Przywilej króla Zygmunta I Starego dla Lwowa kasujący dawne czynsze i odrębności prawne

W IMIĘ PAŃSKIE, AMEN. Na wieczną rzeczy pamiątkę. Aby czyny ludzkie nie niszczały wskutek niepamięci czasów, zwykły być wydobywane z zapomnienia za pomocą świadectw na piśmie. Dlatego my, Zygmunt, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, a także ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, chełmińskiej, pomorskiej, elbląskiej oraz Rusi, Prus, Mazowsza etc. pan i dziedzic, oznajmiamy brzmieniem niniejszego [pisma] wszystkim i każdemu z osobna, obecnym i przyszłym, których to dotyczy i którzy o tym wiadomość posiądą: Gdy przez swoich posłów nasi mieszczanie lwowscy przedłożyli nam listy najjaśniejszego księcia, świętej pamięci Kazimierza Wielkiego, króla Polski – jedne z jego pieczęcią zawieszoną na jedwabnym sznurze, drugie zaopatrzone pieczęcią najjaśniejszego pana naszego rodzica i przez niego potwierdzone – w których między innymi dopisane były te klauzule, iż z gruntów podarowanych i przydzielonych mieszczanom miasta Lwowa, mianowicie z sześćdziesięciu łanów frankońskich, corocznie na święto świętego Marcina z każdego łanu ciż mieszczanie lwowscy [mieli płacić] dwadzieścia cztery grosze ruskie, w drugim zaś liście, opieczętowanym pieczęcią najjaśniejszego pana Kazimierza Wielkiego, winni byli płacić z osiemdziesięciu dziewięciu łanów po dwanaście groszy praskich z każdego. Druga zaś klauzula stanowiła, że chociaż całemu miastu Lwowowi i wszystkim w nim zamieszkującym nadane zostało prawo magdeburskie, to jednak Ormianom, Rusinom, Saracenom, Żydom, Tatarom i innym ludom, jakiegokolwiek stanu lub kondycji by nie byli, uczyniono możność, aby wolno im było sądzić się pod przewodnictwem wójta miasta Lwowa albo wedle obrządków ich sekty [i] prawa własnego, albo podług samego prawa magdeburskiego – z których to klauzul ciż mieszczanie lwowscy oświadczyli, że nigdy nie korzystali. Albowiem – jak sięga pamięć ludzka – ani nie płacili żadnych czynszów ze wspomnianych łanów, jak również ludzie wszystkich narodów i sekt, którzy w samym mieście Lwowie zamieszkiwali lub skądinąd tam przybywali, zawsze byli i są sądzeni samym prawem magdeburskim, a nie innym, i zawsze wszystkie te nacje, jakiegokolwiek były obrządku i kondycji, posługiwały się przed wójtem miejskim lwowskim prawem miejskim magdeburskim. Aby zaś wspomniane klauzule nie mogły w czymkolwiek szkodzić rzeczonemu miastu Lwowowi ani z czasem przynieść im jakichś trudności, upraszali nas, abyśmy raczyli je znieść i skasować. My przeto, przychylając się do tych próśb mieszczan lwowskich oraz mając pewną i dowiedzioną wiedzę, że z żadnej z tych klauzul ciż mieszczanie lwowscy nie korzystali, z wyroku naszych doradców na tym sejmie obecnych i zgromadzonych, uznaliśmy za słuszne wyżej spisane klauzule i wszystko w nich zawarte znieść, skasować, unieważnić i umorzyć, jako też niniejszym naszym pismem znosimy, kasujemy, unieważniamy i umarzamy, i chcemy, aby w tychże listach uważane były za nienapisane. Same zaś wyżej wspomniane oryginalne listy i przywileje tychże mieszczan lwowskich przed nami okazane we wszystkich pozostałych klauzulach i artykułach, według ich treści, uznając i ogłaszając za zachowujące wieczną swą moc, rzeczonych mieszczan oraz wszystkich innych ludzi trzymających i posiadających wspomniane role i łany uwalniamy i zwalniamy od wszelkich czynszów i ich opłat; których to wszystkich, mających i posiadających te same role lub łany, z naszej szczególnej łaski – jako i dotąd zawsze byli wolni – zwalniamy i uwalniamy od wszelkich wywłaszczeń, robót, ciężarów, podwód i posług [peranambinibus], jakimi przez nas lub naszych następców, albo tamtejszych starostów i urzędników lwowskich, obecnych i na dany czas będących, mogliby być obciążani, uciskani lub zmuszani. Które to łany wspomniani mieszczanie lwowscy i inni ich posiadacze będą mogli swobodnie sprzedawać, byleby jednak od samego miasta Lwowa i jurysdykcji miejskiej ich nie odłączali. Postanawiamy ponadto, aby sprawy jakichkolwiek osób, jakiejkolwiek byłyby sekty, nie innym prawem niż miejskim magdeburskim przed wójtem miasta Lwowa były sądzone po wieczne czasy. Na czego wiarę i świadectwo pieczęć nasza została do niniejszego [pisma] przywieszona. Działo się i dano w Krakowie na sejmie walnym, w poniedziałek po niedzieli Judica, Roku Pańskiego tysiąc pięćset czterdziestego siódmego, a panowania naszego roku czterdziestego pierwszego. W obecności wielebnych i najprzewielebniejszych w Chrystusie ojców, panów: Mikołaja Dzierzgowskiego arcybiskupa gnieźnieńskiego, legata urodzonego i prymasa naszego królestwa, Samuela Maciejowskiego krakowskiego i podkanclerzego naszego królestwa, Andrzeja Zebrzydowskiego kujawskiego, Benedykta Izdbieńskiego poznańskiego, Andrzeja Noskowskiego płockiego, Jana Dziaduskiego przemyskiego, Jana Dziowskiego [!] chełmskiego – biskupów. A także wielmożnych, czcigodnych i urodzonych: Jana hrabiego na Tarnowie kasztelana krakowskiego, hetmana wielkiego wojsk naszego królestwa oraz sandomierskiego, stryjskiego i lubaczowskiego starosty, Piotra Kmity hrabiego na Wiśniczu wojewody i starosty krakowskiego, marszałka wielkiego naszego królestwa tudzież przemyskiego, spiskiego i kolskiego starosty, Jana hrabiego z Tęczyna wojewody sandomierskiego, marszałka naszego dworu oraz lubelskiego i leżajskiego starosty, Stanisława z Łaska sieradzkiego, Jana Dzierzgowskiego mazowieckiego i starosty warszawskiego, Andrzeja z Tęczyna lubelskiego i rohatyńskiego oraz śniatyńskiego starosty, Feliksa Szreńskiego z Sokołowa płockiego i malborskiego tudzież płockiego starosty – wojewodów. Mikołaja Wolskiego sandomierskiego, ochmistrza dworu naszej najjaśniejszej małżonki oraz sądeckiego, lanckorońskiego, czorsztyńskiego [?] i płockiego starosty, Marcina Zborowskiego kaliskiego oraz szydłowskiego i odolanowskiego starosty, Spytka z Tarnowa radomskiego, podskarbiego naszego królestwa oraz krzeczowskiego [?], krzeszowskiego i krzepickiego starosty, Piotra Opalińskiego gnieźnieńskiego, ochmistrza dworu naszego najjaśniejszego syna oraz ujskiego i olsztyńskiego starosty, Jana z Mielca wiślickiego i starosty chmielnickiego, Jana Ocieskiego zawichojskiego, Erazma z Giełczewa brzeskiego i starosty pyzdrskiego, Stanisława Maciejowskiego lubelskiego i starosty zawichojskiego, Jerzego Latalskiego lądzkiego, Mikołaja Odnowskiego z Fulsztyna przemyskiego i starosty lwowskiego, Jerzego Jeżowskiego warszawskiego – kasztelanów. Jakuba Uchańskiego dziekana płockiego, archidiakona warszawskiego, referendarza naszego dworu, Andrzeja Czarnkowskiego prepozyta gnieźnieńskiego, scholastyka krakowskiego, kustosza płockiego, Jana Przerębskiego prepozyta i kanonika, Filipa Padniewskiego kantora i kanonika, Stanisława Wolskiego kustosza i kantora płockiego, Stanisława Hozjusza doktora obojga praw i kanonika krakowskiego, Macieja Łąckiego scholastyka włocławskiego i kanonika gnieźnieńskiego, Macieja Wargawskiego włocławskiego i poznańskiego kanonika – sekretarzy naszych, Marcina Wolskiego podskarbiego naszego dworu i łożniczego naszego przełożonego, trybuna oraz burgrabiego krakowskiego, sochaczewskiego i błońskiego starosty, Jana Tarły cześnika naszego królestwa i starosty pilzneńskiego, Jana Opalińskiego chorążego poznańskiego, krańczego naszego stołu, Jana Cikowskiego podstolego naszego dworu, Augustyna Kotwicza przełożonego naszej stajni i chorążego dworu majestatu, i wielu innych wiarogodnych naszych dostojników i urzędników, szczerze i wiernie nam umiłowanych. Dane przez ręce najprzewielebniejszego w Chrystusie ojca, pana Samuela Maciejowskiego, biskupa krakowskiego i podkanclerzego naszego królestwa. Samuel, biskup krakowski, podpisał własną ręką. [Nota kancelaryjna po prawej:] Relacja najprzewielebniejszego w Chrystusie ojca, pana Samuela Maciejowskiego, biskupa krakowskiego i podkanclerzego Królestwa Polskiego. [Pieczęć: w metalowej puszce pieczęć koronna Zygmunta I na czerwonym wosku w misie z jasnego wosku, na grubym sznurze jedwabnym] [Na odwrocie:] Rubryka pierwsza, litera A, numer 4. 1547. Przywilej najjaśniejszego Zygmunta I, aby dobra nie były wyobcowywane z miasta. Zwolnienie od opłaty czynszów, robocizn i wszelkich powinności oraz ciężarów z łanów darowanych miastu, tudzież aby łany miejskie nie były wyłączane spod jurysdykcji miasta. Zygmunt I. Skrzynia pierwsza, A, 9.

IN NOMINE DOMINI AMEN Ad perpetuam rei memoriam. Ne acta hominum temporum inuria pereant, solent literarum munimentis ab oblivione vindicari. Quamobrem nos Sigismundus Dei gratia Rex Poloniae, supremus Dux Lithuaniae, necnon terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuiaviae, Culmensis, Pomeraniae, Elbingensis ac Russiae, Prussiae, Masoviae etc. dominus et haeres. Significamus tenore praesentium quorum interest universis et singulis praesentibus et futuris harum noticiam habituris, Quomodo cum exhibuissent nobis per Nuntios suos Cives nostri Leopolienses Serenissimi Principis felicis memoriae Kazimiri Magni Regis Poloniae literas, alteras ipsius sigillo in corda sericea appenso, alteras Serenissimi domini parentis nostri sigillo munitas et per eum confirmatas, in quibus inter caetera clausula ista adscripta sunt, quod de agris Civibus Civitatis Leopoliensis donatis et attributis Sexaginta videlicet Mansis franconicis singulis annis pro festo Sancti Martini de quolibet Laneo viginti quatuor grossos Ruthenicales ipsi Cives Leopolien[ses]. In aliis vero literis Serenissimi Domini Kazimiri Magni sigillo sigillatis de Octuaginta nonem Mansis de singulis Duodecem grossos Pragenses solvere deberent. Altera porro clausula ea erat, quod etsi toti Civitati Leopoliensi et omnibus in ea comorantibus Ius Maidemburgen[se] concessum sit, attamen Armenis, Rutenis, Saracenis, Iudeis, Tartaris ac aliis populis cuiuscumque status vel conditionis fuerint potestas facta est, ut liberum illis sit aut sectae eorum ritibus, suo aut ipso Iure Maidemburgen[si] praesidente illi Advocato Civitatis Leopoliensis iudicari, quibus clausulis ipsi Cives Leopolien[ses] affirmarunt se nunquam usos fuisse. Nam et millos census ut hominum fert memoria a praefatis Laneis solverunt, atque etiam omnium populorum et sectarum homines qui in Civitate ipsa Leopolien[si] commorabantur vel illic aliunde veniebant Iure ipso Maidemburgen[si] et non alio iudicati semper sunt et fuerunt, semperque omnes illae nationes cuiuscumque ritus et conditionis erant usos esse coram Advocato Civili Leopoliensi Iure Civili Maidemburgen[si]. Quae quidem clausulae ne quid Civitati dictae Leopoliensi obesse et sub tempore quam difficultatem eis adferre possent, supplicarunt nobis ut eas tollere et abolere dignaremur. Nos itaque eorum supplicationibus Civium Leopoliensium adducti, et certo compertum probatumque habentes ne utra earum clausularum Cives ipsos Leopolien[ses] usus esse, Ex sententia Consiliariorum nostrorum in hoc Conventu existentium et congregatorum Clausulas superius scriptas, omniaque in eis contenta tollendas, abolendas, cassandas, mortificandasque duximus, prout tollimus, abolemus, cassamus et mortificamus praesentibus literis nostris ac pro non scriptis in eisdem literis habere volumus. Literas vero et Privilegia ipsorum Civium Leopoliensium originalia praefata coram nobis exhibita in reliquis omnibus clausulis et articulis iuxta contenta earum in robore suo perpetuo fieri decernentes et declarantes Cives praefatos et omnes alios homines agros et Laneos praefatos tenentes et possidentes ab omnibus Censibus et solutionibus illorum liberamus et absolvimus, quos etiam omnes eosdem agros seu laneos habentes et possidentes de nostra gratia speciali ut nunc et semper fuerunt liberi ab omnibus eximonibus, laboribus, oneribus, angariis et peranambinibus quibus per nos vel nostros Successores aut loci illius Capitaneos et officiales Leopolien[ses] modernos et pro tempore existentes gravari onerari vel angariari poterint absolvimus et liberamus. Quos laneos dicti Cives Leopolien[ses] et alii eorum possessores libere vendere, non tamen illis a Civitate ipsa Leopolien[si] et Iurisditione Civili alienare poterint Statuentes praeterea ut causae quarumcumque personarum cuiuscumque sectae fuerint, non alio Iure quam Civili Maidemburgen[si] coram Advocato Civitatis Leopoliensis iudicentur praesentibus temporibus perpetuis duraturis. In cuius rei fidem et testimonium Sigillum nostrum praesentibus est appensum. Actum et Datum Cracoviae in Conventione generali feria secunda post Dominicam Judica Anno Domini Millesimo Quingentesimo Quadragesimo Septimo, Regni vero nostri Quadragesimo primo. Praesentibus Reverendis et Reverendissimis in Christo patribus dominis Nicolao Dzierzgowski Archiepiscopo Gnesnen[si] Legato Nato et Regni nostri primate, Samuele Maczieiowski Cracovien[si] et Regni nostri Vicecancellario, Andrea Zebrzydowski Cuiavien[si], Benedicto Izdbienski Posnanien[si], Andrea Noskowski Plocen[si], Ioanne Dziaduski Premislien[si], Ioanne Dziowski [!] Chelmensi Episcopis. Necnon Magnificis, Venerabilibus et Generosis Ioanne Comite in Tharnow Castellano Cracovien[si] Exercituum Regni nostri supremo et Sendomirien[si], Stricen[si], Lubaczowiensiq[ue] Capitaneo, Petro Kmitha Comite in Wissnicze Palatino et Capitaneo Cracovien[si] Regni nostri supremo Marschalco ac Premislien[si], Scepusien[si], Colensiq[ue] Capitaneo, Ioanne comite de Thenezin Palatino Sandomiriensi Curiae nostrae Marschalco ac Lublinen[si], Lezowiensiq[ue] Capitaneo, Stanislao de Lasko Siradien[si], Joanne Dziergowki Masoviae et Capitaneo Warschewien[si], Andrea de Thenezin Lublinen[si] et Robatmen[si], Sniatynienq[ue] Capitaneo, Felice Srzenski de Sokolowo Plocen[si] et Mariemburgen[si] Plocenq[ue] Capitaneo, Palatinis. Nicolao Wolski Sendomirien[si] Serenissimae Coniugis nostrae Curiae Magistro ac Sancicen[si], Lanckoronen[si], Czuczen[si], Plocenq[ue] Capitaneo, Martino Sborowski Calissien[si] ac Zidlowien[si], Odolanowienq[ue] Capitaneo, Spithkone de Tharnow Radomien[si] Regni nostri Thesaurario ac Krzesmicen[si] [?], Krzeszowien[si], Krzepicensiq[ue] Capitaneo, Petro Opalien[ski] Gnesnen[si] Serenissimi filii nostri Curiae Magistro ac Uscien[si], Olsztinensiq[ue] Capitaneo, Ioanne de Mieliecz Wislicien[si] et Capitaneo Chmielnicen[si], Joanne Oczieski Zawichosten[si], Erasmo de Czelzkow Brzesten[si] et Capitaneo Pisdren[si], Stanislao Maczieiowski Lublinen[si] et Capit[aneo] Zawichostensi, Georgio Latbalski Landen[si], Nicolao Odnowski de Fulsztin Premisliensi et Capitaneo Leopolien[si], Georgio Iezowski Warschewien[si] Castellanis. Iacobo Webanski Decano Plocensi Archidiacono Warschewien[si] Curiae nostrae Referendario, Andrea Czarnkowski Praeposito Gnesnen[si] Scholastico Cracovien[si], Custode Plocen[si], Joanne Przirembski Praeposito et Canonico, Philippo Padniewski Cantore et Canonico, Stanislao Wolski Custode et Cantore Plocen[si], Stanislao Hissio Iuris utriusque Doctore et Canonico Cracovien[si], Mathia Laczski Scholastico Vladislavien[si] et Canonico Gnesnen[si], Mathia Vargawski Vladislaviensi et Posnanien[si] Canonico Secretariis nostris, Martino Velski Curiae nostrae Thesaurario Cubiliq[ue] nostri Praefecto Tribuno ac Burgrabio Cracoviensi Sochaczewien[si], Blonenq[ue] Capitaneo, Ioanne Tarlo Pincerna Regni nostri et Capitaneo Pilznen[si], Ioanne Opalenski Vexillifero Posnanien[si] Mensae nostrae Incisore, Ioanne Czikowski Subdapifero Curiae nostrae, Augustino Kothubicz Stabuli nostri Praefecto et Curiae maiestatis vexillifero, et aliis quam plurimis dignatariis officialibusque nostris fide dignis syncere et fidelibus nobis dilectis. Dat[um] per manus Reverendissimi in Christo patris Domini Samuelis Maczieiowski Epi[scopi] Cracovien[sis] et Regni nostri Vicecancellarii. Samuel Ep[iscopu]s Crac[oviensis] m[anu] p[ropria] subscripsit [Nota kancelaryjna po prawej:] Relatio Reverendissimi in Christo patris Domini Samuelis Maczieiowsky Epi[scopi] Cracovien[sis] et Regni Poloniae Vicecancellarii. [Pieczęć: w metalowej puszce pieczęć koronna Zygmunta I na czerwonym wosku w misie z jasnego wosku, na grubym sznurze jedwabnym] [Verso:] Rubrica Prima Litt. A. Nro 4to 1547. Privil[egium] Ser[enissimi] Sigismundi Primi non alienet bonor[um] a Civit[ate] Absolutio a solutione Censuum et laborum omniumque servitiorum onerum de laneis Civitati donati atq[ue] ne alienarentur lanei civiles a jurisdictione Civitatis Sigismundus I Arca prima A 9no