Darowizna arcybiskupa Piotra Starzechowskiego dla katedry lwowskiej oraz regulacja zarządu dobrami

W IMIĘ PAŃSKIE, AMEN. Na wieczną rzeczy pamiątkę. My, Piotr ze Starzechowic, z Bożej łaski arcybiskup świętego Kościoła metropolitalnego lwowskiego, oznajmiamy mocą niniejszego pisma wszystkim i każdemu z osobna, obecnym i przyszłym, którym to wiedzieć należy, a którzy pismo niniejsze będą widzieć, czytać lub słyszeć. Iż z racji troski i starania powierzonego nam zarządu w Kościele metropolitalnym lwowskim, dostrzegając, że Kościół ten cierpi wiele braków, tak iż nie posiada zgoła żadnego stałego zaopatrzenia, którym można by zaradzić potrzebom wyłaniającym się z biegiem czasu. Przeto z wolnego i nieprzymuszonego odruchu naszej woli, po dojrzałym jednak w tej mierze namyśle z czcigodnymi panami prałatami i kanonikami oraz całą kapitułą tegoż naszego Kościoła lwowskiego, naszymi najmilszymi braćmi, zważywszy na niewątpliwą potrzebę, a zwłaszcza pobudzeni postanowieniami statutów prowincjonalnych i synodów, z których wspólnie z tą czcigodną kapitułą zobowiązani jesteśmy łożyć cokolwiek na fabrykę i potrzeby Kościoła. Dla zbawienia duszy śp. najprzewielebniejszego pana Bernarda Wilczka, arcybiskupa, oraz wielkich jego następców, arcybiskupów lwowskich [...] florenów pieniędzy w monecie polskiej na dobrach Stołpin, wziętych tytułem wyderku u wspomnianego śp. przewielebnego pana arcybiskupa Bernarda Wilczka przez niegdyś wielmożnego pana Jana Sienieńskiego, ówczesnego dziedzica w Złoczowie i Stołpinie, i na wspomnianych dobrach Stołpin tytułem wyderku oraz dziesięciu florenów pieniędzy rocznego czynszu płatnego w aktach ziemskich lwowskich za zgodą jaśnie oświeconego śp. Zygmunta I, króla Polski etc., wpisanych i należnych do uiszczenia, postanowiliśmy oddać, darować, przypisać i wcielić na rzecz fabryki, potrzeb i wieczystego użytku tegoż Kościoła lwowskiego, tak jak w imię Boże wspólnie z tymiż panami prałatami i kanonikami oraz całą kapitułą łącznie i wzajemnie wspomnianą sumę pieniędzy [...] florenów z rocznym czynszem dziesięciu florenów wyżej wyrażonym temuż naszemu Kościołowi lwowskiemu czysto, swobodnie i bezwarunkowo, na chwałę Pana BOGA i – jak powiedziano wyżej – na użytek fabryki tegoż Kościoła dajemy, darujemy, przypisujemy i wcielamy na wieki i po wieczne czasy, nic z praw i własności w tejże sumie i czynszu dla nas i naszych następców nie zastrzegając, lecz całe prawo i własność tej sumy przenosimy na władanie i użytek wspomnianego Kościoła lwowskiego, dając i przyznając prowizorom tegoż Kościoła, to jest panom prałatom i kanonikon oraz rajcom lwowskim, rzeczywiste i aktualne posiadanie rzeczonej sumy pieniędzy i czynszu, a także możność oraz władzę jej dochodzenia, pobierania, egzekwowania, a z pobranych i podniesionych kwitowania, oraz stanowienia, dysponowania i rozrządzania tymi sumami pieniędzy wedle woli i upodobania wspomnianych prowizorów i zarządców Kościoła lwowskiego, tak jak im się będzie zdawało lepiej i pożyteczniej na czasy wieczyste bądź na pewien przeciąg czasu z pożytkiem dla Kościoła obracać. Którą to darowiznę i nadanie jako nieodwołalną, ważną i miłą uznając, oświadczamy i postanawiamy mocą niniejszego pisma, że ma ona na wieki i po wieczne czasy trwać nienaruszona i stała. PONADTO, ponieważ z oczywistego biegu spraw doświadczamy, że przy zaistnieniu wakansu którejkolwiek stolicy dobra kościelne zwykły doznawać i znosić znaczne uszczuplenie w sprzętach ruchomych, a dzieje się to – jak uważamy – z żadnej innej przyczyny bardziej, niż z tej, że nieprzysięgli zarządcy dóbr, korzystając z nadarzającej się wówczas okazji i pragnąc z mamony niesprawiedliwości zjednać sobie przyjaciół, zezwalają swoim przyjaciołom lub krewnym pod pozorem sukcesji rozpraszać sprzęty zgromadzone w zamkach i dworach, a niektóre nawet na własny użytek obracać: chcąc zapobiec takiej chciwości ludzi drapieżnych, za szczególną radą, wolą i zgodą wspomnianych panów prałatów i kanoników oraz całej kapituły naszego Kościoła lwowskiego, wyrokiem niniejszego wieczyście trwającego przywileju oświadczamy, decydujemy, postanawiamy, ustanawiamy i zarządzamy. Oraz samych siebie i naszych prawowitych następców pod węzłem przysięgi złożonej przez nas przy wprowadzaniu w posiadanie, a przez naszych następców mającej być złożoną, zobowiązujemy i niniejszym pismem wiążemy oraz zapisujemy, że odtąd żadnych starostów, faktorów, rządców ani prowizorów, tak duchownych, jak świeckich, w dobrach Kościoła lwowskiego nie ustanowimy pierwej, aż każdy z nich osobiście, a nie przez osoby zastępcze, złoży wobec nas i panów kanoników lwowskich lub kogoś przez nich do tego wyznaczonego przysięgę cielesną w ten sposób, że z jakiejkolwiek przyczyny zdarzy się wakat stolicy, zamki, dwory, folwarki, domy, wsie, spichlerze, młyny, stawy i wszelkie dobra, tak ruchome, jak nieruchome, oraz posiadłości arcybiskupie Kościoła nikomu innemu nie wydadzą, jeno panom kanonikom wyznaczonym z kapituły do zarządu nimi na czas wakansu stolicy, a ich rozkazom będą posłuszni bez podstępu i dochowają im wierności. Także wszystkich rzeczy – tak tych, które przeznaczone są do obrony zamków czy fortyfikacji, jak również trzody, bydła i wszelkiego nagromadzenia sprzętów i żywności, jakimkolwiek mianem by się zwały, bez żadnego wyjątku – które ich pieczy zostały powierzone lub przez nich pomnożone i oddane pod straż, nie pozwolą rozpraszać jakimkolwiek osobom, ani sami osobiście, ani przez osoby podstawione pod jakimkolwiek wymyślonym pozorem nie rozproszą ani nie przywłaszczą, lecz rzeczy te nienaruszone i wiernie tymże panom kanonikom lwowskim wraz z wykonawcami testamentu naszego i naszych następców wskażą i przekażą pod obowiązkiem swego sumienia, cnoty i dobrej sławy. PRAGNĄC ponadto zaradzić potrzebom panów kanoników i wikariuszy lwowskich, będąc wdzięczni za tak wielkie dobrodziejstwo udzielone przez Pana Boga naszemu Kościołowi, iż wieś Obroszyn, z powodu której ponieśliśmy wiele nakładów, została przez Święty Majestat Królewski nam i Kościołowi lwowskiemu w wieczyste posiadanie zapisana. Wszelką możność i wolność wspomnianym panom kanonikom i wikariuszom na wieki i po wieczne czasy dajemy i przyznajemy, aby oni przez swoich poddanych bądź wozaków mogli w każdym czasie i kiedykolwiek zajdzie potrzeba wycinać na swoje domowe potrzeby i opał drewno z lasów dóbr Obroszyn, a także wywozić dęby bez wielkiej wszakże szkody dla drzew owocowych, za uprzednią na to szczególną zgodą tychże panów kanoników kapitulnych. WSZYSTKO TO zaś i poszczególne wyżej spisane rzeczy uznając i oświadczając za prawomocne i stałe, poleciliśmy niniejsze pismo przez naszego notariusza publicznego, pisarza naszego dworu i spraw przed nami toczonych, spisać, podpisać i ogłosić, oraz zawieszeniem pieczęci naszej i wspomnianej kapituły obwarować sprawiliśmy. Działo się i dano we Lwowie na kapitule generalnej odprawionej we wtorek po niedzieli Reminiscere w Wielkim Poście, Roku Pańskiego tysiąc pięćset pięćdziesiątego drugiego. W obecności czcigodnych i szlachetnych: Stanisława syna aptekarza – zakrystiana, Mikołaja z Żydaczowa – wikariusza, Macieja Zająca – mansjonarza świętej Katarzyny zamku niższego lwowskiego, Macieja Bedlińskiego, Wawrzyńca Mrowińskiego i innych dworzan naszego dworu, świadków przy powyższym. [Noty kancelaryjne i podpisy notariuszy na plice:] [Znak notarialny] I ja, Stanisław syn Stanisława Kola, kleryk miasta Przemyśla, z powagi świętej [...] notariusz publiczny [...] [podpisałem]. [...] notariusz publiczny i wobec tegoż przewielebnego [...] [podpisał]. [...] notariusz publiczny, pisarz dworu i spraw, ponieważ przy wyżej wymienionych [...] darowizna etc. [...] niniejsze napisałem i ogłosiłem oraz zwykłym moim znakiem i nazwiskiem [...] umocniłem. [Pieczęć 1 (lewa):] Woskowa miska z odciskiem w czerwonym wosku pod warstwą ochronną, herb Leliwa Piotra Starzechowskiego, w otoku: [P]ETRVS STARZECHOWSKI [...] [Pieczęć 2 (prawa):] Woskowa miska, odcisk pieczęci kapituły zniszczony/wytarty. [Verso:] CZYNSZ ZE STOŁPINA. Suma na Stołpinie [...] scedowana Kościołowi katedralnemu lwowskiemu, a także zobowiązanie, by nie oddawać dóbr Kościoła ludziom świeckim. Miejsce 27, Numer 15. [Papierowy pasek dołączony do dokumentu, s. 8:] Trzy rzeczy zawiera ten przywilej: 1. Zamiana czynszu ze Stołpina, przeznaczonego na lampę, na użytek fabryki kościelnej. 2. Postanowienie o składaniu przysięgi przez zarządców i administratorów dóbr kościelnych na zabezpieczenie ruchomości po zgonie arcybiskupów. 3. Zezwolenie na wyrąb lasu obroszyńskiego udzielone członkom kapituły i wikariuszom. Przywilej arcybiskupa Piotra ze Starzechowic zawierający trzy postanowienia. Roku Pańskiego 1552 na kapitule generalnej.

IN NOMINE DOMINI AMEN Ad perpetuam rei memoriam. Nos Petrus a Starzechowicze Dei gratia sanctae ecclesiae metropolitanae Leopolien[sis] Archiepiscopus, significamus tenore praesentium, quibus expedit universis et singulis praesentibus et futuris praesentium noticiam habituris visuris lecturis et audituris. Quia pro regiminis in ecclesia metropolitana Leopolien[si] nobis iniuncti cura et sollicitudine, animadvertentes multos deffectus ipsam ecclesiam sustinere ita quod nullam prorsus habeat certam provisionem qua necessitatibus pro tempore occurrentibus posset ei subveniri. Ideo ex libero et spontaneo nostrae voluntatis motu, matura tamen super hoc cum Reverendis dominis Praelatis et Canonicis totoque Capitulo eiusdem ecclesiae nostrae Leopolien[sis] fratribus nostris charissimis deliberatione, praehabita certa necessitate et praesertim statutorum provincialium et synodorum sanctionibus permoti, quibus de communi eum eodem venerabili Capitulo obligamur pro fabrica et necessitatibus ecclesiae aliquid pendere. Pro Reverendissimi olim domini Bernhardini Wilczek archiepiscopi magnoque successorum suorum Archiepiscoporum Leopolien[sium] salute animarum [...] florenos pecuniarum in moneta polonicali in bonis Stolpin per Generosum olim dominum Ioannem Szyienienski pro tunc in Zloczow et Stolpin haeredem in vim reemptionis apud praenominatum Reverendum olim dominum Bernhardum Wilczek archiepiscopum receptos, et in bonis praetactis Stolpin in vim reemptionis et decem florenorum pecuniae annuae pensionis solvendae in actis terrestribus Leopolien[sibus] de consensu Serenissimae divae memoriae Sigismundi primi Regis Poloniae etc. inscriptos et solvi debitos pro ipsius ecclesiae Leopolien[sis] fabrica necessitatibus et perpetuo usu dandum, donandum ascribendum et incorporandum duximus, prout in Dei nomine unacum ipsis dominis praelatis et canonicis totoque Capitulo insimul et mutuo praedictam summam pecuniae [...] florenorum cum pensione annua decem florenorum superius expressa eidem Ecclesiae nostrae Leopolien[si] pure, libere, et simpliciter ad laudem domini DEI et ut praefertur ad usum fabricae ecclesiae eiusdem, damus, donamus, ascribimus, et incorporamus, perpetue et in aevum, nihilque nobis et successoribus nostris iuris et proprietatis in eadem summa et pensione reservamus, sed totum ius et proprietatem ipsius summae in ecclesiae praedictae Leopolien[sis] dominium et usum transferimus, dantes et conceden[tes] provisoribus eiusdem ecclesiae videlicet dominis Praelatis et Canonicis, ac Consulibus Leopolien[sibus] realem actualemque memoratae summae et pensionis pecuniarum possessionem facultatemque et potestatem eandem repetere tollere exigere ac de perceptis et levatis quietare de ipsisque summis pecuniarum pro voluntate et beneplacito praefatorum provisorum et procuratorum ecclesiae Leopolien[sis] providendum disponen[dum] ordinandum prout ipsis melius et utilius in tempora aviterna sive ad certum spacium temporum in rem ecclesiae videbitur expedire. Quamquidem donationem et concessionem irrevocabilem ratam et gratam habentes ipsam declaramus et decernimus perpetuo et in aevum firmam inviolabilem habere et consistere tenore praesentium mediante. PRETEREA, quia manifesto rerum eventu experimur quod vacatione sedis alicuius occurrente gravem diminutionem rerum supellectilii bona ecclesiae solent pati et sustinere idque non alia magis ratione consideramus evenire, nisi quod factores bonorum iniurati occa[si]one tunc data cupien[tes] de mamona iniquitatis amicos acquirere permittunt amicis vel consanguineis eorum veluti praetextu successionis in arcibus et praediis supellectilem collectam distrahere et aliqua etiam in usus suos convertere: tali cupiditati rapacium hominum obviare volen[tes] de speciali praefatorum dominorum Praelatorum et Canonicorum totiusque Capituli ecclesiae nostrae Leopolien[sis] consilio, voluntate et assensu, decreto praesentis privilegii perpetuo duraturi declaramus decernimus definimus constituimus et ordinamus. Nosque ipsos et successores nostros legitimos sub obligatione iuramenti per nos circa possessionis inductionis praestiti et per successores nostros praestandi obligamus et praesentibus obligamus et inscribimus, quod nullos deinceps capitaneos, factores procuratores seu provisores spirituales sive seculares in bonis ecclesiae Leopolien[sis] constituemus priusquam coram nobis et dominis Canonicis Leopolien[sibus] vel aliquo ab eis ad hoc deputato corporale iuramentum quilibet eorum per se et non per submissas personas praestiterit in eum modum, quod quacunque occasione vacare sedem contigerit Castra, Curias, Praedia, domos, villas, horrea, molendina, piscinas et omnia bona tam mobilia quam immobilia et possessiones archiepiscopales ecclesiae nulli alteri nisi dominis Canonicis ex Capitulo deputatis ad providendum de ipsis interim dum sedes vacabit dimittent eorumque mandatis absque dolo parebunt et fideles erunt et. Res etiam omnes tam quae ad castrorum seu fortalitiorum deffensione[m] ordinata pertinent, quam etiam peccora, pecudes, omnemque suppellectilium et victualium congeriem quocunque appelletur nomine nullis exceptis, quae ipsorum et concredita fidei vel per ipsos aucta, et in custodiam data non permittent quibuscunque personis distrahere, nec ipsi per se aut submissas personas quovis quaesito colore distrahent neque usurpabunt, sed illa integre et fideliter eisdem dominis Canonicis Leopolien[sibus] vnacum executoribus testamenti nostri et successorum nostrorum assignabunt et tradent sub obligatione suae conscienciae virtutis et famae. C V P I E N T E S insuper necessitatibus dominorum dominorum Canonicorum et Viccariorum Leopolien[sium] subvenire grati existen[tes] tanti beneficii a domino Deo ecclesiae nostrae collati, quod villa Obroszyn ratione cuius multas impensas fecimus est per Sacram Regiam Maiestatem nobis et Ecclesiae Leopolien[si] in perpetuam possessionem ascripta. Omnimodam facultatem et libertatem praeffatis dominis Canonicis et Viccaryis perpetue et in aevum damus et concedimus, quod ipsi per suos subditos aut aurigas de sylvis bonorum Obroszyn poterunt omni tempore et quandocunque necessarium fuerit pro usibus eorum domesticis et focis ligna excidere, atque etiam robora sine tamen gravi arborum fructuosorum detrimento evehere special[i] ad id eorundem dominorum Canonicorum Capitulan[um] consensu accedente. QVE OMNIA et singula suprascripta decernen[tes] et declaran[tes] rata et firma habere praesentes litteras per notarium nostrum publicum Curiaeque et causarum coram nobis scribam, scribi, subscribi et publicari nostrique et praefati Capituli sigillorum appensione iussimus et fecimus communiri. Actum et datum Leopoli in Capitulo generali feria tercia post dominicam Reminiscere in quadragesima celebrato Anno Domini Millesimo quingentesimo quinquagesimo secundo. Praesentibus honorabilibus et nobilibus Stanislao apothecarii sacristiano, Nicolao de Zydaczow vicario, Mathia Sayancz mansionario sanctae Katerina arcis inferioris Leopoliensis, Mathia Bedlinski, Laurentio Mrowinski et aliis familiaribus curia nostra testibus ad praemissa. [Noty kancelaryjne i podpisy notariuszy na plice:] [Signum notarii] Et ego Stanislaus Stanislai Col civitatis Premisliensis clericus sacra authoritate [...] notarius publicus [...] [subscripsi]. [...] Notarius publicus et coram eodem Reverendo [...] [subscripsit]. [...] notarius publicus Curiae et Causarum Scriba quia praedictis [...] donatio etc. [...] praesens scripsi ac publicavi signo[que] et nomine meo solito [...] roboravi. [Pieczęć 1 (lewa):] Woskowa miska z odciskiem w czerwonym wosku pod warstwą ochronną, herb Leliwa Piotra Starzechowskiego, w otoku: [P]ETRVS STARZECHOWSKI [...] [Pieczęć 2 (prawa):] Woskowa miska, odcisk pieczęci kapituły zniszczony/wytarty. [Verso:] STOLPIN CENSVS. Summa super Stolpien anonima Ecclesiae Cathedrali Leopolien[si] cessa, tum et submissio non dimittendi bona Ecclesiae secularibus. Loc[us] 27, N[umer]o 15. [Papierowy pasek dołączony do dokumentu, s. 8:] Tria sunt in hoc privilegio: 1. Census Stolpin, pro usu lampadis deputati, in usum fabricae Ecclesiasticae conversio. 2. Ordinatio de factorum et administratorum bonorum Ecclesiasticorum iuramento praestando super indemnitate rerum mobilium post excessum Archiepiscoporum. 3. Incisio sylvae Obroszynensis Capitularibus et Vicariis concessa. Petri a Starziechowicze Archiepiscopi privilegium tria continens. Anno Domini 1552 in Capitulo generali.