Transsumpt arcybiskupa lwowskiego Piotra Starzechowskiego brewe papieża Pawła III o przywilejach zakonów żebraczych

Paweł, papież III Umiłowanym synom, wszystkim razem i poszczególnym braciom wszystkich i każdego z osobna zakonu żebraczego, przebywającym w Królestwie Polskim oraz w innych władztwach i ziemiach podległych doczesnemu panowaniu najmilszego nam w Chrystusie syna Zygmunta, dostojnego króla Polski, a także każdemu z nich, pozdrowienie i błogosławieństwo apostolskie. Niedawno przedłożono nam poufnie w waszym imieniu m.in., że czcigodni bracia arcybiskupi i biskupi oraz umiłowani synowie, inni ordynariusze miejscowi w Królestwie Polskim i w owych władztwach oraz ziemiach podległych doczesnemu panowaniu najmilszego nam w Chrystusie syna Zygmunta, dostojnego króla Polski, jak również oficjałowie bądź wikariusze generalni in spiritualibus niektórych arcybiskupów, biskupów i innych ordynariuszy, wbrew przywilejom udzielonym wam przez Stolicę Apostolską oraz przepisom prawa, z racji występku, umowy czy też rzeczy będącej przedmiotem sporu, pociągali was przed swój sąd i chociaż nie mieli nad wami żadnej jurysdykcji i żadnej nie sprawowali, uwikłali was w cenzury kościelne oraz na rozmaite sposoby nadmiernie obciążali za pośrednictwem znacznych osób i urzędów ku waszemu wielkiemu zawstydzeniu. My, przychylając się w tej mierze do waszych próśb, sprawiliśmy, że owi arcybiskupi, biskupi i ordynariusze, a także oficjałowie i wikariusze oraz każdy z nich z osobna, zostali przez inne nasze pismo w formie brewe wezwani i upomnieni, przy czym nakazaliśmy wam w mocy świętego posłuszeństwa i pod karami zawartymi w owych przywilejach, surowo polecając, aby pod jakimkolwiek pozorem wbrew waszym przywilejom i prawom nie ważyli się nękać ani niepokoić was ani waszych domów, ani nie sprawowali nad wami wyższości i jurysdykcji, jaką wy posiadacie, ani ponad to, co należne, uiszczone bądź zwyczajowe, czy to z racji rzeczy spornej, czy z jakiegokolwiek innego powodu, od was nie żądali, ani żadnemu powodowi nie sprzyjali, ani nie wikłali w cenzury i kary kościelne ordynariuszowskie bądź inne swoje. Lecz niech pozwolą na wykonywanie owych odpustów i przywilejów przez was, którym zostało to udzielone przez wspomnianą Stolicę, jak pełniej zawarto w owym piśmie. Ponieważ zaś dowiedzieliśmy się, że niektórzy z waszych, posługując się pewną pośrednią drogą prawa, zabiegają o sprawy prywatne, a nie o dobro publiczne, a niekiedy sprzeciwiają się też regule zakonu – my, pragnąc zapobiec trudnościom [?], które mogłyby stąd wyniknąć, wam i każdemu z was w mocy świętego posłuszeństwa i pod karą pozbawienia habitów oraz utraty wszelkich praw nakazujemy, aby w obecności tychże arcybiskupów, biskupów, ordynariuszy bądź wspomnianych oficjałów czy wikariuszy nikt wbrew wam ani powadze rzeczonych przywilejów [...] nie ważył się występować bez upoważnienia; wszelkie zaś działania prawne i cokolwiek by w tych sprawach uczyniono przez kogokolwiek bez upoważnienia formalnie lub w jakikolwiek inny sposób, uznajemy za nieważne. Bez względu na jakiekolwiek konstytucje i zarządzenia apostolskie oraz wszelkie inne przeciwne postanowienia. Dan w Rzymie u Świętego Piotra, pod Pierścieniem Rybaka, dnia dwudziestego czerwca tysiąc pięćset trzydziestego ósmego roku, w czwartym roku naszego pontyfikatu. [–] Jan, z łaski Bożej i Stolicy Apostolskiej arcybiskup świętego Kościoła metropolitalnego gnieźnieńskiego, legat urodzony i prymas Królestwa Polskiego. Wszystkim i poszczególnym, którym to należy wiedzieć, treścią niniejszego pisma czynimy wiadomo, że przedłożono nam oryginalne brewe apostolskie, okazane przed nami, całe i nienaruszone, niesfałszowane ani w żadnej części niepodejrzane, które widzieliśmy i czytaliśmy. Na prośbę czcigodnego ojca brata Marka della Torre z Wenecji, komisarza generalnego prowincji Czech i Polski, oraz za pośrednictwem konwentu nakazaliśmy i sprawiliśmy, aby zostało ono przepisane i sporządzone w formie transsumptu, podpisane przez naszego niżej podpisanego notariusza oraz umocnione zawieszeniem naszej pieczęci, postanawiając, aby temu transsumptowi dawano pełną wiarę w sądach i poza sądami, i aby przy nim trwano zupełnie tak samo, jak gdyby w oryginale zostało przedłożone. Dan w Krakowie, Roku Pańskiego tysiąc pięćset czterdziestego, w szóstym roku pontyfikatu najświętszego pana naszego, papieża Pawła Trzeciego, dnia zaś dwudziestego szóstego miesiąca lutego. Świadkami wówczas przy tym byli wielebni i czcigodni panowie: Wojciech Longobardi, kanonik pomorski, kanclerz w kościele włocławskim, Stanisław Dąbrowski, archidiakon kujawski, Hieronim Gawroński, kustosz wojnicki, Mikołaj Jan Decembrycki oraz Paweł Maiolineni, notariusze naszej kurii, a także wielu innych świadków w odniesieniu do powyższego. Piotr, z łaski Bożej arcybiskup świętego Kościoła metropolitalnego lwowskiego, wszystkim i poszczególnym, których to dotyczy, treścią niniejszego pisma czynimy wiadomo, że przedłożone nam pismo transsumptu, opatrzone pieczęcią najprzewielebniejszego w Chrystusie ojca i pana, pana Jana, z tejże łaski arcybiskupa świętego Kościoła metropolitalnego gnieźnieńskiego, legata urodzonego i prymasa Królestwa Polskiego, i przed nami okazane, całe i nienaruszone, niesfałszowane ani w żadnej części niepodejrzane, widzieliśmy i czytaliśmy. I to pismo, na prośbę czcigodnego ojca brata Stanisława Radwana, profesora świętej teologii, wikariusza prowincji ruskiej Zakonu Kaznodziejskiego i przeora konwentu lwowskiego, z owego transsumptu nakazaliśmy i sprawiliśmy odpisać i przetranssumować, przez naszego niżej podpisanego notariusza podpisać oraz umocnić zawieszeniem naszej pieczęci. Postanawiając, aby niniejszemu transsumptowi dawano w sądach i poza sądami pełną wiarę i aby przy nim trwano zupełnie tak, jak gdyby same pisma oryginalne zostały przedłożone. Dan we Lwowie, Roku Pańskiego tysiąc pięćset czterdziestego drugiego, w ósmym roku pontyfikatu najświętszego w Chrystusie ojca i pana naszego, pana Pawła, z Boskiej opatrzności papieża Trzeciego, dnia zaś w poniedziałek, trzydziestego miesiąca października. Obecnymi wówczas przy tym byli czcigodny i szlachetni panowie: Mikołaj Łopatgowski, kanonik lwowski, Walenty Janiszowski, Wawrzyniec Mrowiecki i Filip Dąbrowski, dworzanie naszej kurii, oraz wielu innych świadków w odniesieniu do powyższego. [Nota kancelaryjna / podpis notariusza:] Jan ze Skarbimierza, notariusz Świętej Stolicy [Apostolskiej], kurii i spraw Najprzewielebniejszej Waszej Ojcowskiej Mości, sporządził [?]. [Pieczęć:] [Na pasku pergaminowym zachowana woskowa pieczęć herbowa arcybiskupa Piotra Starzechowskiego, herb Leliwa pod infułą, odłamana z prawej strony]. [Verso:] [Nota 1:] W liście [Nota 2:] 1538, 20 czerwca / Bracia zakonów żebraczych wyjęci spod jurysdykcji [Nota 3:] Faszkuł 8 / Nr 12 / Dołączyć do tego oryginału przed wszystkim / 734 [Nota 4:] Bulla papieża Pawła III z 20 [błędnie: 10] czerwca 1538 r., mocą której wyjęci są wszyscy zakonnicy zakonów żebraczych spod jurysdykcji arcybiskupów i biskupów. Którą najprzewielebniejszy ojciec Marek della Torre z Wenecji, komisarz generalny prowincji Czech i Polski Zakonu Kaznodziejskiego, w Krakowie dnia 26 lutego 1540 r. prawnie okazał przed jaśnie wielmożnym Janem, arcybiskupem gnieźnieńskim, legatem urodzonym i prymasem Królestwa, oraz przedłożył do jego akt. Tę samą wielebny ojciec Stanisław Radwan, profesor świętej teologii i wikariusz prowincji ruskiej, autentycznie przedłożył do akt jaśnie wielmożnemu Piotrowi, arcybiskupowi lwowskiemu, dnia 30 października 1542 r. i uzyskał wypis. Niechaj zatem zakonnicy strzegą się stawania przed ich sądami w jakiejkolwiek sprawie, aby nie utracili prawa. / 2 / 108.

PAVLVS PP III Dilectis filiis Vniversis et singulis fratribus omnium et singulorum ordinum mendicantium per Regnum Poloniae ac alia Dominia et terras temporali ditioni charissimi in Christo filij nostri Sigismundi Poloniae Regis Illustris subdita constitutis et eorum cuilibet, Salutem et Apostolicam ben[edictionem]. Nuper nobis pro parte vestra intime alia exposita et Venerabiles fratres Archiepiscopi et Episcopi ac dilecti filij alij locorum ordinarij per Regnum Poloniae et talia Dominia ac terras temporali ditioni charissimi in Christo filij nostri Sigismundi Poloniae Regis Illustris subdita constituti, necnon quorundam Archiepiscoporum et Episcoporum ac aliorum ordinariorum Offic[iale]s seu Vicarij in Spiritualibus generales, vos contra Privilegia vobis a Sede Apostolica concessa et juris dispositionem ratione delicti sive contractus aut rei de qua agitur coram eis ad Judicium trahebant, et in vos tam quam non habebant nullamque exercebant jurisdictionem censuris ecclesiasticis illaqueando, ac alijs diversimode nimis gravando personis gravibus et magistratibus in magnam vestram confusionem. Nos vestris in ea parte supplicationibus inclinati, eosdem Archiepiscopos ac Episcopos et ordinarios necnon Offic[iale]s et Vicarios et eorum singulos per alias nostras in forma brevis litteras requiri fecimus et hortati fuimus, vosque in virtute sanctae obedientiae et sub poenis in eisdem Privilegijs contentis districte praecipiendo mandantes, quatenus vobis et domos vestras quocunque praetextu contra privilegia et jura vestra vexare aut molestare seu eam quam vos habetis superioritate et jurisdictione in vos exercere, aut ultra debita seu soluta seu consueta aut rei de qua agitur seu ex quacunque alia causa a vobis petere seu a quoquam petitori favere, aut ordinariorum seu alijs suis censuris et poenis ecclesiasticis involvere praesumerent. Sed indulta ipsa per vos quibus id a dicta Sede concessum erat exerceri permitterent, prout in eisdem litteris plenius continetur. Cum autem accepimus aliquos de vestris aliquo juris indirecto niti privatis et non affectus publico, interdum etiam esse ordini contrarios. Nos volentes incommunicatis qui hinc oriri possent occurrere, vobis et vestrum singulis in virtute sanctae obedientiae et sub poenis privationis habituum omniumque decidentia coram eisdem Archiepiscopis Episcopis ordinarijs seu Officialibus aut Vicarijs praefatis, ne contra vos praetor aut authoritate dictorum Privilegiorum praeter auctoritatem vel praesumant Juridici quoque et mane[re] quicquid fecerint super his aquoquo praeter authoritatem formaliter vel quomodocunque contigerit attentari fecerimus. Non obstantibus quibuscunque constitutionibus et ordinationibus Apostolicis caeterisque contrarijs quibuscunque. Datum Romae apud Sanctum Petrum sub annulo piscatoris die vigesima Junii Millesimo quingentesimo trigesimo octavo, Pontificatus nostri anno quarto. [–] Joannes Dei et apostolicae Sedis gratia Sanctae Ecclesiae Metropolitanae Gnesnensis Archiepiscopus Legatus Natus et Regni Poloniae Primas. Vniversis et singulis quibus expedit tenore praesentium notum facimus, quod nobis praesentatus fuit brevis Apostolicus originalis coram nobis exhibitas, salvas et illesas non viciatas nec in aliqua parte suspectas, vidimus legimus. Illas ad petitionem Reverendi patris fratris Marci a Turri Veneti Bohemiae Poloniaeque Provinciarum Commissarij generalis, et per Conventus exemplari et transsumpti ac per Notarium nostrum infrascriptum subscripsi, nostrique sigilli iussimus et fecimus appensione communiri decrevientes transsumpto huic plena fides in judicijs et extra fidem adhibeatur, talisque fietur prorsus atque in originali in medium exhiberetur. Datum Cracoviae Anno Domini Millesimo quingentesimo quadragesimo, Pontificatus Sanctissimi Domini nostri Papae Pauli Tertii anno sexto, die vero vigesima sexta Mensis Februarii. Testibus tunc ibidem Venerabilibus et honorabilibus dominis Alberto Longobardi canonico Pomeraniae in Ecclesia Vladislaviensi Cancellario, Stanislao Dambrowsky archidiacono Cuyaviensi, Jeronimo Gawronski Custode Voynyczensi, Nicolao Joanne Decembriczski et Paulo Maiolineni Notarijs Curiae nostrae, alijsque pluribus testibus contra praemissa. Petrus Dei gratia Sanctae Ecclesiae Metropolitanae Leopoliensis Archiepiscopus Vniversis et singulis quibus interest tenore praesentium notum facimus, quod nobis praesentatas litteras transsumpti sigillo Reverendissimi in Christo patris et domini domini Joannis eadem gratia Sanctae Ecclesiae Metropolitanae Gnesnensis Archiepiscopi Legati Nati et Regni Poloniae Primatis communitas et consignatas coram nobis exhibitas, salvas et illesas non viciatas nec in aliqua parte suspectas, vidimus et legimus. Illasque ad petitionem Venerabilis patris Fratris Stanislai Radwan Sacrae Theologiae professoris Conventus Russiae Ordinis Praedicatorum Vicarij et Conventus Leopoliensis Prioris ex transsumpto exemplari et transsumi, ac per Notarium nostrum infrascriptum subscribi, Nostrique Sigilli iussimus et fecimus appensione communiri. Decernens praesentibus hisce transsumptis fides plenariaque in judicijs et extra fides adhibeatur, illisque stetur prorsus ac si ipse literae originales originales in medium exhiberentur. Datum Leopoli Anno Domini Millesimo quingentesimo quadragesimo secundo, Pontificatus Sanctissimi in Christo patris et domini nostri domini Pauli divina providentia Papae Tertii Anno octavo, die vero Lunae trigesima Mensis Octobris. Praesentibus tunc ibidem Venerabili et Nobilibus Dominis Nicolao Lopatgowsky Canonico Leopoliense, Valentino Janyschowsky, Laurentio Mrowyeczki et Philippo Dambrowsky Curiae nostrae familiaribus, alijsque pluribus testibus circa praemissa. [Nota kancelaryjna / podpis notariusza:] Joannes a Scarbmieria Sanctae Sedis Reverendissimae Paternitatis Vestrae Curiae et causarum Notarius f[ecit?] [Pieczęć:] [Na pasku pergaminowym zachowana woskowa pieczęć herbowa arcybiskupa Piotra Starzechowskiego, herb Leliwa pod infułą, odłamana z prawej strony]. [Verso:] [Nota 1:] Im l[itte]ra [Nota 2:] 1538. 20 Junij / F. F. Mendicantium Exempti [Nota 3:] Fasciculo 8 / No 12 / Induantur hoc Originali ante omnia / 734 [Nota 4:] Bulla Pauli 3 Papae 1538 10 Junij / Per quam Exempti sunt omnes Religiosi mendicantium a Jurisdictione Archiepiscoporum et Episcoporum. / Quam R[everen]ndiss[i]mus P[ate]r Marcus a Turri Venetus Bohemiae et Poloniae Provinciarum Commissarius Generalis ordinis Praedicatorum / Cracoviae 1540 die 26 Februarii Illustrissimo Joanni Archiepiscopo Gnesnensi Legato Nato et Regni Primati juridice exhibuit et ad Acta eius porrexit. / Eandem A. R. P. Stanislaus Radwan Sacrae Theol[ogiae] professor et vicarius Conventus Russiae authentice Ill[ustrissi]mo Petro Archiepiscopo Leopoliensi die 30 Octobris 1542 porrexit ad Acta, et extraxit. / Caveant ergo Religiosi comparere coram illorum Judiciis in quacunque causa ne Jus amittant. / 2 / 108.