Kamieniec: zamknięte sklepy i spór o ceny po zmianie wartości pieniądza

Szanowni i sławetni Panowie, roztropni Panowie! Województwo podolskie, wprowadzając redukcję wartości monety ogłoszoną uniwersałem podskarbiego wielkiego koronnego, ustanowiło na sejmiku gospodarskim swoich komisarzy do ustalenia cen wszelkich towarów i sprzętów w naszym mieście, zgodnie ze wspomnianym uniwersałem. Komisarze przybyli w oznaczonym dniu, wezwali przed siebie prezydenta, wójtów, rajców i całe pospólstwo, a po ustanowieniu swojej jurysdykcji nakazali kupcom przedłożyć rejestry towarów. Kupcy, wezwani po raz pierwszy i nie chcąc tworzyć rozstrzygnięcia niekorzystnego dla innych miast, prosili o czas zarówno na odpowiedź, jak i na przedłożenie rejestrów. Zobowiązali się na ten czas zamknąć sklepy oraz porządniejsze budy handlowe. Tak się też stało, lecz dalszy bieg sprawy nie odpowiadał ich zamierzeniom. Komisarze odroczyli wprawdzie przedstawienie rejestrów do poniedziałku po święcie św. Franciszka Wyznawcy [dalsze określenie terminu niepewne, być może „do trzech niedziel”, czyli tygodni]. Tymczasem jednak, powołując się na list marszałka nadwornego do hetmana polnego koronnego, nakazali tutejszym kupcom — jak gdyby w ramach postępowania za ich niestawiennictwo lub nieposłuszeństwo — sprzedawać wszelkie towary za połowę wcześniejszej ceny sprzed redukcji. Domagali się od kupców zobowiązania do sprzedaży za tę połowę ceny. Chociaż takiego zobowiązania nie otrzymali, uznali swoje rozstrzygnięcie za skuteczne. Mieliśmy nadzieję, że poczta przyniesie nam wiadomości o podobnej taryfie w innych miastach koronnych. Ponieważ ich nie otrzymaliśmy, zwracamy się do Was o informację, czy podobna taryfa została już wprowadzona we Lwowie lub ma zostać wprowadzona, jak to ma nastąpić wszędzie. Chcemy działać zgodnie. Doniesiemy Wam, co wydarzy się na kolejnym wyznaczonym terminie, i prosimy również o Waszą odpowiedź najbliższą pocztą. Z należnym szacunkiem pozostajemy Waszymi przyjaciółmi i najposłuszniejszymi sługami. Kamieniec Podolski, 27 listopada 1761 roku. Magistraty trzech jurysdykcji — ruskiej, polskiej i ormiańskiej — królewskiego miasta Kamieńca Podolskiego. Postscriptum: wspomniani komisarze zamierzają osobno ustalić cenę każdego towaru.

PraeNobiles ac Spectabiles Domini, Domini Consultissimi. Prześwietne Wojewodztwo Podolskie przywiodszy Redukcją Monety Uniwersałem JW. JMci Pana Podskarbiego W.K. ogłoszoney, uchwałą swoją na Seymiku Gospodarskim wyznaczyło ad mentem wspomnionego Uniwersału do Taxy Towarow wszelkich oraz rerum Utensilium Kommissarzow swoich w mieście tuteyszym, a gdy ciż JWW. Kommissarze na dzień naznaczony zjachawszy Prezydenta, Woytow, Raycow y Całe Pospolstwo wezwawszy przed się, nayprzod po ufundowaney Jurysdykcyi swoiey narzeczonym Kupcom Regestra Towarow Komportować wkładali. Ci iako primo Intuitu wezwani niechcąc innym miastom w tey mierze praeiudicium uczynić, Inducia czasu tak na odpowiedź iako y produkcją Regestrow upraszali, submituiąc się sub hoc Interstitio Temporis Sklepy y budy porządnieysze pozamykać, co lubo subsecutum przecie non ad mentem Affectantium stało się, bo lubo JWW. Kommissarze czas produkcyi Regestrow pro F[e]ria 2da p[os]t F[estu]m S. Francisci Confessoris [do trzech niedziel? — dalsze określenie terminu niepewne] dali. Interim w tym czasie ad mentem Listu JW. JMci Pana Marszałka Nadwornego do JW. Pana Hetmana Polnego Koronnego pisanego, ac si in Contumaciam Kupcom tuteyszym Towary wszelkie tak iak były w Cenie Swoiey przed redukcją przedawać per medium nakazali y chociaż super hanc medietatem przedawania Towarow Sponsyi napierali się od tychże Kupcow (: co nie iest subsecutum :) Sentencją iednak Swoią pro Subsecuta uznali. Mieliśmy nadzieję, że publiczna Poczta o tey Taxie po innych Koronnych Miastach uwiadomi nas, czego że nie mamy, czyniąc Swoią odezwę do WWMMci Panow, abyście nas de Subsecuta czyby subsequenda simili Taxa w Lwowie iako ma wszędzie bydz miała, iuż nastąpić raczyli informować. My chcemy sentire unum y co na Terminie z Limity przypadającym eveniet doniesiemy y podobnie WWMMci Panow o rezolucją na żądanie nasze przyszłą następującą Pocztą upraszamy. Jako jesteśmy distincto Cultu. Z Kamieńca d.27 Nov.1761. PraeNobilium ac Spectabilium Dominationum Vestrarum amici et servi obsequentissimi. Magistrat Troyga Jurysdykcyi Rusko Polskiey y Ormiańskiey Miasta Kamieńca Podolskiego J.K.Mci. P.S. Pomienieni JWW. Kommissarze Specifice Każdy Towar Taxować Zamyślaią.