Przywilej króla Zygmunta I Starego dla władz Lwowa na budowę młyna

W IMIĘ PAŃSKIE, AMEN. Na wieczną rzeczy pamiątkę. My, ZYGMUNT, z Bożej łaski król Polski, Wielki Książę Litewski, a także ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, chełmińskiej, elbląskiej, pomorskiej, całej Rusi, Prus i Mazowsza etc. pan i dziedzic. Oznajmiamy niniejszym pismem wszystkim, których to dotyczy, tak obecnym, jak i przyszłym na potomne czasy. Ponieważ taki jest zwyczaj królów i książąt, aby zasługi swoich poddanych wobec nich samych lub Rzeczypospolitej łaskawie nagradzając, ze swego ich wynagradzali. Przeto skoro burmistrz i rajcy naszego miasta Lwowa w zarządzaniu naszym miastem Lwowem oraz w sprawowaniu jego publicznych urzędów tak postępowali, iż wiernością, prawością i gorliwością swoją zaskarbili sobie nasze uznanie, a przez to ponoszą niemały uszczerbek w prywatnych majątkach, które z racji troski i starania o sprawy publiczne zmuszeni są zaniedbywać. Pragnąc i za ich zasługi okazać wdzięczność, i zatroszczyć się o ich prywatne mienie, postanowiliśmy nadać i darować, i niniejszym pismem dajemy i darujemy wieczystą oraz nieodwołalną darowizną samym burmistrzowi i rajcom naszego miasta Lwowa oraz ich następcom na urzędzie burmistrza i rajców nasz brzeg nad rzeką Pełtwią przed bramą zwaną Krakowską, niedaleko od miasta, na Przedmieściu Lwowskim, pod wystawienie młyna i budowę domu dla młynarza oraz wydzielenie miejsca pod ogród na użytek samego młynarza. I zezwalamy na wzniesienie i wybudowanie na tymże naszym brzegu oraz na brzegu miasta Lwowa młyna na prywatny użytek obecnych i przyszłych burmistrza i rajców lwowskich, i dajemy moc oraz chcemy, aby wolno było mieszczanom lwowskim, przedmieszczanom i jakimkolwiek innym ludziom, skądkolwiek przybywającym, w tymże młynie, po tym jak zostanie wzniesiony przez burmistrza i rajców lwowskich, mleć żyto, pszenicę i wszelkie inne zboża, jakimkolwiek mianem zwane, i nie chcemy, aby ktokolwiek im w tym przeszkadzał. Z wyjątkiem wszakże słodów, które winny być mełte w młynach położonych pod samym miastem Lwowem. Jeśliby wszakże zdarzyło się kiedyś, że nasze młyny położone pod miastem Lwowem z powodu suszy i braku wody nie mogłyby mleć słodów, chcemy, aby samym mieszczanom lwowskim wolno było przywozić te słody do zmielenia do tego nowego młyna radzieckiego, skoro i obecnie w takim wypadku zmuszeni są wozić je do innych obcych młynów. W takim jednak wypadku zobowiązani będą oddawać nam do naszego zamku lwowskiego dwie miary, tak jak to do tego dnia czyniono. Trzecią zaś zapłacą w tymże młynie, w którym słód zostałby zmielony. Tego to młyna wraz z gruntem, domem, ogrodem panowanie i własność oraz wszelkie prawo burmistrzowi i rajcom lwowskim, obecnym i na dany czas urzędującym, dajemy, darujemy i niniejszym pismem wcielamy na wieczne czasy, nic z praw, własności czy panowania sobie ani naszym następcom w tym młynie nie zachowując, lecz wszystko przenosząc na samego burmistrza i rajców. Wyjmując sam młyn wraz ze wszystkim, co doń należy, młynarza i jego czeladź spod wszelkiej jurysdykcji naszych starostów lwowskich oraz wszelkich innych urzędników naszego Królestwa, a usuwając zeń wszelkie prawo polskie i przenosząc go ze wszystkimi przynależnościami oraz z młynarzem i jego czeladzią pod lwowskie prawo miejskie, pod jurysdykcję burmistrza i rajców, tak iż posiadacze tego młyna z jego powodu pod żadnym innym prawem prócz magdeburskiego i miejskiego lwowskiego nie będą mogli być pozywani. Lecz ani młynarz, ani jego rodzina nie będą zobowiązani stawać ani odpowiadać z jakichkolwiek zarzutów, nawet kryminalnych, przed żadnym innym sędzią poza burmistrzem i rajcami lwowskimi. Który to młyn burmistrz z rajcami lwowskimi obecnymi i urzędującymi na dany czas będzie trzymał i spokojnie posiadał po wieczne czasy z wszelkim prawem, władzą i własnością. Wszelkie czynsze i dochody, miary oraz jakiekolwiek inne pożytki będą pobierać i na jakie zechcą prywatne cele obracać, ani przed nikim z tego nie będą musieli zdawać sprawy. Młynarza ustanowią, jakiego zechcą, a po jego usunięciu innego na jego miejsce powołają, tak jak im się wyda lepiej i pożyteczniej. Nadto i gąbiory [upusty], które po polsku zowią [...], wzniosą oraz z nich pożytki i dochody pobierać będą bez żadnej przeszkody ze strony starosty i urzędników naszego zamku lwowskiego. Którego to młyna ani my, ani nasi następcy żadnym sposobem od samych burmistrza i rajców nie będą mogli odebrać, ani w niczym sprzeciwiać się tej naszej darowiźnie, lecz pozwolą burmistrzowi wraz z rajcami swobodnie zeń korzystać i pobierać pożytki wiecznie i na zawsze. Na czego wiarę i świadectwo pieczęć nasza została przywieszona do niniejszego. Dane w Krakowie, we wtorek po święcie świętego Walentego, Roku Pańskiego tysiąc pięćset czterdziestego siódmego, a panowania naszego czterdziestego pierwszego. W obecności wielebnego w Chrystusie ojca, pana Samuela Maciejowskiego, biskupa krakowskiego i podkanclerzego naszego Królestwa. A także wielmożnych, czcigodnych i urodzonych: Mikołaja Wolskiego z Podhajec [kasztelana] sandomierskiego, ochmistrza Najjaśniejszej [Królowej] oraz starosty sanockiego, lanckorońskiego, łomżyńskiego i wiskiego; Spytka z Tarnowa [kasztelana] wojnickiego, podskarbiego naszego Królestwa oraz starosty brzeźnickiego, krzepickiego i krzeszowskiego; Seweryna Bonera z Balic [kasztelana] sądeckiego, żupnika, burgrabiego i wielkorządcy krakowskiego oraz starosty oświęcimskiego, zatorskiego i rabsztyńskiego; Piotra Opalińskiego [kasztelana] gnieźnieńskiego oraz starosty kościańskiego, olsztyńskiego i radziejowskiego [?]; Jana Ocieskiego [kasztelana] zawichojskiego, burgrabiego naszego zamku krakowskiego i podkomorzego ziemi krakowskiej; Brykcego Sobockiego [kasztelana] gostynińskiego i podkomorzego łęczyckiego; Jana z Balic [kasztelana] oświęcimskiego, kasztelanów; Marcina Wolskiego wojskiego, przełożonego naszej sypialni i podskarbiego nadwornego oraz starosty zakroczymskiego i błońskiego; Jakuba Uchańskiego dziekana płockiego, kanonika krakowskiego; Walentego Dembińskiego, referendarzy naszego dworu; Stanisława Hozjusza doktora obojga praw, Jana Przerębskiego, kanoników krakowskich; Macieja Warszewickiego kanonika włocławskiego, naszych sekretarzy; Jana Trzecieskiego burgrabiego naszego zamku krakowskiego; Jana Opalińskiego chorążego poznańskiego, naszego stolnika; Mikołaja Cieklińskiego naszego podstolego; Augustyna Kotwicza chorążego naszego dworu i koniuszego naszego; Grzegorza Jakóbowskiego kustosza sądeckiego i naszego kuchmistrza, a także bardzo wielu innych wiarogodnych naszych urzędników i dworzan obecnych jako świadkowie przy powyższym. Dane przez ręce rzeczonego wielebnego w Chrystusie ojca, pana Samuela Maciejowskiego, biskupa krakowskiego i podkanclerzego naszego Królestwa, szczerze nam miłego. Samuel, biskup krakowski, podkanclerzy, podpisał własnoręcznie. Relacja tegoż wielebnego w Chrystusie ojca, pana Samuela Maciejowskiego, biskupa krakowskiego i podkanclerzego Królestwa POLSKIEGO. [Pieczęć: woskowa pieczęć koronna Zygmunta I w woskowej misce, zawieszona na jedwabnym sznurze] [Na odwrocie:] Przywilej wyżej wymieniony na młyn radziecki [...] wniesiony w roku 1547 szkatuła 15 13 Ekscerpt Rubryka Czwarta Litera D Nr 19 1 D 19=

IN NOMINE DOMINI AMEN Ad perpetuam rei memoriam. Nos SIGISMVNDVS Dei gratia REX Poloniae, Supremus Dux Lithuaniae, necnon terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Lancitiae, Cuiaviae, Culmen[sis], Elbingen[sis], Pomeraniae, Russiae totius, Prussiae ac Masoviae etc. dominus et haeres. Significamus praesentibus literis quorum interest vniversis, his qui nunc sunt et qui in posterum futuri sunt. Cum hac sit Regum et Principum consuetudo, vt subditorum suorum se vel Rempublicam merita clementia rensensantes [=remunerantes], sua remunerent. Quapropter cum Proconsul, Consulesq[ue] Civitatis no[str]ae Leopoliensis in administranda Civitate nostra Leopoliensi euiusdiuq[ue] [=eiusdiutiusque] publicis illius muneribus, ita se gesserint vt fidem integritatem industriamq[ue] suam nobis probarint, eumq[ue] propterea non parvam primata [=privata] reip[ublicae] detrimentum capiant, quod prae cura studioq[ue] publice rei, negligere eos opor- tet. Volentes et pro meritis illorum gratiam referre, et primatae [=privatae] illorum rei familiaris consulere, ipsis Proconsuli et Consulibus Civitatis nostrae Leopoliensis et eorum in Proconsulatu et Consulatu Successoribus, Rippam nostram supra fluuium Poltewk ante portam dictam Cracovien[sem] non procul a Civitate in Antensthe Leopoliensi ad extruendum Molendinum domumq[ue] molendinatori aedificandam ac locum bor to extruendo in vsum ipsius Molendinatoris dandam et donandam duximus, damusq[ue] et donamus praesentibus literis donatione perpetua et irrevocabili. Molendinumq[ue] in ea ipsa Rippa nostra ac Rypa Civitatis Leopoliensis in vsum primatum [=privatum] Proconsulis et Consulum Leopoliensium qui nunc sunt et qui in posterum futuri sunt extruere et aedificare permittimus, potestatemq[ue] facimus ac liberam esse volumus, Civibus Leopoliensibus, Suburbans, alijsque quibuscunque hominibus vndecunq[ue] venientibus in eo ipso Molendino posteaquam extructum per Proconsulem et Consules Leopolienses fuerit, Siliginem, triticum, aliamq[ue] frumenta quocunq[ue] nomine vocantur molere, neque impediri eos a quoquam ea in re volumus. Exceptis tamen Braxeis quae in Molendinis apud ipsam Civitatem Leopo- liensem sittis moliri debebunt. Quod si accidat aliquando vt Molendina nostra apud Civitatem Leopoliensem sitta propter siccitatem et aquae penuriam molere Braxea non possent, liberum esse volumus Civibus ipsis Leopoliensibus Braxea ipsa ad Molendinum hoc novum consulare molienda ad- vehere, quandoquidem et nunc in eo casu ad alia Molendina externa ducere ea coguntur. Duas tamen in eo casu mensuras nobis ad Arcem nostram Leopoliensem, ita vt ad eam diem factum est, repraesentare tenebuntur. Tertiam vero in eo ipso Molendino in quo Braxeam moli litum fuerit, solvent. Cuius quidem Molendini cum fundo, domo, borto, dominium et proprietatem, Iusq[ue] omne Proconsuli et Consulibus Leopoliensibus nunc et pro tempore existentibus damus, donamus, ac incorporamus praesentibus literis perpetuo et in aevum, nihil nobis iuris, proprietatis, aut dominij Successoribusq[ue] nostris in eo ipso Molendino refervantes, sed totum in ipsum Proconsulem ac Consules transferentes. Eximentes molendinum ipsum cum omnibus ad illud pertinentibus, Molendinatoremq[ue], familiamq[ue] eius ab omni Iurisdictione Capitan[eorum] nostrorum Leopoliensium ac aliorum quorumcunq[ue] officialium Regni nostri, Iusq[ue] omne Polonicum ab eo amoventes et illud cum omnibus pertinentibus Molendinatoreq[ue] ac familia ipsius in Ius Civile Leopoliense ad Iurisditionem Proconsulis et Consulum transferentes, ita quod possessores ipsius Molendini occasione ipsius nullo alio Iure quam Maideburgensi et Civili Leopoliensi conveniri poterint. Sed neq[ue] Molendinator, familiaq[ue] ipsius coram alio quocunq[ue] Iudice praeterquam coram Proconsule et Consulibus Leopoliensibus parere ac de obiectis quibuscunq[ue] etiam Criminalibus respondere tenebitur. Quod quidem Molendinum Proconsul cum Consulibus Leopoliensibus nunc et pro tempore existentibus tenebit et quiete possidebit temporibus perpetuis cum omni Iure, dominio et proprietate. Redditus, omnes et proventus, mensuras ac alias quascuq[ue] [=quascunque], vtilitates percipient ac in vsus suos primatos [=privatos] quos volent convertent, neq[ue] de eo alicui rationem reddere tenebuntur. Molendinatorem quem volent constituent, eoq[ue] remoto alium in locum eius sufficient, ita vt illis melius et vtilius videbitur. Sed et Gibra [=Ghybra?], quae Polibie vocant, extruent, ac ex eis fructus et redditus percipient absq[ue] aliquo impedi- mento Capitanei et officialium Arcis nostrae Leopoliensis. Quod Molendinum neq[ue] vos, neq[ue] Successores vestri villa ratione ab ipsis Proconsule et Consulibus alienare poterunt, neq[ue] in aliqua re huic donationi nostrae contratenire [=contravenire] debebunt, sed eo Proconsulem cum Consulibus libere vti frui permittent perpetue et in aevum. In cuius rei fidem et testimonium sigillum n[ost]r[u]m praesentibus est appensum. Dat[um] Cracoviae feria Tertia post festum sancti Valentini, Anno Domini Millesimo Quingentesimo Quadragesimo septimo, Regni vero nostri Quadragesimo primo. Praesentibus Reverendo in Christo patre domino Samuele Maczieiowski Episcopo Cracovien[si] et Regni nostri Vicecancellario. Necnon Magnificis, Venerabilibus et Generosis Nicolao Wolski de Podhaiczie Sandomirien[si], Sexme Comitis Magistro ac Sanocen[si] Lanckoronen[si], Lomzen[si] Wis- nensiq[ue] Capitaneo, Spitkone de Tharnow Woyniczen[si], Regni nostri Thezaurario ac Brzeznicen[si] Krzepicen[si] Krzeschowien[si]q[ue] Capit[ane]o, Seuerino Boner de Balicze Sandecen[si] Zuppario, Burgrahio et Magno Procuratore Cracovien[si] ac Oswieczimen[si] Zathoricen[si] Rabsztinensiq[ue] Capitaneo, Petro Opaleniski Gnesnen[si] et Costen[si] Olsztnen[si]keznegliq[ue] [=Olsztinen[si] Radzieiowien[si]q[ue]?] Capit[ane]o, Ioanne Oczieski Zawichostensi, Burgrahio Arcis n[ost]rae Cracovien[sis] et Succamerario Terrae Cracovien[sis], Briccio Sobeczki Gostinen[si] et Succamerario Lanciciensi, Ioanne de Balicze Oswieczimen[si] Castellanis, Martino Wolski Tribuno, Cubiculo nostri Praefecto et Civitatis Thezaurario ac Zakroczimen[si] Blonensiq[ue] Capitaneo, Jacobo Vchanski Decano Plocensi, Canonico Cracovien[si], Valentino Dambienski Curiae n[ost]rae Refferendarijs, Stanislao Hasio Iuris Vtriusq[ue] Doctore, Ioan- ne Przerembski Canonicis Cracovien[sibus], Mathia Warsewicki Canonico Wladislaviensi Secretarijs n[ost]ris, Ioanne Trzeczenski Burgrahio Arcis n[ost]rae Cracovien[sis], Joanne Opaleniski Vexillifero Posnanien[si] structore Mensae nostrae, Nicolao Czikaniskij Dapifero nostro, Augustino Kothwicz Vexillifero Curiae nostrae, et Stahnli nostri Praefecto, Gregorio Iakoblawski Custode Sandecen[si] et Culmine nostrae Magistro Caliis quamplurimis fide dignis Officialibus et Aulicis nostris Testibus circa praemissa existentibus. Datum per manus praefati R[everen]di in Christo patris Domini Samuelis Maczieiowski Episcopi Cracovien[sis] et Regni nostri Vicecancellarij syncere nobis dilecti. Samuel Eps Crac[oviensis] V[icecancellarius] ss. Relatio eiusdem Reverendi in Christo patris domini Samuelis Maczieiowski Episcopi Cracoviensis et Regni POLONIAE Vicecancellarii. [Pieczęć: woskowa pieczęć koronna Zygmunta I w woskowej misce, zawieszona na jedwabnym sznurze] [Verso:] Privilegium praetaxatum super Molendinum Consulare [...] in Anno subillat[um] 1547 arca 15 13 R[epec]ta Rubrica Quarta Litt. D. No 19no 1 D 19=