Przywilej króla Zygmunta I nadający Lwowowi prawo patronatu nad szpitalem św. Ducha

W IMIĘ PAŃSKIE, AMEN. Na wieczną rzeczy pamięć. Zwykli królowie i książęta wyświadczone komukolwiek dobrodziejstwo jawnie pismem poświadczać, aby i o ich szczodrobliwości trwała wieczna pamięć, i nikt nie śmiał naruszać tego, co – jak wiadomo – z łaski książęcej zostało nadane. Z tego powodu MY, ZYGMUNT, z Bożej łaski KRÓL Polski, wielki KSIĄŻĘ Litwy, a także ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, chełmińskiej, elbląskiej, pomorskiej etc. oraz Rusi, Prus, Mazowsza etc. pan i dziedzic, oznajmiamy niniejszym pismem wszystkim, których to dotyczy: Ponieważ dobrze znamy gorliwość burmistrza i rajców lwowskich w szerzeniu kultu Bożego oraz ich troskę i pilność o ubogich, pragnąc uczynić ich jeszcze ochotniejszymi do tego, ku czemu – jak widzimy – z własnej woli są skłonni, a także roztoczyć pieczę nad ubogimi mieszkającymi w szpitalu Świętego Ducha w mieście Lwowie, za zgodą naszych doradców wówczas obecnych uznaliśmy za słuszne dać i darować, i niniejszym pismem dajemy i darujemy na wieczne czasy temuż miastu Lwowowi oraz tymże burmistrzowi i rajcom, teraz i po wieczne czasy urzędującym, przysługujące nam prawo patronatu i prezenty na prepozyturę czyli prebendę wspomnianego szpitala, nic z praw do owej prepozytury czyli prebendy więcej sobie, Najjaśniejszemu synowi naszemu i naszym następcom nie zastrzegając. Aby sami ci, którzy teraz są burmistrzem i rajcami, jak i ich następcy, mogli i mieli moc odtąd i po wieczne czasy, przy wakansie wspomnianej prepozytury czyli prebendy wspomnianego kościoła Świętego Ducha, współczesnemu oraz każdorazowo urzędującemu arcybiskupowi lwowskiemu lub tym, którzy mieliby do tego władzę, przedstawiać osobę odpowiednią i do stanu duchownego zdatną, jakąkolwiek sami zechcą, ilekroć zajdzie potrzeba i ilekroć wspomniana prepozytura przez rezygnację bądź zgon w jakikolwiek sposób zawakuje, jako prawdziwi, prawowici, jedyni i wieczyści kolatorzy oraz patroni rzeczonej prepozytury czyli prebendy, bez jakiegokolwiek sprzeciwu naszego, Najjaśniejszego syna naszego i następców naszych, królów polskich, lub jakichkolwiek innych osób. Na ich prezentę, jako prawdziwych, prawnych, wieczystych i jedynych patronów i kolatorów, arcybiskup bądź ordynariusz miejsca każdorazowo urzędujący będzie miał obowiązek i będzie z urzędu swego pasterskiego zobowiązany przedstawioną osobę na rzeczoną prepozyturę czyli prebendę we wspomnianym kościele Świętego Ducha miasta Lwowa mianować i inwestować. Które to powyższe nadanie wspomnianej prepozytury czyli prebendy tymże burmistrzowi i rajcom lwowskim, tym, którzy teraz są i będą po wieczne czasy, my wraz z następcami naszymi, Najjaśniejszymi królami polskimi, nienaruszalnie trzymać i zachowywać powinniśmy i obiecujemy, i w żaden sposób ani pod wyszukanym pozorem nie chcemy go w całości lub w części z jakiejkolwiek przyczyny zmieniać, naruszać ani łamać. Zastrzega się także i wyraźnie stanowi, że jeśli burmistrz z rajcami lwowskimi, ci, którzy teraz są i na dany czas będą, w jakikolwiek sposób po rezygnacji lub zgonie obecnego prepozyta nie mogliby z jakiejś przyczyny objąć w posiadanie owego kościoła czyli szpitala Świętego Ducha z tego naszego wieczystego nadania, nie przyniesie to żadnego uszczerbku ich niniejszemu przywilejowi i wieczystości, lecz chcemy, aby sam ich przywilej i prawo nadawania tejże prepozytury trwały w swej sile i mocy na zawsze. A jeślibyśmy my lub następcy nasi, królowie polscy, przez zapomnienie o tym nadaniu i prawie nadanym rajcom lwowskim, przedstawili jakąś osobę, albo gdyby następcy nasi ją przedstawili, wówczas tego rodzaju prezenta prawu patronatu burmistrza wraz z rajcami lwowskimi, wieczystym czasem nadanemu, w niczym nie będzie mogła ani nie powinna szkodzić, tak iż nie z naszej bądź następców naszych prezenty, lecz z prezenty burmistrza i rajców lwowskich, z mocy niniejszego naszego nadania, arcybiskup lub ordynariusz miejsca lwowski będzie obowiązany osobę przedstawioną przez burmistrza i rajców mianować i inwestować. Na czego wiarę i świadectwo pieczęć nasza do niniejszego została zawieszona. Dan w Krakowie w sam dzień uroczystości Świętego Mateusza Apostoła i Ewangelisty, Roku Pańskiego tysiąc pięćset czterdziestego szóstego, a panowania naszego roku czterdziestego. W obecności wielebnych w Chrystusie ojców, panów Samuela Maciejowskiego krakowskiego i podkanclerzego Królestwa naszego, Leonarda Tarnowskiego kamienieckiego biskupów; tudzież wspaniałych, czcigodnych i urodzonych Mikołaja Wolskiego sandomierskiego, Najjaśniejszej małżonki naszej ochmistrza dworu oraz lanckorońskiego, sanockiego, łomżyńskiego, wiszeńskiego etc. starosty; Spytka z Tarnowa wojnickiego, Królestwa naszego podskarbiego oraz sieradzkiego, brzeskiego, krzepickiego starosty; Piotra Opalińskiego gnieźnieńskiego, Najjaśniejszego pana Zygmunta Augusta, syna naszego najmilszego ochmistrza dworu oraz kościańskiego, olsztyńskiego etc. starosty; Seweryna Bonera z Balic bieckiego, żupnika, wielkorządcy krakowskiego oraz ogrodzienieckiego, zatorskiego, [starosty] księstw, bieckiego, radomskiego etc. oraz mszczonowskiego starosty; Jana z Balic oświęcimskiego – kasztelanów; Marcina Wolskiego ochmistrza naszej sypialni, podskarbiego nadwornego, chorążego krakowskiego oraz zakroczymskiego, błońskiego etc. starosty; Andrzeja Czarnkowskiego prepozyta gnieźnieńskiego, scholastyka krakowskiego; Stanisława Hozjusza doktora obojga praw; Jana Przerębskiego; Jakuba Uchańskiego dziekana płockiego – kanoników krakowskich i sekretarzy naszych; Walentego Dembińskiego referendarza naszego dworu; Jana Ocieskiego podkomorzego krakowskiego; Mikołaja Cikowskiego koniuszego Majestatu Królewskiego; Jana Carla krajczego stołu naszego i tylżyckiego starosty; Grzegorza Pakosławskiego kustosza sądeckiego i kuchmistrza naszego; oraz wielu innych wiarygodnych urzędników i dworzan naszych, szczerze i wiernie nam miłych. Dan przez ręce wspomnianego wielebnego w Chrystusie ojca, pana Samuela Maciejowskiego, biskupa krakowskiego i podkanclerzego Królestwa naszego, szczerze nam miłego. [L. d.:] Samuel, biskup krakowski i podkanclerzy, podpisał własnoręcznie. [P. d.:] Relacja najwielebniejszego w Chrystusie ojca, pana Samuela Maciejowskiego, biskupa krakowskiego i podkanclerzego Królestwa naszego. [Pieczęć:] [Woskowa pieczęć koronna Zygmunta I w misie woskowej, zawieszona na plecionym sznurze z frędzlami] [Verso:] [Nota z epoki:] Oryginalny przywilej króla Zygmunta I na wieczyste prawo patronatu nad prepozyturą szpitala Świętego Ducha we Lwowie pod datą 1546. [Inne noty registraturowe i archiwalne:] Rubryka szósta, litera F, nr 3; 673 1/2; 4 B; E; B

IN NOMINE DOMINI AMEN Ad perpetuam rei memoriam. Solent Reges et Principes tam aliquem beneficium contulerit literis publice testari, ut et eorum munificentia perpetua extet memoria, et nemo violare audeat, quod beneficio Principis concessum esse constat. Quamobrem NOS SIGISMVNDVS Dei gratia REX Poloniae, magnus DVX Lithuaniae, necnon terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuyaviae, Culmensis, Elbingensis, Pomeraniae etc. ac Russiae, Prussiae, Masoviae etc. dominus et heres. Significamus praesentibus literis quorum interest universis. Cvm perspectum habeamus Proconsulis et Consulum Leopoldiensium in cultum dei studium, ac in pauperes curam et diligentiam. Volentes eos ad id, quod illos sua sponte propensos videmus, alaciores efficere, ac pauperibus qui in hospitali Sancti Spiritus in civitate Leopoldiensi habitant prospicere, Civitati ipsorum Leopoldiensi et ipsis Proconsuli et Consulibus nunc et pro tempore existentibus, iuspatronatus et praesentandi nostrum Prepositurae seu prebendae Hospitalis predicti. Consentientibus ad id consiliariis nostris tunc praesentibus dandum et donandum duximus, damusque et donamus praesentibus literis perpetuo et in aevum, nihil iuris nobis, Serenissimoque filio nostro et Successoribus nostris ad eam Preposituram seu Prebendam amplius reservantes. Vt ipsi qui nunc sunt Proconsul et consules et successores eorum possint et valeant exnunc et temporibus perpetuis, ad vacantem prefatam Preposituram seu prebendam prefatam Ecclesia Sancti Spiritus moderno et pro tempore existentibus Archiepiscopis Leopoldiensibus vel eis qui ad id potestatem habuerint, presentare personam idoneam et statui Ecclesiastico aptam, quamcumque ipsi voluerint, totiens quociens opus fuerit, et prefata Prepositura per cessum vel decessum quomodocunque vacaverit, presentare, tanquam veri, legitimi ac unici perpetuique colatores et patroni Prepositurae seu prebendae prefatae, sine quavis contradictione nostra, Serenissimique filij nostri et Successorum nostrorum Regum Poloniae, vel aliarum quarumcumque personarum. Ad quorum presentacionem, uti verorum et legitimorum perpetuorumque ac unicorum patronorum et collatorum, Archiepiscopus seu loci ordinarius pro tempore existens personam presentatam ad dictam Preposituram seu prebendam in praenominata Ecclesia Sancti Spiritus Civitatis Leopoldiensis instituere et investire debebit et tenebitur ex officio suo Pastorali. Quam donacionem praefatam predictae Prepositurae seu prebendae ipsis Proconsuli et Consulibus Leopoldiensibus his qui nunc sunt, et pro tempore existentibus perpetuis temporibus, Nos una cum successoriubus nostris Serenissimis Regibus Poloniae tenere, observareque immolabiliter debemus et pollicemur, neque eam ipsis quocunque modo vel colore exquisito mutare, infringere et violare in toto vel in parte volumus per quamcunque occasionem. Hoc etiam admisso et specialiter expresso, quod si Proconsul cum Consulibus Leopoldiensibus isti qui nunc sunt et pro tempore existentes quoquomodo post cessum vel decessum moderni Prepositi eamdem Ecclesia seu hospitalis Sancti Spiritus huius nostrae donacionis perpetuae ex aliqua causa possessionem assequi non valeant, id eorum Privilegio presenti et perpetuitati in nullo derogare. Sed ipsum Privilegium eorum et ius conferendi eiusdem Prepositurae, in suo robore et vigore perpetuo permanere volumus. Etsi nos vel successores nostri Reges Poloniae per oblivionem huius donacionis et iuris Consulibus Leopoldiensibus dati, aliquam personam presentaverimus, vel successores nostri presentaverint, Extunc huiusmodi presentacio iuri patronatus Proconsulis cum consulibus Leopoldiensibus perpetuo concesso in nullo derogare poterit et debebit, ita quod non ad nostram vel successorum nostrorum presentacionem, Sed ad Proconsulis et Consulum Leopoldiensium vigore praesentis nostrae donacionis, Archiepiscopus seu loci ordinarius Leopoldiensis personam praesentatam per Proconsulem et consules instituere et investire debebit. In cuius rei fidem et testimonium sigillum nostrum praesentibus est appensum. Datum Cracoviae ipso die festo Sancti Mathei Apostoli et Ewangelistae. Anno domini Millesimo quingentesimo quadragesimo sexto. Regni vero nostri quadragesimo. Praesentibus Reverendis in Christo patribus dominis Samuele Maczieiowssky Cracoviensi et Regni nostri Vicecancellario, Leonardo Tarnowsko Camenecensi Episcopis. Necnon Magnificis Venerabilibus et Generosis Nicolao Volski Sandomiriensi, Serenissimae coniugis nostrae Curiae Magistro ac Lanckoronensi Sanocensi, Lomsensi, Visnensi etc. Capitaneo, Spitcone de Tarnow Voynicensi Regni nostri Thesaurario, ac Siradiensi, Brzescensi, Krzepicensi Capitaneo, Petro Opalinski Gnesnensi, Serenissimi domini Sigismundi Augusti filij nostri charissimi Curiae Magistro, ac Costensi, Olstinensi etc. Capitaneo, Severino Boner de Balicze Biecensi, Suppario argentario et Magno Procuratore Cracoviensi ac Ogrodzienicensi, Zathorien[si], Ducatunuum Biecensi, Radomiriensi etc. ac Mscziczecz Capitaneo, Ioanne de Balicze Oswieczimensi Castellanis, Martino Volski Cubiculari nostri Praefecto, Curiae thesaurario, tribuno Cracoviensi ac Zahroczimiensi, Blonensi etc. Capitaneo, Andrea Czarnkowssky Preposito Gnesnensi, Scholastico Cracoviensi, Stanislao Iosio iuris utriusque Doctore, Ioanne Przerepski, Jacobo Veborwsky Decano Plocensi, Canonicis Cracoviensi et Secretarijs nostris, Valentino Dembinski Curiae nostrae Referendario, Joanne Oczieski Succamerario Cracoviensi, Nicolao Czikowsski Augustinae Maiestatis Stabuli nostri Praefecto, Joanne Carlo Structore Mensae nostrae et Tilsnensi Capitaneo, Gregorio Pakoslawsski Custode Sadecensi ac Culinari nostrae Magistro, ac alijs quamplurimis fidedignis officialibus et Curtensibus nostris, sincere et fidelibus nobis dilectis. Datum per manus praefati Reverendi in Christo patris domini Samuelis Maczieiowssky Episcopi Cracoviensis et Regni nostri Vicecancellarij, sincere nobis dilecti. [L. d.:] Samuel Eps Crac[oviensis] et Vicecanc[ellarius] ss. [P. d.:] Relatio reverendissimi in Christo patris domini Samuelis Maczieiowsky Episcopi Cracoviensis et Regni nostri Vicecancellarii [Pieczęć:] [Woskowa pieczęć koronna Zygmunta I w misie woskowej, zawieszona na plecionym sznurze z frędzlami] [Verso:] [Nota z epoki:] Originale Privilegium Sigismundi Primi Regis super Ius Patronatus perpetuum super Praeposituram Hospitalis S[an]cti Spiritus Leopoldien[sis] sub dato 1546. [Inne noty registraturowe i archiwalne:] Rubrica Sexta Litt. F No 3tio; 673 1/2; 4 B; E; B