Przywilej króla Zygmunta I dla Lwowa na trzecią miarkę z młyna słodowego Zimna Woda

W imię Pańskie, amen. Na wieczną rzeczy pamiątkę. My, Zygmunt, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, a także ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, ruskiej, pruskiej, mazowieckiej, chełmińskiej, elbląskiej i pomorskiej etc. pan i dziedzic. Wszystkim i poszczególnym, którzy teraz są i w przyszłości będą, czynimy w pełni wiadomym [?], że my, przychylnie wysłuchawszy próśb niektórych senatorów i doradców naszego Królestwa, wniesionych do nas w imieniu burmistrza, rajców i mieszczan miasta Lwowa, a zarazem zważywszy, że owo miasto Lwów jest naczelnym w naszych ziemiach Rusi, i jak kiedykolwiek przedtem, tak z pewnością teraz, w tychże podejrzanych i niebezpiecznych czasach, potrzebuje znacznego wsparcia; pragnąc tedy owo [miasto] i jego mieszkańców ze względu na ich zasługi i szczególną wierność wobec nas otoczyć łaską i monarszą szczodrobliwością oraz doprowadzić w czasie naszych rządów do lepszego stanu i położenia, temuż naszemu miastu Lwowowi oraz jego rajcom i mieszczanom na wszelki przyszły czas uznaliśmy za właściwe dać w prawo dziedziczne i wieczyste, darować, przyznać oraz temuż miastu i [jego prawu] miejskiemu włączyć i przyłączyć nasz młyn słodowy zwany Zimna Woda, położony za bramą miasta Lwowa zwaną Krakowską, lub też jego trzecią miarkę, tak aby ani przez nas, ani przez najjaśniejszego naszego syna i naszych następców, ani też przez jakiegokolwiek z ludzi z rzeczonego młyna bądź jego trzeciej miarki owi mieszczanie lwowscy obecni i przyszli na wieki nie mogli być wykupieni. Jeśli zaś my sami lub nasi następcy dla naszego stołu i królewskiej potrzeby z zapomnienia o niniejszym piśmie zechcielibyśmy lub zechcieliby to wykupić, bądź na natarczywą prośbę i naleganie jakiegokolwiek z naszych ludzi, jakiegokolwiek byłby stanu, dalibyśmy lub nasi następcy daliby możność wykupu, wówczas to niniejszym uznajemy i postanawiamy za pozbawione wszelkiej mocy i znaczenia; lecz tenże młyn bądź jego trzecią miarkę ze szczególnej monarszej łaski i szczodrobliwości rzeczonym rajcom i mieszczanom lwowskim dajemy, darujemy, nieodwołalnie nadajemy oraz temuż miastu i jego prawu miejskiemu włączamy, [...] wiecznie i na zawsze [...], wraz z wszelkim prawem, panowaniem i własnością, niczego sobie i naszym następcom w owym młynie lub jego trzeciej miarce z prawa, zwierzchnictwa i własności zgoła nie zachowując, lecz to wszystko na tychże mieszczan lwowskich w pełni i całkowicie przenosząc. Przez tychże rajców i mieszczan lwowskich obecnych i po wieczne czasy przyszłych, rzeczony młyn zwany Zimnowodzkim lub jego trzecia miarka – przy zachowaniu dawnym obyczajem dwóch [miarek] dla nas i naszych następców – wraz z wszelkim prawem, zwierzchnictwem i własnością, ze wszystkimi pożytkami, owocami, dochodami, polami, łąkami, domkami, placami, czynszami, przychodami oraz ogólnie ze wszystkimi i poszczególnymi pożytkami i dochodami, bez żadnego wyjątku, tak jak przez dawnych posiadaczy tegoż młyna od starodawna był trzymany i posiadany, ma być trzymany, miany, użytkowany, sprzedawany, darowany, zbywany, zamieniany, spokojnie i bezpiecznie posiadany oraz na pożytki swoje, swoich następców i wspomnianego miasta wedle upodobania obracany po wieczne czasy. Co jeślibyśmy my lub najjaśniejszy syn i nasi następcy tenże młyn, zanim do jego realnego i faktycznego posiadania ciż rajcy i mieszczanie lwowscy dojdą, z jakichś przyczyn odebrali lub komukolwiek z ludzi darowali, albo dali moc jego wykupu, lub też my albo nasz najjaśniejszy syn i nasi następcy na użytek i monarszą potrzebę własnymi pieniędzmi zechcielibyśmy bądź zechcieliby wykupić, wówczas to wszystko uznajemy za nieważne i pozbawione mocy przed niniejszym pierwszym nadaniem. Niniejsze bowiem nasze ustępstwo i darowiznę w pełnej mocy na wypadek takich okoliczności na korzyść tychże mieszczan lwowskich zachowujemy, bez względu na upływ czasu od daty niniejszego pisma; i aby nic z tego im ani tej darowiźnie i naszemu przywilejowi nie szkodziło, ani też by nie zarzucano im i nie podnoszono utraty praw z przywileju z tego powodu, że od razu nie objęli i nie przejęli w posiadanie tego, co im niniejszym przyznano – niniejszym naszym pismem chcemy, zastrzegamy i postanawiamy. Na czego wiarę i świadectwo pieczęć królewska została zawieszona. Działo się i dano w Krakowie, w czwartek nazajutrz po święcie świętego Łukasza Ewangelisty, Roku Pańskiego tysiąc pięćset czterdziestego drugiego, a panowania naszego roku trzydziestego szóstego. W obecności wielebnego w Chrystusie ojca pana Samuela Maciejowskiego, biskupa płockiego i podkanclerzego naszego Królestwa, jak również wspaniałych, czcigodnych i urodzonych: Jana hrabiego z Tarnowa, kasztelana krakowskiego i hetmana najwyższego wojsk naszego Królestwa, sandomierskiego, bieckiego i lubaczowskiego starosty; Piotra Kmity hrabiego z Wiśnicza, wojewody i starosty krakowskiego oraz wielkiego marszałka naszego Królestwa, spiskiego, przemyskiego i kolskiego starosty; Mikołaja Wolskiego [kasztelana] sandomierskiego i ochmistrza dworu naszej najjaśniejszej małżonki, sanockiego, lanckorońskiego, wizneńskiego, łomżyńskiego starosty; Krzysztofa z Tarnowa [kasztelana] radomskiego i podskarbiego naszego Królestwa, sieradzkiego, krzepickiego, brzezińskiego i krzeszowskiego starosty; urodzonego Dońca Dzieci [?], żupnika, burgrabiego i wielkorządcy naszego krakowskiego oraz bieckiego, oświęcimskiego, zatorskiego i ropczyckiego starosty; Pawła z Woli pisarza naszego Królestwa, węglarza krakowskiego i starosty gostińskiego; Benedykta Jedlbińskiego kantora krakowskiego; Andrzeja Zebrzydowskiego dziekana łęczyckiego i kanonika krakowskiego; Stanisława Hozjusza doktora obojga praw i kanonika krakowskiego; Marcina Wolskiego wojskiego i burgrabiego krakowskiego oraz łożniczego naszego; Tomasza Sobockiego wojskiego łęczyckiego, podczaszego dworu naszego; Hieronima Straszkowskiego kuchmistrza naszego; Augustyna Rotundusa chorążego dworu naszego i koniuszego naszego, oraz bardzo wielu innych doradców, sekretarzy, urzędników, dostojników i dworzan naszych, szczerze i wiernie nam miłych świadków powyższego. Dano przez ręce wspomnianego wielebnego w Chrystusie ojca pana Samuela Maciejowskiego, biskupa płockiego i podkanclerzego naszego Królestwa, szczerze nam miłego. [Po lewej podpis:] Samuel, biskup płocki i podkanclerzy podpisał [własną ręką] [Po prawej nota relacji kancelaryjnej:] Na relację wielebnego w Chrystusie ojca pana Samuela Maciejowskiego, biskupa płockiego i podkanclerzego Królestwa Polskiego [Pieczęć:] [Na skręcanym niebiesko-żółtym sznurze jedwabnym zawieszona pieczęć koronna Zygmunta I w czerwonym wosku w kamienno-gipsowej/woskowej misce ochronnej] [Verso:] [XVIII-wieczna rubryka archiwalna czerwonym atramentem:] Rubryka czwarta, litera D, trzydziesty, nr 5. [Noty z XVI-XVIII w.:] Przywilej dziedziczny wieczystości młyna zimnowodzkiego dla miasta Lwowa Młyn zimnowodzki Zygmunta I 1542 1542 r. Nr 5 do wiązki 153 Darowizna wieczysta młyna słodowego dla miasta Lwowa, roku 1542 Skrzynia 15. Inwentarz 461 + 9 17

In nomine domini Amen. Ad perpetuam rei memoriam. Nos Sigismundus dei gratia Rex Polonie, Magnus Dux Lithvanie, necnon terrarum Cracovie, Sandomirie, Siradie, Lancicie, Cuiavie, Russie, Prussie, Mazovie, Culmen[sis], Elbingen[sis], Pomeranieq[ue] etc. dominus et heres. Vniversis et singulis, qui nunc sunt, post futuri sunt plenam fecit [?] facturis [!] facimus, quod nos supplicacionibus quorundam Regni n[ost]ri Senatorum et consiliariorum pro parte Proconsulis, Consulibus et Civibus m[est]is Leopoliens[ibus] ad nos factis benigne animuersis, atq[ue] vna considerata Civitatem ipsam ma[iestat]em Leopoliens[em] et esse in terry n[ost]ris Russie primariam, Ita vnquam magis, nunc certe hisce tam suspectis et virulentis temporibus magna indigere provisione, Volens itaq[ue] illam, et eius in habitatores propter illorum merita et fidem erga nos singularem, gratia m[estat]is et liberalitate prosequi, ac ad statum tempore regiminis n[ost]ri et conditionem meliorem reducere, Eidem civitati n[ost]re Leopoliens[i] ac eius Consulibus et Civibus post hac omni tempore futuris, Molendinum n[ost]r[u]m Brasatorium Zymnowoda nuncupatum extra portam Civitatis Leopoliens[is] Cracowien[sem] dictam consisten[tem] seu illius terciam mensuram dandi in ius hereditarium et perpetuum, donan[dum], conceden[dum] et eidem Civitati ac [civibus] eiusdem civili incorporan[dum], et annecten[dum] existimavimus, Ita q[uo]d neque a nobis, neq[ue] a Serenissimo filio et Successoribus n[ost]ris, neq[ue] etiam a quovis hominum de dicto Molendino seu eius tercia mensura in perpetuum ipsi Cives Leopolienses p[rese]ntes et futuri redimi possint. Quod si vero vel nos ipsi, vel Successores n[ost]ri pro mensa n[ost]ra et necessitate regia, per oblivionem p[rese]ntium l[itte]rarum illud redimere voluerimus aut voluerint, vel ad importunam peticionem et instantiam alicuius hominum n[ost]ror[um] status cuiuscunq[ue] existat redimendi potestatem dederimus, aut Successores n[ost]ri dederint, extunc id nullius roboris esse debere et momenti p[rese]ntibus declaramus et decernimus; Sed hoc ipso Molendinum seu terciam ipsius mensuram ex speciali gratia m[estat]is et munificentia prefatis Consulibus et Civibus Leopoliens[ibus] damus, donamus, conferimus irrevocabil[ite]r ac eidem Civitati et iuri eius Civili incorporamus, nihil necnon perpetuo et in evum fisco Iris n[ost]ris cum omni iure domino et proprietate, nihil nobis et Successoribus n[ost]ris in ipso Molendino seu illius tercia mensura iuris dominii et proprietatis penitus reservan[do]. Sed totum id in eosdem Cives Leopoliens[es] plenarie et integre transferendo; per ipsos Consules et Cives Leopoliens[es] presentes et posthac omni tempore futuros, dictum Molendinum Zymnowodzki nuncupatum seu illius terciam mensuram, duabus pro nobis et successoribus n[ost]ris more veteri reservatis, cum omni iure, domino et proprietate, cunctis omnibus vtilitatibus, fructibus, redditibus, agris, pratis, domunculis, areis, censibus, proventibus, et generaliter cum vniversis et singulis emolumentis, et obventionibus nullis penitus exceptis, ita quemadmodum per alios ipsius Molendini possessores antiquitus fuit tentum et possessum tenendum, haben[dum], vtifruen[dum], venden[dum], donan[dum], alienan[dum], comutan[dum] pacifice et quiete possiden[dum], ac ad vsus suos suorumq[ue] Successorum et Civitatis m[estat]is predicte bene placitos converten[dum] perpetuo et in evum. Quod si vero nos aut Serenissimus filius, Successoresq[ue] n[ost]ri hoc ipsum Molendinum antequam ad illius possessionem realem et actualem ipsi Consules et Cives Leopolien[ses] pervenerint causis acceperint, vel donaverimus alicui hominum, vel illud redimendi potestatem fecerimus, vel nostris aut Serenissimi filii, Successoresq[ue] n[ost]ri pro vsu et necessitate ma[iestatis] pecuniis suis redimere voluerimus aut voluerint, extunc ea omnia nulla esse et invalida praehac prima donatione data declaramus. Concessionem enim hanc nostram et donationem in virtutem eventum talium antegram diuturnitate date p[rese]ntium minime obstan[te] ipsis Leopoliens[ibus] Civibus esse, et nullo hoc illis, aut hinc donationi privilegiiq[ue] n[ost]ro aliquid nocere, abrusumq[ue] privilegiis per hoc quod non statim ad eorum que eis sunt p[rese]ntibus concessa possessionem abierint acceperintq[ue] obiicere et allegare debere, volumus, cavemus et decernimus hisce Iris n[ost]ris. Quibus in fidem et testimonium Sigillum m[estat]is est appensum. Actum et dat[um] Cracovie feria quinta in crastino festi Sancti Luce Evangeliste, Anno Domini Millesimo Quingentesimo quadragesimo secundo, Regni vero n[ost]ri anno trigesimo sexto. P[rese]ntibus Reveren[do] in Christo p[at]re d[omi]no Samuele Maczieiowski ep[iscop]o plocen[si] et Regni n[ost]ri Vicecancellario, Necno Magnificis venerabilibus, et Generosis Joanne Comite a Tharnow, Castellano Cracovien[si], et Regni n[ost]ri Exercituum supremo, Sandomirien[si], Bieczen[si], Lubaczowien[si]q[ue] Capitaneo, Petro Kmita Comite a Wissnicze, Palatino et Capitaneo Cracovien[si], et Regni n[ost]ri magno Marschalco, Scepusiensi, Premislien[si], Colen[si]q[ue] capitaneo, Nicolao Wolski Sandomirien[si] et Serenissime coniugis n[ost]re Curie Mag[ist]ro, Sanocen[si], Lanckoronen[si], Visnen[si], Lomzen[si] Capitaneo, Christophoro de Tharnow Radomien[si] et Regni n[ost]ri Thesaurario, Siradien[si], Krzepicien[si], Bzezeczinen[si] et Krzeszowien[si] Capitaneo, Generoso Donec Dzeczi [?], Zuppario, Burgrabio et Magno procuratore nostro Cracovien[si], et Bieczen[si], Oswiencimen[si], Zathoriens[i], Ropstinien[si]q[ue] Capitaneo, Paulo de Wolia Regni n[ost]ri Cancellario, Vngrabio Cracovien[si] et Capitaneo Gostinen[si], Benedicto Jedlbenski Cantore Cracovien[si], Andrea Zebrzidowski Decano Lancicien[si] et Canonico Cracovien[si], Stanislao Hozio Juris vtriusq[ue] doctore et Canonico cracovien[si], Martino Vwolski Tribuno et Burgrabio Cracovien[si], et Cubiculii n[ost]ri prefecto, Thoma Soboczki Tribuno Lancicien[si], pincerna Curie n[ost]re, Hieronimo Stasszkowski Coquine n[ost]re prefecto, Augustino Rothophicz Vexillifero Curie n[ost]re et Stabuli n[ost]ri prefecto, et alijs quamplurimis, Consiliariis, Secretariis, Officialibus, Dignitariis et Aulicis n[ost]ris syncere et fidelibus nobis dilectis testibus circa premissa. Dat[um] per manus prefati Reverendi in Christo patris domini Samuelis Maczieiowski Episcopi Plocen[sis] et Regni n[ost]ri Vicecancellarii syncere nobis dilecti. [Po lewej podpis:] Samuel Ep[iscop]us Plocen[sis] et Vicecanc[ellarius] sub[scripsi]t [m.p.] [Po prawej nota relacji kancelaryjnej:] Ad relacionem Reverendi in Christo patris Domini Samuelis Maczieiowsky Episcopi Plocen[sis] et Regni Polonie Vicecancellarii [Pieczęć:] [Na skręcanym niebiesko-żółtym sznurze jedwabnym zawieszona pieczęć koronna Zygmunta I w czerwonym wosku w kamienno-gipsowej/woskowej misce ochronnej] [Verso:] [XVIII-wieczna rubryka archiwalna czerwonym atramentem:] Rubrica Quarta Littera D: tr[esi]mo N[o] 5. [Noty z XVI-XVIII w.:] Privilegium hereditarium perpetuitatis Molendini Zymnowodzki Civitati Leopold[iensi] Molendinum Zimnowodzkie Sig[ismundi] I 1542 1542 do No 5to ad Fas[ciculum] 153 Donatio p[er]petua Molendini Braseatorii Civitati Leopolien[si] A[nno] 1542 arca 15. Ino. 461 + 9 17