Przywilej króla Zygmunta II Augusta dla Lwowa w sprawie prawa dziedziczenia wnuków

W IMIĘ PAŃSKIE, AMEN. Na wieczną rzeczy pamiątkę. My, ZYGMUNT AUGUST, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, a także pan i dziedzic ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, ruskiej, pruskiej, mazowieckiej, żmudzkiej, chełmińskiej, elbląskiej, pomorskiej etc. Oznajmiamy niniejszym naszym pismem wszystkim i każdemu z osobna, którym to wiedzieć należy, obecnym i przyszłym, którzy powezmą o tym wiadomość. Że chociaż w naszym mieście Lwowie dawnym i przyjętym zwyczajem przestrzegano tego, iż wnuki, których rodzice nie zostali wyemancypowani, nie obejmowali żadnego spadku pomiędzy stryjami lub ciotkami z prawa reprezentacji w miejsce rodziców ani nie byli dopuszczani do części dziadkowizny po śmierci dziadka i babki, to jednak ponieważ tenże zwyczaj wydał się naszym mieszczanom lwowskim sprzeczny z prawem i z tego powodu nieznośny – jako że wnuki nie mogły cieszyć się [dobrami] swoich niewyemancypowanych rodziców ani pobierać owych części dziadkowizny po upływie roku i dnia po swoich rodzicach – i za jednomyślną zgodą wszystkich mieszczan lwowskich za pośrednictwem posłów tegoż miasta, wysłanych do nas w ich sprawach publicznych, zanoszono do nas prośbę, abyśmy ów sprzeczny z prawem zwyczaj uchylili. Z tej przyczyny my, znosząc zupełnie i kasując tego rodzaju zwyczaj, stanowimy, aby na wieczne czasy było przestrzegane jako uchwała prawa miejskiego przez naszych mieszczan lwowskich obecnych i przyszłych po wieczne czasy: iż wnuki obojga płci w miejsce swoich niewyposażonych rodziców, z prawa reprezentacji po ich śmierci, otrzymają równą część ze wszystkich dziedzicznych dóbr ruchomych i nieruchomych ze stryjami i ciotkami. A to w ten sposób, że wszyscy, jakikolwiek by do takiego spadku z prawa należeli, powinni wnieść do wspólnej masy dla swojego interesu wszelkie dobra, jakiekolwiek od swoich rodziców otrzymali lub jakie rodzice w jakikolwiek sposób wyłożyli na ich użytek. Po wniesieniu tych dóbr i uprzednim dokonaniu podziału ruchomości, powinno następnie nastąpić oszacowanie dóbr nieruchomych przez zaprzysiężonych mieszczan, których urząd radziecki wyznaczy z urzędu. Z tego oszacowania części dóbr nieruchomych, które z podziału przypadną wnukom, powinny zostać spłacone przez bliższych dziedziców w pieniądzu lub w dobrach ruchomych; i tak wszelkie dobra nieruchome pozostaną dziedzicznie przy synach lub córkach, bądź innych bliższych [spadkobiercach], i w nich będą dziedziczyć na zawsze i po wieczne czasy. Co się zaś tyczy tych wnuków, którzy obecnie, zanim weszła w życie ta uchwała i ustawa, mieliby jakiekolwiek sprawy dotyczące takich sukcesji, nadajemy pełną władzę burmistrzowi i rajcom lwowskim, aby wezwawszy tych mieszczan, między którymi toczą się spory z tego tytułu, doprowadzili między nimi do zgody jak najbardziej odpowiadającej słuszności i ugasili wszelki spór między nimi, powstały z prawa lub z jakiegokolwiek innego powodu i pretekstu, a także, gdzie będzie potrzeba, rozstrzygnęli za pośrednictwem swego wyroku i zakończyli należytym skutkiem; tak jednak, aby to, co postanowią, bez dopuszczenia jakiejkolwiek apelacji do nas, wprowadzili w wykonanie w wyroku ogłoszonym przez sam urząd radziecki, bez żadnej zwłoki między stronami. Wyroki te zaś i ugody, które mają być zawarte przez urząd radziecki lwowski w takich sprawach, jakie do tego czasu wynikły, my niniejszym aprobujemy, ratyfikujemy i zatwierdzamy, postanawiając, że mają one uzyskać moc należytej i wiecznej trwałości. Na świadectwo tego pisma, do którego przywieszono naszą pieczęć. Dan w Krakowie, na zjeździe walnym, w najbliższy poniedziałek po Niedzieli Palmowej, Roku Pańskiego tysiąc pięćset pięćdziesiątego trzeciego, a panowania naszego roku dwudziestego czwartego. W obecności najprzewielebniejszego i przewielebnych w Chrystusie ojców, panów: Mikołaja Dzierzgowskiego arcybiskupa gnieźnieńskiego, legata urodzonego i prymasa, Andrzeja Zebrzydowskiego krakowskiego, Jana Drohojowskiego włocławskiego, Andrzeja Noskowskiego płockiego, Andrzeja Czarnkowskiego biskupa nominata poznańskiego, Jakuba Uchańskiego chełmskiego – biskupów kościołów; a także wspaniałych, urodzonych i czcigodnych: Piotra Kmity na Wiśniczu hrabiego krakowskiego, marszałka wielkiego naszego Królestwa oraz krakowskiego, spiskiego, przemyskiego starosty; Mikołaja Ostroroga z Ostroroga sandomierskiego i lwowskiego; Marcina Zborowskiego kaliskiego i szydłowskiego oraz opalenickiego; Jana z Kościelca sieradzkiego, generalnego wielkopolskiego i nakielskiego; Andrzeja z Tęczyna hrabiego lubelskiego oraz rohatyńskiego i śniatyńskiego; Jana z Mielca podolskiego oraz gródeckiego i chmielnickiego; Mikołaja z Sieniawy bełskiego, hetmana polnego wojsk naszego Królestwa oraz halickiego i kołomyjskiego; Jana Dzierzgowskiego z Pawłowa mazowieckiego i namiestnika warszawskiego – wojewodów i starostów; Jerzego Konarskiego kaliskiego; Stanisława Maciejowskiego wojnickiego, marszałka dworu naszego, zawichojskiego i lubomelskiego; Stanisława z Tęczyna hrabiego lwowskiego, lubelskiego i bełskiego, sandomierskiego, podskarbiego naszego Królestwa; Walentego Dembieńskiego bieckiego, burgrabiego krakowskiego; Mikołaja Myszkowskiego z Mirowa radomskiego oraz oświęcimskiego, zatorskiego i krzepickiego; Jana z Gołogór halickiego; Jana Bonera z Balic chełmskiego, wielkorządcy krakowskiego, ropczyckiego – kasztelanów i starostów; Jana z Ocieszyna kanclerza naszego Królestwa, podkomorzego i burgrabiego krakowskiego oraz sądeckiego, olsztyńskiego starosty; Jana Trzycieskiego podkanclerzego naszego Królestwa oraz gnieźnieńskiego, krakowskiego i św. Floriana na Kleparzu prepozyta; Jerzego Przedborskiego krakowskiego; Piotra Arciszewskiego prepozyta skobineńskiego [?] i warszawskiego – referendarzy dworu naszego; Piotra Myszkowskiego, Andrzeja Trzecieskiego, Marcina Kromera kanonika krakowskiego – sekretarzy naszych, oraz bardzo wielu innych dygnitarzy, urzędników i dworzan naszych obecnych przy powyższym. Dan przez ręce wspaniałego Jana z Ocieszyna, kanclerza Królestwa Polskiego, podkomorzego i burgrabiego krakowskiego, sądeckiego, olsztyńskiego etc. starosty, szczerze nam miłego. [Podpis z lewej pod pliką:] Jan Ocieski, kanclerz Królestwa Polskiego, własną ręką [Nota relacji z prawej:] Relacja wspaniałego Jana z Ocieszyna, kanclerza Królestwa Polskiego, podkomorzego, burgrabiego krakowskiego, sądeckiego, olsztyńskiego etc. starosty. [Verso:] [U góry odwrócone:] Nr 3 do wiązki 102 [Pieczęć tuszowa okrągła:] MIASTA LWOWA Rubryka trzecia / Litera: C: Nr 26 [Pośrodku:] Przywilej uchwały miejskiej o dziedziczeniu wnuków, Roku 1553 [Znak kancelaryjny / parafka oraz:] H. 6. Nr 3 skrzynia 15. # [W prawym dolnym rogu:] 5. C. 2. 6.

IN NOMINE DOMINI AMEN Ad perpetuam rei memoriam. Nos SIGISMVNDVS AVGVSTVS dei gratia Rex Poloniae, magnus Dux Lithuaniae, necnon terrarum Cracoviae, Sandonmiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuiaviae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Culmeñ[sis], Elbingeñ[sis], Pomeraniaeq[ue] etc. Dominus et Haeres. Significamus praesentibus literis n[ost]ris quibus expedit vniuersis et singulis praesentibus et futuris harum noticiam habituris. Quod etsi in Civitate n[ost]ra Leopolien[si] veteri receptaq[ue] consuetudine obseruatum sit, quod nepotes quorum parentes non fuerant emancipati, inter patruos vel materteras iure repraesentationis loco parentum non capiebant aliquam successionem, et neq[ue] ad sortes avitas post mortem avi et aviae admittebantur, tamen quia haec ipsa consuetudo civibus n[ost]ris Leopolien[sibus] visa est iuri repugnare, atq[ue] ob id intollerabilis, quod nepotes aut parentum suorum non emancipatorum gaudere, et sortes huiusmodi avitas post parentes eorum annum et diem percipere non debiant, vnanimique consensu vniuersorum Ciuium Leopolieñ[sium], per Nuncios Civitatis eiusdem in publicis illorum negociis ad nos missos supplicatum esset nobis, vt eam consuetudinem iuri contrariam abrogaremus. Quamobrem nos eiusmodi consuetudinem prorsus abregan[tes] et cassan[tes], Statuimus deinceps perpetuis temporibus pro plebiscitum obseruandum a Ciuibus n[ost]ris Leopolieñ[sibus] praesentibus et pro tempore futuris. Quod nepotes in loco parentum suorum non expeditorum sexus vtriusq[ue] iure repraesentatio[nis] post eorum mortem aequam sortem ex bonis omnibus mobilibus et immobilibus haereditarijs cum patruis et materteris accipient, idq[ue] iis hunc modum, quod omnes quicunq[ue] ad successionem eiusmodi de iure pertinebunt, debent comportare pro interesse suo vniuersa bona, quaecunq[ue] a parentibus suis acceperant, vel parentes quouis modo in vsus illorum impenderant. Quibus comportatis, factaq[ue] prius diuisione mobilium, deinde taxatio immobilium bonorum per iuratos Cives, quos Consulatus ex officio suo deputauerit, fieri debet, Ex qua taxatione partes bonorum immobilium, quae ex diuisione nepotibus prouenient, per proximiores haeredes pecunia aut bonis mobilibus solui debent, atq[ue] ita bona vniuersa immobilia penes filios aut filias, vel alios proximiores haereditarie remanebunt, et in eis haereditabunt perpetue et in aevum. Caeterum quod attinet eos nepotes qui ad praesens anteq[uam] hoc plebiscitum et constitutio intercessit, eiusmodi negociis successionum causas aliquas haberent, facimus plenariam potestatem Proconsuli et Consulibus Leopolieñ[sibus], vt illis ciuibus, quibus eo nomine controuersiae intercedunt, accersitis, inter illos concordias, aequitati quae fieri possint maxime consentaneas, faciant, atq[ue] vniuersam inter illos controuersiam, siue iure, siue quacunq[ue] alia ratione et praetextu exortam sopiant, etiam ubi opus fuerit mediante decreto suo decidant, ac fine debito concludant, ita vt vero quod decreuerint, nulla appellatione prorsus ad nos admissa, executioni in sententia quam officium ipsum Consulare promulgauerit, sine vlla dilatione inter partes facere debeant. Quas quidem sentencias et concordias, per Consulatum Leopolien[sem] in eiusmodi causis, quae ad hoc vsq[ue] tempus intercesserunt, faciendas, nos praesentibus approbamus, ratificamus et confirmamus. Decernen[tes] robur debitae et perpetuae firmitatis obtenturas. Harum testimonio literarum quibus sigillum n[ost]rum subappensum est. Dat[um] Cracoviae in conuentione generali feria secunda post dominicam palmarum proxima. Anno Domini millesimo quingentesimo quinquagesimo tertio Regni vero n[ost]ri anno vigesimo quarto. Praesentibus R[everendissi]mo et R[everen]dis in Chr[ist]o patribus dominis Nicolao Dzierzgowsski Archiepiscopo Gneznen[si] Legato nato et Primate, Andrea Zebrzidowski Cracovien[si], Joanne Droiowsski Vladislavien[si], Andrea Noskowsski Plocen[si], Andrea Czarnkowsski electo Posnanien[si], Jacobo Vchaniski Chełmen[si] Ecclesiarum Episcopis, necnon Magnificis, Generosis et Venerabilibus, Petro Cmitha in Vissnicze Comite Cracovien[si], Regni n[ost]ri supremo Marschalco, ac Cracovien[si], Scepusien[si], Premislien[si] Capitaneo, Nicolao Ostrorogski de Ostrorog Sandomirien[si] ac Leopolien[si], Martino Zborowski Calissien[si] ac Scidlovien[si], Ophalaniensiq[ue], Joanne a Cosczyelecz Siradien[si], maioris Poloniae generali et Naklen[si], Andrea a Thenczyn Comite Lublinen[si] ac Rogathinen[si], Szniatinen[si]q[ue], Joanne de Myelecz Podoliae, ac Grodecen[si], Chmielnicen[si]q[ue], Nicolao de Scyenrawa Belzen[si], Exercituum Regni n[ost]ri campestri, ac Halicien[si], Colomien[si]q[ue], Joanne Dziergowsski de Pawlowo Masouiae ac Vicesgerenti Varschauien[sis] Palatinis et Capitaneis, Georgio Conarski Calissien[si], Stanislao Maczieiowski Voinicien[si] Curiae n[ost]rae marschalco, Zawichosten[si], Lubomlien[si]q[ue], Stanislao a Thenczyn Comite Leopolien[si], Lublinen[si], Belzen[si]q[ue], Sandomirien[si], Regni n[ost]ri Thezaurario, Valentino Dembienski Biecen[si], Burgrabio Crac[oviensi], Nicolao Mysskowski de Mirow Rado[miensi], ac Osswieczimen[si], Zathori[ensi] ac Krzepicen[si], Joanne a Gologori Halicien[si], Joanne Bonar de Balicze, Chelmen[si], magno Procuratore Cracouien[si], Ropstinen[si] Castellanis et Capitaneis, Joanne de Oczijeffno Regni n[ost]ri Cancellario, Succamerario, Burgrabioq[ue] Cracouien[si] ac Sandecen[si], Olsthinen[si] Capitaneo, Joanne Trzicziesski Regni n[ost]ri Vicecancellario, ac Gnesnen[si], Cracovien[si] et sancti Floriani in Cleparz Praeposito, Georgio Przedborzski Cracouien[si], Petro Arciszewski Praeposito Skobinezen[si] [?], ac Varschauien[si] Curiae n[ost]rae Referendarijs, Petro Mijkowsski, Andrea Trzecziewski, Martino Cromero Canonico Crac[oviensi], Secretarijs n[ost]ris, ac alijs quam plurimis Dignitarijs, Officialibus, et Aulicis n[ost]ris circa praemissa existentibus. Dat[um] per manus Magnifici Joannis de Oczijessno Regni Poloniae Cancellarij, Succamerarij, Burgrabijq[ue] Crac[oviensis], Sandecen[sis], Olstinen[sis] etc. Capitanei, sincere nobis dilecti. [Podpis z lewej pod pliką:] Joannes Oczieski R[egni] P[oloniae] Canc[ellarius] m[anu] p[ropria] [Nota relacji z prawej:] Relatio Magnifici Joannis de Oczieffno Regni Poloniae Cancellarij, Succamerarij, Burgrabij Cracovien[sis], Sandocensis, Olsthynensis etc. Capitanei. [Verso:] [U góry odwrócone:] Nro 3 ad Fasc[iculum] 102 [Pieczęć tuszowa okrągła:] MIASTA LWOWA Rubrica Tertia / Lit: C: Nro 26to [Pośrodku:] Privilegium Plebisciti De Successionibus Nepotum, Ao 1553 [Znak kancelaryjny / parafka oraz:] H. 6. Nro 3tio arca 15. # [W prawym dolnym rogu:] 5. C. 2. 6.