Przywilej króla Zygmunta II Augusta potwierdzający odrębną jurysdykcję sądowniczą Ormian lwowskich

W IMIĘ PAŃSKIE, AMEN. Na wieczną rzeczy pamiątkę. My, ZYGMUNT AUGUST, z Bożej łaski KRÓL Polski, wielki książę litewski, a także ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, ruskiej, pruskiej, mazowieckiej, chełmińskiej, elbląskiej i pomorskiej pan i dziedzic. Oznajmiamy brzmieniem niniejszego [pisma] wszystkim razem i każdemu z osobna, którym to wiedzieć należy, obecnym i przyszłym, którzy powezmą o tym wiadomość. Że gdy już niegdyś na prośbę mieszczan lwowskich najjaśniejszy niegdyś pan, najukochańszy rodzic nasz, udzielił miastu Lwowowi listu, przez który potwierdził wszystkie przywileje nadane temuż miastu Lwowowi przez najjaśniejszych naszych poprzedników, w których wyraźnie i obszernie zawarto, iż wszyscy mieszkańcy miasta Lwowa nie gdzie indziej powinni [odpowiadać], jak u swego wójta podług swego prawa, wójt zaś przed nami ma odpowiadać i być prawnie pozywany, oraz że owi mieszczanie i wszyscy inni mieszkańcy miasta Lwowa są wyjęci spod wszelkich jurysdykcji wszystkich i każdego z osobna dostojników i urzędników naszego Królestwa oraz jakichkolwiek innych sędziów czy dygnitarzy. Ponieważ jednak w tymże liście, tak jak wyżej wspomniano udzielonym, Ormianie zamieszkujący toż miasto Lwów nie zostali wymienieni imiennie i szczegółowo, wniesiono do nas prośbę przez pewnych naszych doradców w imieniu tychże Ormian lwowskich, abyśmy raczyli z naszej łaski udzielić im naszego osobnego listu rzeczonej wolności i prerogatywy. Przychylając się do ich prośby, a także zważywszy, że sami Ormianie nie mniej są i powinni być uważani za mieszczan lwowskich niż pozostali, którzy cieszą się tym mianem, skoro zamieszkują to samo miasto i ponoszą jego ciężary na równi i jednakowo z pozostałymi mieszczanami, uznaliśmy za słuszne owych Ormian lwowskich poprzez ten nasz osobny list wyjąć spod jurysdykcji wszelkich dygnitarzy, urzędników, sędziów, podsędków i jakichkolwiek innych ludzi, jako też niniejszym naszym listem wyjmujemy. Postanawiając i stanowiąc, że owi Ormianie lwowscy do żadnego sądu wojewodów, kasztelanów, starostów, podstarścich, sędziów, podsędków, polskiego czy to ziemskiego, grodzkiego, ani jakiegokolwiek innego dygnitarzy, urzędników czy komisarzy naszego Królestwa, w jakichkolwiek sprawach wielkich i małych, karnych bądź cywilnych, o jakiekolwiek ich dobra im wytoczonych, nie mogą ani nie powinni być pozywani, lecz wszyscy winni być pozywani i odpowiadać prawnie przed swoim wójtem i starszymi ormiańskimi, temuż wójtowi przydanymi, wedle ich prawa ormiańskiego. Wójt zaś wraz ze starszymi ormiańskimi, gdy będziemy w Królestwie i zostaną wezwani naszymi listami opatrzonymi naszą pieczęcią, przed nami wedle tegoż swego prawa ormiańskiego po wieczne czasy ma odpowiadać. Lecz ponieważ tenże sąd ormiański składa się z wójta miejskiego i starszych ormiańskich, i żaden bez drugiego nie działa, ani nie może być pozwany bez Ormian, i na odwrót, ani cokolwiek rozsądzać czy postanawiać, przeto chcemy i postanawiamy, iż jeśli komukolwiek zdarzy się pozwać ów sąd ormiański w jakiejkolwiek sprawie przed nas, nie inaczej jak pospołu i łącznie sami starsi ormiańscy wraz ze swym wójtem jako głową ich sądu mają stawić się przed nami i przed każdym na nich się skarżącym dowieść swej sprawiedliwości. Przeto podając to do wiadomości wszystkim razem i każdemu z osobna wojewodom, kasztelanom, starostom, podstarścim, sędziom, podsędkom i wszelkim innym dygnitarzom i urzędnikom naszym, nakazujemy i chcemy mieć [przestrzegane], aby nie ważyli się ani nie śmieli pozywać owych Ormian lwowskich i ich sądu do swoich sądów; a jeśli we wszystkich i poszczególnych ich sprawach i czynnościach, dla których do sądów i trybunałów przed [...] przeciwko rzeczonym Ormianom i ich sądowi cokolwiek przedsięwzięto, wyrokowano lub postanowiono, chcemy, deklarujemy i stanowimy, aby to było bezskuteczne i bez żadnej mocy oraz znaczenia, i to wszystko niniejszym kasujemy i unieważniamy. Jeśli zaś ktokolwiek wbrew niniejszemu naszemu listowi owych Ormian lwowskich [...] z ich prawa ormiańskiego, wedle którego byliby pozywani [...] ich prawa naruszać [...] będą zobowiązani. A mimo to wszystko, cokolwiek przez nich zostałoby powzięte, postanowione i wyrokowane, tak jak wyżej powiedziano, ma być i stać się nieważne oraz pozbawione wszelkiej mocy za pośrednictwem osnowy niniejszego [pisma] po wieczne czasy i na wieki. Na wiarę i świadectwo wszystkich i poszczególnych wyżej wymienionych rzeczy nasza pieczęć została przywieszona do niniejszego [listu]. Dane w Krakowie w najbliższy czwartek po święcie Zesłania Ducha Świętego, Roku Pańskiego tysiąc pięćset czterdziestego dziewiątego, a panowania naszego roku dwudziestego. W obecności wielebnych w Chrystusie ojców i panów, jak również wielmożnych, urodzonych i czcigodnych: Samuela Maciejowskiego krakowskiego i kanclerza naszego Królestwa, Jana Dziaduskiego chełmskiego kościołów biskupów; Jana hrabiego z Tarnowa kasztelana krakowskiego, hetmana wielkiego wojsk naszego Królestwa oraz sandomierskiego, stryjskiego i lubaczowskiego; Stanisława Łaskiego wojewody sieradzkiego i łęczyckiego; Spytka z Tarnowa wojnickiego [kasztelana], podskarbiego naszego Królestwa oraz brzeźnickiego, krzepickiego i krzeszowskiego; Jana Ocieskiego bieckiego [kasztelana], ochmistrza dworu najjaśniejszej pani naszej najdroższej matki, podkomorzego i burgrabiego krakowskiego oraz bieckiego; Mikołaja Grabi z Grabicy chełmskiego [kasztelana], podkanclerzego naszego Królestwa oraz lubomelskiego – naszych kasztelanów i starostów; Jana Dzerembieckiego prepozyta krakowskiego, Walentego Dembińskiego burgrabiego krakowskiego, Jakuba Uchańskiego dziekana płockiego – referendarzy naszego dworu; Jana Lutomirskiego podskarbiego naszego dworu, Mikołaja Myszkowskiego krajczego naszego stołu i starosty międzyrzeckiego, oraz wielu innych naszych dygnitarzy, urzędników i dworzan obecnych przy powyższym. Dane przez ręce wspomnianego wielmożnego Mikołaja Grabi, kasztelana chełmskiego, podkanclerzego naszego Królestwa i starosty lubomelskiego, szczerze nam miłego. [Podpis:] Mikołaj Grabia, podkanclerzy Królestwa, własną ręką [Nota kancelaryjna obok podpisu:] Relacja tegoż wielmożnego Mikołaja Grabi, kasztelana chełmskiego, podkanclerzego Królestwa Polskiego i starosty lubomelskiego [Pieczęć: woskowa pieczęć koronna w metalowej puszce ochronnej, zawieszona na jedwabnym, zielono-kremowym sznurze] [Verso:] [Nota z datą:] Roku 1549, w czwartek po Zesłaniu Ducha Świętego, w Krakowie [Sygnatury i znaki kancelaryjne:] R(S)P, Litt: F, 1549, A 58, 6451 [Inne dawne noty regestowe, częściowo zatarte]

IN NOMINE DOMINI AMEN Ad rei memoriam sempiternam. Nos SIGISMVNDVS AVGVSTVS Dei gratia REX Poloniae Magnus Dux Lithuaniae Necnon terrarum Cracoviae Sandomiriae Sieradiae Lanciciae Cuiaviae Russiae Prussiae Masoviae Culmen[sis] Elbingon[ensis] Pomeraniaeq[ue] dominus et heres. Significamus tenore praesentium quorum interest universis et singulis praesentibus et futuris carum notitiam habituris. Quod cu[m] iam aliquot ad supplicationem civium Leopolien[sium] SER[enissi]mus olim dominus parens noster desideratissimus concesserat literas Civitati Leopolien[si] per quas confirmavit privilegia omnia a SER[enissi]mis antecessoribus nostris ipsi Civitati Leopolien[si] concessa, quibus diserte et copiose continetur, omnes Civitatis Leopolien[sis] Incolas non alibi debere q[ua]m apud ipsorum Advocatum in eorum iure. Advocatus vero coram nobis respondere ac iure conveniri, ipsosq[ue] deniq[ue] Cives et alios omnes Incolas Civitatis Leopolien[sis] ab omnibus iurisdictionibus omnium et singulorum Regni nostri Procerum et officialium ac aliorum quorumcunq[ue] iudicum seu dignatariorum exemptos esse. Quia tamen in eisdem literis sic ut praemissum est concessis Armeni Civitatem ipsam Leopolien[sem] incolen[tes] non sine nominatim et specialiter expressi. Supplicatum est nobis per certos Consiliarios nostros pro eisdem Armenis Leopolien[sibus] ut ipsis speciales praedictae libertatis et praerogativae nostras literas ex gratia nostra concedere dignaremur. Quorum supplicationi annuentes, tum attendentes ipsos Armenos non minus esse debereq[ue] censeri Cives Leopolien[ses] q[ua]m reliquos qui eo nomine gaudent, quandoquidem eandem Civitatem incolant, illiusque onera pariter et aequaliter cum caeteris Civibus ferant. Ipsos Armenos Leopolien[ses] per eas speciales literas nostras ab omnium Dignitariorum officialium Iudicum Subiudicum et aliorum quorumvis hominum iurisdictione eximendos duximus, quemadmodum praesentibus literis nostris eximimus. Decernentes et statuentes ipsos Armenos Leopolien[ses] ad nullum iudicium Palatinorum Castellanorum Capitaneorum Vicecapitaneorum Iudicum Subiudicum Polonicum vel terrestre castren[se] aut aliud quodcunq[ue] Regni nostri Dignitariorum officialium seu Commissariorum nostrorum pro quibuscunq[ue] causis magnis et parvis criminaliter vel civiliter de bonis eorum quibuscunq[ue] eis intentatis evocari posse ac debere, Sed omnes apud eorum Advocatum et Seniores Armenorum eosdem Advocato annexos in iure ipsorum Armenico conveniri debere atq[ue] iustificari. Advocatus vero cum senioribus Armenis coram nobis cum in Regno fuerimus et literis nostris sigillo nostro obsignatis evocabuntur eodem iure suo Armenico responsuri perpetuis temporibus. Sed quoniam iudicium ipsum Armenicum constat ex Advocato civili et senioribus Armenis nec unus sine altero agit evocari non absq[ue] Armenis et econverso, quicquam decernere vel constituere potest, extunc volumus et decernimus ut si per quempiam iudicium ipsum Armenicum de quacunq[ue] causa ad nos evocare contigerit, non nisi simul et coniunctim ipsi Seniores Armenii cum Advocato suo tanq[uam] capite ipsorum iudicii coram nobis compareant seq[ue] vnicuique de se querenti iustificent. Quare universis et singulis Palatinis Castellanis Capitaneis Vicecapitaneis Iudicibus Subiudicibus et aliis quibuscunq[ue] Dignitariis et officialibus nostris id ad notitiam deducen[tes] Mandamus habere volentes ne ipsos Armenos Leopolien[ses] et iudicium ipsorum, in iudicia sua evocare audeant citiareq[ue] praesumant, verum omnes et singulas eorum causas et negocia pro quibus ad iudicia et Tribunalia coram cura[...] nostrorum contra praefatos Armenos et iudicium ipsorum attentatum sententiatum vel decretum fuerit id irritum et nullius roboris ac momenti esse volumus declaramus et decernimus, totumq[ue] illud cassamus et annullamus per praesentes. Siquis vero contra praesentes literas nostras ipsos Armenos Leopolien[ses] [...] de iure eorum Armenico cui convenirent [...] iura eorum dirimere [...] tenebuntur. Et nihilo minus totum illud quicquid per eos attentatum, decretum et sententiatum fuerit sicuti praemissum est irritum et nullius roboris esse et fieri debet tenore praesentium mediante perpetuis temporibus et in aevum. In quorum omnium et singulorum praemissorum fidem testimonium sigillum nostrum praesentibus est appensum. Dat[um] Cracoviae feria quinta post Festu[m] Penthecostes proxima Anno Domini Millesimo Quingentesimo Quadragesimo Nono. Regni vero nostri Anno vigesimo. Praesentibus Reverendis in Christo patribus et dominis Necnon Magnificis Generosis et venerabilibus Samuele Maczieiowski Cracovien[si] et Regni nostri Cancellario, Ioanne Dziaduski Chelmen[si] Ecclesiarum Epis[copis]. Ioanne Comite in Tarnow Castellano Cracovien[si] Regni nostri Exercituum generali ac Sandomirien[si] Strien[si] Lubaczovien[si]q[ue], Stanislao Laski Palatino Siradien[si] et Lancicien[si], Spithkone de Tarnow Woinicen[si] Regni nostri Thesaurario ac Brzeczmen[si] Krzepicen[si] Krzeszovien[si]q[ue], Ioanne Ocieski Bieccen[si] SER[enissi]mae dominae parentis nostrae charissimae Curiae Magistro Succamerario et Burgrabio Cracovien[si], ac Bieccen[si], Nicolao Grabia de Grabicze Chelmen[si] Regni nostri Vicecancellario ac Lubomlien[si] Castellanis et Capitaneis nostris. Ioanne Dzerembieczky Praeposito Cracovien[si], Valentino Dembinski Burgrabio Cracovien[si], Iacobo Vchanski Decano Plocen[si] Referendariis Aulae nostrae, Ioanne Lutomirski Curiae nostrae Thesaurario, Nicolao Miskowski mensae nostrae Incesore Capitaneoq[ue] Miedzirzecen[si] et aliis quampluribus Dignitariis officialibus et Aulicis nostris ad praemissa existentibus. Dat[um] per manus praefati Magnifici Nicolai Grabia castellan[i] Chelmen[sis] Regni nostri Vicecancellarii Lubomlien[sis]q[ue] Capitanei sincere nobis dilecti. [Podpis:] Nico[laus] Grabia Regni Vicecancella[rius] m[anu] p[ro]p[ria] [Nota kancelaryjna obok podpisu:] Relatio eiusdem Magnifici Nicolai Grabia castellani chelm[ensis] Regni Poloniae Vicecancellarii Lubomlien[sis]q[ue] capit[anei] [Pieczęć: woskowa pieczęć koronna w metalowej puszce ochronnej, zawieszona na jedwabnym, zielono-kremowym sznurze] [Verso:] [Nota z datą:] Ao. 1549 feria 5ta p[ost] Pentecoste[n] w Krakowie [Sygnatury i znaki kancelaryjne:] R(S)P, Litt: F, 1549, A 58, 6451 [Inne dawne noty regestowe, częściowo zatarte]