Potwierdzenie przez króla Zygmunta I Starego jurysdykcji prawa magdeburskiego dla Lwowa

[W INWOKACJI:] W IMIĘ PAŃSKIE AMEN Na wieczną rzeczy pamiątkę. Zwykli królowie i książęta, których pamięć pragną uczynić wieczną, powierzać owe sprawy pomnikom pism. Przeto my, Zygmunt, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, a także ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, ruskiej, pruskiej, mazowieckiej, chełmińskiej, elbląskiej, pomorskiej etc. pan i dziedzic, oznajmiamy niniejszym pismem naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy: iż gdy nasi mieszczanie lwowscy przedłożyli nam, że bywają wielokrotnie pociągani i pozywani w sprawach dóbr swoich miejskich i do miasta należących, z nim zjednoczonych i wcielonych, wyciągani ze swojej jurysdykcji miejskiej przed sądy wojewodów, kasztelanów, starostów, podstarościch, sędziów, podsędków, ziemskie, grodzkie i inne naszego Królestwa, wbrew przywilejom i listom, które im zarówno przez nas, jak i przez najjaśniejszych, świętej pamięci królów Polski, naszych poprzedników, zostały nadane, a które przed nami w oryginałach okazali. W których to zaiste listach i przywilejach, jako że wyraźnie i obszernie zawarto, iż rzeczeni mieszczanie lwowscy nie gdzie indziej powinni odpowiadać, jak tylko przed swoim wójtem według swego prawa, wójt zaś ich przed nami ma odpowiadać, sami zaś wreszcie mieszczanie od wszelkich jurysdykcji rzeczonych dostojników i urzędników naszego Królestwa oraz jakichkolwiek innych sędziów są wyjęci i prawu miejskiemu niemieckiemu przypisani. My tedy, jako że prawa i przywileje wszystkich pragniemy zachować nienaruszone i trwałe, nie chcąc również, aby w jakiejkolwiek części prawa i przywileje naszego miasta Lwowa doznawały uszczerbku, a mając w pamięci wierność, gorliwość i poddańcze posłuszeństwo tychże mieszczan lwowskich względem nas i naszych przodków, królów Polski, pragnąc ich wedle zasług otoczyć naszą łaską, rzeczone przywileje za godne zatwierdzenia i potwierdzenia uznaliśmy, i niniejszym pismem zatwierdzamy oraz potwierdzamy. Postanawiając i stanowiąc, że ciż mieszczanie i przedmieszczanie lwowscy oraz jacykolwiek inni ludzie podlegający jurysdykcji tegoż miasta, przed żaden sąd wojewodów, kasztelanów, starostów, podstarościch, sędziów, podsędków, polski, ziemski, grodzki ani jakikolwiek inny dostojników i urzędników naszego Królestwa w jakichkolwiek sprawach, wielkich i małych, karnych lub cywilnych, o jakiekolwiek dobra przeciw nim wytoczonych, nie mogą ani nie powinni być pozywani, lecz wszyscy przed burmistrzem i rajcami lub wójtem według ich prawa miejskiego magdeburskiego po wieczne czasy mają odpowiadać. Z tej przyczyny, podając to do wiadomości wszystkim wojewodom, kasztelanom, starostom, podstarościm, sędziom, podsędkom i wszelkim innym dostojnikom i urzędnikom naszego Królestwa, surowo nakazujemy, aby tychże mieszczan lwowskich i ludzi tejże jurysdykcji, tak w samym mieście, jak i poza nim gdziekolwiek zamieszkałych, przed swoje sądy pozywać nie śmieli ani na ich pozywanie nie zezwalali, lecz wszystkie i poszczególne ich sprawy i interesy, w których byliby przed ich sądy i trybunały pozywani oraz poza właściwe im prawo miejskie magdeburskie wyciągani, do urzędu i sądu miejskiego lwowskiego, w którym podlegają, odsyłali, i ich niepokoic ani sądzić się nie ważyli. Jeśliby bowiem w jakikolwiek sposób przez kogokolwiek z sędziów, dostojników i urzędników naszych przeciwko rzeczonym burmistrzowi i rajcom, wójtowi, ławnikom oraz wszystkim innym mieszczanom i mieszkańcom lwowskim, tak jak wyżej powiedziano, w mieście i poza nim w jurysdykcji miejskiej zostającym, jakiegokolwiek stanu i obrządku by byli, cokolwiek podjęto, wyrokowano lub zadekretowano, chcemy, oświadczamy i postanawiamy, iż ma to być bezskuteczne, nieważne i pozbawione wszelkiej mocy, a wszystko to niniejszym kasujemy i unieważniamy. Jeśliby zaś ktoś wbrew tym prawom i przywilejom oraz niniejszemu pismu naszemu rzeczonych mieszczan i mieszkańców lwowskich z ich prawa miejskiego niemieckiego magdeburskiego wyciągał lub przeciwko nim cokolwiek zawyrokował, wówczas tacy, pozwani przed nasze oblicze, będą zobowiązani zwrócić im szkody, jakie z tego powodu ponieśli. A nadto wszystko to, cokolwiek przez nich zostało podjęte, zadekretowane i wyrokowane, tak jak wyżej powiedziano, nieważnym i niemającym żadnej mocy być i stać się powinno, z zachowaniem mocy niniejszego pisma po wieczne czasy. Na czego wszystkiego i poszczególnych wyżej wymienionych rzeczy wiarę i pewniejsze świadectwo pieczęć nasza do niniejszego pisma naszego została przywieszona. Dano w Krakowie na sejmie walnym, w środę najbliższą po święcie świętej Agnieszki, Roku Pańskiego tysiąc pięćset czterdziestego piątego, panowania naszego roku trzydziestego ósmego. W obecności najprzewielebniejszych w Chrystusie ojców, panów: Piotra arcybiskupa gnieźnieńskiego, biskupa krakowskiego, prymasa i legata urodzonego, Jana z Woli poznańskiego, [dopisane: Jana Dziaduskiego chełmskiego], Andrzeja Zebrzydowskiego kamienieckiego – biskupów; a także wspaniałych, urodzonych i czcigodnych: Jana hrabiego z Tarnowa kasztelana krakowskiego, najwyższego [hetmana] naszego Królestwa oraz sandomierskiego, lubaczowskiego, stryjskiego starosty, Piotra Kmity hrabiego na Wiśniczu [wojewody] krakowskiego, najwyższego marszałka naszego Królestwa oraz krakowskiego, spiskiego, przemyskiego i kolskiego starosty, Jana z Tęczyna sandomierskiego oraz lubelskiego i belneńskiego starosty i marszałka dworu naszego, Piotra z Dąbrowicy lubelskiego oraz radomskiego i kazimierskiego starosty, Jana Dziergowskiego mazowieckiego i warszawskiego starosty, Feliksa Szreńskiego z Sokołowa płockiego oraz malborskiego i płockiego starosty – wojewodów; Mikołaja z Woli sandomierskiego i ochmistrza dworu Najjaśniejszej małżonki naszej oraz sanockiego, lanckorońskiego, łomżyńskiego i wiskiego starosty, Spytka z Tarnowa wojnickiego i podskarbiego naszego Królestwa oraz sieradzkiego, krzeczowskiego i krzepickiego starosty, Piotra z Opalenicy gnieźnieńskiego i ochmistrza dworu Najjaśniejszego syna naszego oraz kcyńskiego, kościańskiego i olsztyńskiego starosty, Stanisława Maciejowskiego radomskiego i zawichojskiego starosty, Seweryna Bonera z Balic bieckiego i żupnika, burgrabiego oraz wielkorządcy krakowskiego i oświęcimskiego, zatorskiego, bieckiego i babimojskiego starosty, Andrzeja z Tęczyna lubelskiego i smolińskiego starosty – kasztelanów; Jana Ocieskiego podkomorzego ziemskiego krakowskiego; Stanisława Borka obojga praw doktora i dziekana, kustosza sandomierskiego, kantora gnieźnieńskiego i kanonika poznańskiego; Andrzeja Garnkowskiego scholastyka; Benedykta Izdbieńskiego kantora; Stanisława Hozjusza obojga praw doktora, kanonika krakowskiego; Jana Przerębskiego płockiego i kruszwickiego kanonika – sekretarzy naszych; Tomasza Sobockiego podczaszego dworu naszego, wojskiego łęczyckiego, burgrabiego krakowskiego i starosty rawskiego; Walentego Dembińskiego referendarza dworu naszego i sekretarza naszego; Mikołaja Mniszkowskiego stolnika krakowskiego; Marcina Wolskiego wojskiego krakowskiego, ochmistrza łożnicy naszej, burgrabiego krakowskiego oraz zakroczymskiego i błońskiego starosty; Augustyna Kotwicza chorążego krakowskiego i koniuszego naszego; Hieronima Szlaszkowskiego mistrza kuchni oraz wielu innych świadków, dygnitarzy i urzędników naszych wiarogodnych, szczerze i wiernie nam umiłowanych. Dane przez ręce wspomnianego wielebnego w Chrystusie ojca, pana Samuela Maciejowskiego, biskupa płockiego i podkanclerzego naszego Królestwa, szczerze nam umiłowanego. [Podpisy pod tekstem po lewej:] Samuel biskup płocki i podkanclerzy, własnoręcznie. [Po prawej formuła relacji:] Relacja tegoż wielebnego w Chrystusie ojca, pana Samuela Maciejowskiego, biskupa płockiego i podkanclerzego naszego Królestwa. [Na odwrocie:] [Nota 1:] Mieszczanie lwowscy są wyjęci spod sądów jakichkolwiek sędziów i według innego prawa prócz prawa miejskiego nie [...] są obowiązani odpowiadać [...] [Nota 2, czerwonym atramentem:] Roku 1545 [...] [Nota 3:] Arc. ser. 61. [Nota 4:] D. Fas. 261. / Fas. 261.

[Inwokacja monumentalna, litery IN NOMINE DOMINI AMEN z floraturami w inicjałach i literach:] I[N] NOMINE DOMINI AMEN Ad perpetuam rei memoriam. Solent Reges et principes quorum memoriam volunt esse sempiternam ea literarum monimentis commendare. Proinde nos Sigismundus dei gratia REX Polonie supremus dux Lithuanie nec non terrarum Cracovie, Sandomirie, Siradie, Lancicie, Cuiavie, Russie, Prussie, Masovie, Culmensis, Elbingensis, Pomeranieq[ue] etc. d[omi]n[u]s et heres. Significamus presentibus literis nostris quorum interest universis et singulis. Quod cum nobis cives nostri Leopolien[ses] exposuissent evocari se et citari plerumq[ue] de bonis ipsorum civilibus, et civitati pertinentibus, eidentq[ue] unitis et incorporatis, ex iurisdictione sua civili ad iudicia palatinorum, Castellanorum, Capitaneorum, Vicecapitaneorum, Iudicum, Subiudicum, terrestria, Castrensiaq[ue] et alia Regni nostri contra privilegia et literas, qua[e] ipsis tam per nos quam per serenissimos dive memorie Reges Polonie predecessores nostros concessa sunt, que coram nobis originaliter produxerunt. In quibusquidem literis et privilegiis, quoniam diserte ac copiose continetur dictos cives Leopolienses non alibi debere quam apud ipsorum Advocatum in eorum iure, Advocatus vero eorum nobis respondere, ipsos deniq[ue] cives ab omnibus iurisdictionibus dictorum Regni nostri procerum et officialium ac aliorum quoruncunq[ue] Iudicum exemptos et iuri civili theutonico esse adscriptos. Nos quandoquidem omnium iura et privilegia salva et firma esse volumus, nolentes etiam ut aliqua in parte iura et privilegia civitatis nostræ Leopolien[sis] labefactentur, et habentes in memoria ipsorum civium Leopolien[sium] erga nos et maiores nostros Polonie Reges fidem, studium ac subiectam observantiam, volentes eos ita ut merentur gratia nostra prosequi, privilegia predicta coram confirmanda et approbanda duximus, confirmamusq[ue] et approbamus presentibus literis. Decernentes et statuentes ipsos cives et suburbanos Leopolienses et alios quoscunq[ue] iurisdiccionis civitatis eiusdem homines ad nullum iudicium palatinorum, Castellanorum, Capitaneorum, Vicecapitaneorum, Iudicum, subiudicum, Polonicum, terrestre, Castrense, aut aliud quodcunq[ue] Regni nostri dignatariorum et officialium nostrorum pro quibuscunq[ue] causis, magnis et parvis, criminaliter vel civiliter, de bonis eorum quibuscunq[ue] eis intentatis evocari posse ac debere, Sed omnes apud proconsulem et Consules vel Advocatum in iure eorum civili Magdeburgensi responsuros perpetuis temporibus, Qvamobrem universis Palatinis, Castellanis, Capitaneis, Vicecapitaneis, Iudicibus, Subiudicibus, et aliis quibuscunq[ue] Dignitariis et Officialibus Regni nostri ad noticiam deducentes severe mandamus ne ipsos cives Leopolienses et illius iurisdiccionis homines, tam in ipsa civitate quam extra eandem ubicunq[ue] locorum inhabitantes in iudicia sua evocare audeant, citareq[ue] patiantur, verum omnes et singulas eorum causas et negocia, pro quibus ad iudicia et tribunalia eorum citabuntur extraq[ue] ius suum civile Magdeburgense eis competens evocabuntur, ad officium et iudicium civile Leopoliense in quo resident remittant, et eos impetere et iudicare non presumant. Nam si quovis modo per quempiam iudicum Dignitariorum et officialium nostrorum contra præfatos Proconsulem et Consules, Advocatum, Scabinos et omnes alios cives et incolas Leopolienses sic ut præfertur in civitate et extra eandem in civili iurisdictione consistentes, cuiuscunq[ue] status et rituum hi fuerint, attentatum, sententiatum vel decretum fuerit, irritum et nullius roboris ac momenti esse volumus, declaramus et decernimus, totamq[ue] illud cassamus et annullamus per p[rese]ntes, Si quis vero contra huiusmodi iura et privilegia ac presentes literas nostras, ipsos cives et incolas Leopolienses ex iure eorum civili theutonico Magdeburgensi evocaverit vel contra eosdem aliquid decreverit, extunc tales damna illa, quæ ipsi exinde perceperint, citati ad presentiam nostram eis refundere tenebuntur. Et nihilominus illud totum quicquid per eos attentatum, decretum et sententiatum fuerit, sic ut premissum est irritum et nullius roboris esse et fieri debet, Presentibus perpetuis temporibus duraturis. In quorum omnium et singulorum premissorum fidem et efficacius testimonium sigillum nostrum presentibus literis nostris est subappensum. Dat[um] Cracovie in conventione generali feria quarta post festum sancte Agnetis proxima Anno Domini Millesimo quingentesimo quadragesimo quinto, regni nostri anno trigesimo octavo. Presentibus R[everendissi]mo in Christo Patribus dominis Petro Archie[pisco]po Gnesnen[si] Episcopo Cracovien[si] Legato nato et primate, Ioanne de Vwolia Posnan[iensi], [nota kancelaryjna nadpisana: Ioanne de Dziaduski Chelmensi] Andrea Zebrzidowsk[i] Camenecen[si] Episcopis, necnon Magnificis, Generosis et venerabilibus Ioanne comite de tharnow Castel[l]ano Cracovien[si] Regni nostri supremo ac Sandomirien[si], Lubaczovien[si], Stryen[si] capitaneo, Petro Kmitha comite in Wyssnycze Cracovien[si], Regni nostri supremo ac tarsalco ac Cracoviensi, Scepusiensi, Premisliensi, Kolensiq[ue] capitaneo, Ioanne de thenezyn Sandomirien[si], et Lublinensi, Belonen[si]q[ue] capitaneo et Marsalco Curie nostre, Petro de dambrowycza Lublinen[si] ac Radomnen[si], kazimirien[si]q[ue] capitaneo, Ioanne Dziergowsk[i] Masovie et capitaneo Varscheviensi, Felice Srzenszk[i] de Sokolowo Plocen[si] et Mariemburgensi, Plocensiq[ue] capitaneo, Palatinis. Nicolao de Volia Sandomirien[si] et Serenissimæ coniugis nostræ Curie magistro ac Sanocensi, Lancskorunensi, Lomzen[si], Visnensiq[ue] capitaneo, Spithkone de tharnow Voynyciensi et Regni nostri thezaurario ac Siradiensi, Krzeczowicen[si], Krzepiciensiq[ue] capitaneo, Petro de Opalenicza Gnesnen[si], et Serenissimi filii nostri Curie magistro et Keinen[si], Costensi, Olsztynensiq[ue] capitaneo, Stanislao Maczieiowsk[i] Radomiensi et Zawichostensi capitaneo, Severino bonar de balycze Bieccensi et Zuppario, Burgrabio ac magno procuratori Cracoviensi et Osswiecimensi, Zathoriensi, Bieccensi, Babstimensiq[ue] capitaneo, Andrea de thenezyn Lublinensi et capitaneo Smolinensi, Castellanis. Ioanne Ocziesk[i] Succamerario terrestri Cracoviensi, Stanislao Borek iuris utriusq[ue] doctore et Decano, custode Sandomiriensi, Cantore Gnesnen[si] et Canonico Posnaniensi, Andrea Garnkowsk[i] Scholastico, Benedicto Isdbienski Cantore, Stanislao Hosio iuris utriusq[ue] doctore Canonico Cracoviensibus, Ioanne Przerembski Plocensi et Krusswiciensi Canonico Secretariis nostris, Thoma Sobockii Pocillatore Curie nostre, Tribuno Ladiciensi, Burgrabio Cracovien[si] et capitaneo Ravensi, Valentino Dembienski refferendario curie nostre et secretariis nostris, Nicolao Missekowsk[i] Dapifero Cracovien[si], Martino Volski Tribuno Cracoviensi, Camere nostre prefecto, Burgrabio Cracoviensi et Zakroczimensi, Blonensiq[ue] capitaneo, Augustino Kotwicz vexillifero Cracoviensi et stabuli nostri prefecto, Hieronymo Slaschowsk[i] Coquine magistro et aliis pluribus testibus dignatariis et officialibus nostris fidedignis syncere et fidelibus nobis dilectis. Dat[um] per manus prefati Reverendi in Christo patris domini Samuelis Macieiowsk[i] Episcopi Plocensis et Regni nostri Vicecancellarii syncere nobis dilecti. [Podpisy pod tekstem po lewej:] Samuel Ep[iscopu]s Plocen[sis] et Vicecancell[arius] ss. [Po prawej formula relacji:] Relatio eiusdem Reverendi in Christo patris domini Samuelis Macieiow- ski Episcopi Plocensis et Regni nostri Vicecancellarii. [Verso:] [Nota 1:] Cives Leopolien[ses] sunt a quocunq[ue] Iudicum iuditijs exempti, et p[ro] alio iure p[re]ter uis [=ius] ciuile non re-[...] petent tenentur responder[e] [...] [Nota 2, czerwonym atramentem:] A 1545 [...] [Nota 3:] Arc. ser. 61. [Nota 4:] D. Fas. 261. / Fas. 261.