Sytuacja rodzinna Béthune’ów, długi markizy i doniesienia polityczne

Wielmożny Panie! Z wielką wdzięcznością otrzymałem list, którym Wasza Ekscelencja zaszczycił mnie drugiego dnia tego miesiąca, ponieważ informuje mnie o dobrym zdrowiu pani wojewodziny. Bardzo martwi mnie jej zgryzota dotycząca brata. Nie wiem, skąd Wasza Ekscelencja miał te wiadomości. Widziałem tutaj list pana de Saint-Just, koniuszego pana hrabiego de Béthune, który podaje, że pan markiz miał wyruszyć z powrotem do Francji, a jego brat do Oławy. Otrzymałem także wiadomość, że pierwszy z nich dostał od pani markizy, swojej matki, pieniądze na podróż. Pozwoliło mi to sądzić, że był już we Francji. Może Pan być przekonany, Wielmożny Panie, że to, co mam zaszczyt powiedzieć, jest pewne: pani markiza wyraźnie mi to napisała dwie lub trzy poczty temu, a pan Charpentier później potwierdził. Wasza Ekscelencja może ponadto wiedzieć, że mimo drobnych nieporozumień pani markiza pozostaje dobrą matką, choć nie jest w stanie pokrywać wydatków, które jej synowie mogą ponosić. Wiem z pewnością, że jest winna ponad czterdzieści tysięcy écu. Interes tych panów wymagałby, aby pozwolili jej jak najszybciej spłacić tę oprocentowaną sumę, która w konsekwencji pomniejsza jej dochody. Z drugiej strony musi zachować majątek Selles i opłacać naprawy tego pięknego domu. Wszystko to kosztuje i stawia ją w sytuacji mało sprzyjającej pragnieniu pomagania synom. Nie przeszkodzi mi to jednak napisać w tej sprawie, Wielmożny Panie. Byłoby mi przykro, gdyby wiadomość otrzymana przez Wasze Ekscelencje okazała się prawdziwa i gdyby wynikłe z niej kłopoty miały potrwać. Być może pan markiz narobił długów, a wysłane pieniądze nie wystarczyły na ich spłacenie. Oby zamiast przyjeżdżać na Śląsk i do Czech wrócił był z Rzymu do Paryża. Stało się jednak i trzeba zaradzić obecnej sytuacji. Nie otrzymałem dzisiaj żadnych listów poza listami z Gdańska, które donoszą, że Stany Generalne Holandii uznały króla Hiszpanii. Pragnę, aby to się potwierdziło, ponieważ jako człowiek pokojowy chciałbym trwałego spokoju w całej Europie. Przebywa tu książę Sachsen-Zeitz, brat biskupa Győru, który oczekuje powrotu króla. Żywimy nadzieję, że Jego Królewska Mość będzie tutaj w przyszły poniedziałek. Nie wiadomo jeszcze, jaki obrót przybierze sprawa pokoju ze Szwecją. Sądzi się jednak, że wkrótce dowiemy się, czy do niego dojdzie. Być może będzie to zależało od spotkania Jego Królewskiej Mości z carem moskiewskim, którego wyniku jeszcze nie znamy. Z wielkim szacunkiem pozostaję najpokorniejszym i najposłuszniejszym sługą Waszej Ekscelencji, J. G. de Baluze. Warszawa, 10 marca 1701 roku. Ceny francuskich i hiszpańskich win oraz soli w Holandii bardzo spadły w ciągu ostatnich ośmiu lub dziesięciu dni; na tej podstawie przypuszcza się, że nie będzie wojny.

Monseigneur, J'ay receu celle dont vostre Excellence m'a honnoré le 2e de ce mois avec beaucoup de reconnoissance, parce qu'elle m'apprend la bonne santé de Made la Palatine. Son affliction au sujet de Mr son frere me fait beaucoup de peine. Je ne sçay d'où V.E. a eu ces nouvelles; j'ay veu icy une lettre de Mr de St Just, escuyer de Mr le Comte de Bethune, qui porte que Mr le marquis devoit partir pour retourner en France, et Mr son frere pour Olau. J'ay eu d'ailleurs avis que le premier avoit receu de l'argent de Made la marquise sa mere pour faire son voyage, et cela m'a fait croire qu'il estoit desjà en France. Vous pouvez estre bien persuadé, Monseigneur, que ce que j'ay l'honneur de vous dire est seur. Made la marquise me l'a mandé positivement il y a deux ou trois ordinaires, et Mr Charpentier me l'a confirmé depuis. V.E. peut sçavoir d'ailleurs que malgré les petits mecontentements Made la marquise est toujours une bonne mere, quoyqu'elle ne soit pas en estat de fournir aux despences que Messrs ses enfans peuvent faire. Je sçay de science certaine qu'elle doit plus de quarante mille escus, et l'interest de ces Messrs demanderoit qu'ils la laissassent satisfaire au plustost au payement de cette somme qui porte interest et qui diminue par consequent les revenus de son Excellence. Il luy est indispensable d'un autre costé de conserver la terre de Selles et de fournir aux reparations de cette belle maison; tout cela couste et la tient dans un estat peu favorable à l'envie qu'elle auroit d'aider Messrs ses enfans. Tout cela n'empeschera pas, Monseigneur, que je n'escrive là-dessus, car je serois fasché que la nouvelle que vos Excellences ont eue se trouvât veritable, et que l'inconvenient qu'elle auroit causé durast quelque temps. Il se pourroit faire que Mr le marquis auroit fait des debtes et que l'argent envoyé n'auroit pas suffi à les payer; plust à Dieu qu'au lieu de venir en Silesie et en Boheme il fust retourné de Rome à Paris. Mais la chose est faite et il est question de remedier au present. Je n'ay point receu de lettres aujourd'huy que de Dantzig, qui portent que Messrs les Estats Generaux de Hollande ont reconnu le Roy d'Espagne. Je souhaite que cela se verifie, parce qu'en qualité d'homme pacifique je voudrois que la tranquillité fust bien establie dans toute l'Europe. Nous avons icy Mr le Duc de Saxe Zeitz, frere de Mr l'Evesque de Raab, qui attend le retour du Roy. On se flatte que S.M. sera icy lundy prochain. On ne sçait encore quelle face prendra l'affaire de la paix avec la Suede; on croit cependant que l'on sçaura bientost si elle se fera ou non. Cela dependra peut estre de l'entrevue de Sa M.té avec le Czar de Moscovie, dont on n'a pas encore sceu la fin. Je suis avec beaucoup de respect, Monseigneur, de vostre Excellence le tres humble et tres obeissant serviteur, J. G. de Baluze. A Varsovie le 10e mars 1701. Les vins et les sels de France et d'Espagne ont beaucoup baissé en prix depuis huit ou dix jours en Hollande, d'où on conjecture qu'il n'y aura pas de guerre.