Potwierdzenie Zygmunta II Augusta zakazu nabywania nieruchomości we Lwowie przez szlachtę i duchowieństwo

W IMIĘ PAŃSKIE, AMEN. Ku wiecznej rzeczy pamięci. My, ZYGMUNT AUGUST, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, a także ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, kujawskiej, łęczyckiej, ruskiej, pruskiej, mazowieckiej, żmudzkiej, chełmińskiej, elbląskiej i pomorskiej etc. pan i dziedzic. Oznajmiamy niniejszym naszym pismem wszystkim i każdemu z osobna, tak obecnym, jak i przyszłym, którzy wiadomość o tym posiądą. Że przedłożone nam zostało przez pewnych naszych doradców, w imieniu sławetnych burmistrza i rajców naszego miasta Lwowa, nienaruszone i wszelkich podejrzeń pozbawione pismo pergaminowe najjaśniejszego króla Władysława w sprawie wolności [od zakazu] nieuzyskiwania dóbr nieruchomych w mieście Lwowie przez szlachtę, ziemian lub osoby duchowne po czyjejś śmierci i zejściu z tego świata, z prośbą do nas skierowaną, abyśmy raczyli je naszą powagą królewską potwierdzić. Tego zaś pisma słowa są następujące: „W imię Pańskie, amen. Ku wiecznej rzeczy pamięci. My, WŁADYSŁAW, z Bożej łaski Węgier, Polski, Dalmacji, Chorwacji, Raszki etc. król, a także ziem krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, kujawskiej, Litwy książę najwyższy, Pomorza i Rusi pan i dziedzic. Oznajmiamy niniejszym brzmieniem tym, którym należy, wszystkim obecnym i przyszłym, którzy wiadomość o tym posiądą. Iż kierując oczy naszej królewskiej łaskawości na nasze miasto Lwów, które bardziej niż inne sąsiaduje z pogańskimi wrogami, postanowiliśmy tak otoczyć je pieczą, aby w żadnej swej części nie doznawało ucisku, przez który mogłoby ulec spustoszeniu. A ponieważ nader często się zdarza, że przez śmierć i zejście mieszkańców miasta dziedzictwa, domy i inne tego rodzaju dobra nieruchome z prawa bliższości lub jakiegokolwiek innego dziedziczenia przypadają i przechodzą na pożytek szlachty, ziemian lub też osób duchownych, stąd w takich przypadkach bezwzględnie chcemy, aby szlachta, ziemianie i osoby duchowne takie dziedzictwa, domy i inne dobra nieruchome, pod prawem miejskim ustanowione, na nich jakimkolwiek dziedziczeniem przypadłe lub mające przypaść, czy to z racji sukcesji po krewnych, czy z legatu testamentowego, w przeciągu jednego roku byli zobowiązani i ze wszech miar przymuszeni sprzedać pod prawo miejskie, aby tego rodzaju dziedzictwa czy dobra nieruchome, przypadłe szlachcie, ziemianom lub osobom duchownym, w mieście lub pod prawem miejskim położone, nie ulegały zepsuciu, zniszczeniu lub jakiemuś większemu upadkowi, przez co miasto uległoby opuszczeniu i utraciło swą doskonałość. Wolno jednak będzie owej szlachcie, ziemianom lub osobom duchownym zapłatę za tego rodzaju dobra nieruchome, przez nich sprzedane lub mające być sprzedanymi, obrócić wedle własnego uznania, jak im się wyda najpożyteczniejsze; i ten to zwyczaj chcemy i niniejszym samym mieszczanom i miastu naszemu lwowskiemu po wieczne czasy zachowujemy, a przez naszych następców nakazujemy mocno i nienaruszenie przestrzegać. Na świadectwo tego pisma, do którego zawieszona jest jedna pieczęć. Działo się w Budzie, w najbliższą sobotę po święcie Rozesłania Apostołów, Roku Pańskiego tysiąc czterysta czterdziestego czwartego. W obecności tamże wielmożnych, czcigodnych i urodzonych: Wawrzyńca z Hedervaru, palatyna Królestwa Węgier, Mikołaja Lasockiego, kanonika krakowskiego, Łukasza z Górki, wojewody [poznańskiego], Jana Gruszczyńskiego, kanonika, Bieniaka Bandlewskiego, chorążego poznańskiego, Piotra z Szamotuł i wielu innych. Dane przez ręce czcigodnego Jana Rzeszowskiego, prepozyta św. Michała na zamku krakowskim, przyszłego naszego protonotariusza i pieczętarza, nam szczerze miłego. Relacja czcigodnego Jana Rzeszowskiego, rzeczonego prepozyta św. Michała na zamku krakowskim”. My zaś, król ZYGMUNT AUGUST, wyżej włączone pismo króla Władysława we wszystkich warunkach, klauzulach i artykułach aprobujemy, ratyfikujemy i potwierdzamy. Postanawiając, że nikt ze szlachty, ziemian i duchownych nie może posiadać i dzierżyć domów ani jakichkolwiek dóbr ruchomych [!] w naszym mieście Lwowie oraz pod jurysdykcją tego miasta, gdziekolwiek położonych, lecz winien i jest obowiązany wyprzedać je nie komu innemu, jak tylko ludziom jurysdykcji miasta Lwowa w przeciągu jednego roku od objęcia tego rodzaju dóbr nieruchomych, po wieczne czasy. I w [...] Ponieważ zaś nierzadko ma miejsce w zwyczaju, że niektórzy z mieszczan lwowskich popadają w skrajne ubóstwo i wikłają się w długi, a ich wierzyciele [...] to prawo ich, dochodzą zapłaty swych długów, i częstokroć długi przewyższają wartość owych dóbr nieruchomych; niektórzy zaś tego rodzaju długi na dobr[...] czterokrotnie powiększają w stosunku do wartości dóbr, aby pod tym pozorem dobra nie mogły być wykupione przez krewnych lub samych mieszczan lwowskich; i w ten sposób ludzie obcej jurysdykcji wdzierają się w posiadanie dóbr i nieruchomości miasta [...] wewnątrz Lwowa. Dlatego postanowiliśmy, co odtąd po wieczne czasy ma być przestrzegane, że nikomu z mieszczan lwowskich ani mieszkańcom ich jurysdykcji nie wolno odtąd obciążać zastawem ani w jakikolwiek sposób zapisywać wartości swoich d[óbr] nieruchomych na wyższą sumę pieniędzy. Jeśli zaś kiedykolwiek dobra nieruchome jakiegoś mieszczanina lwowskiego uzyskałby jakikolwiek szlachcic, ziemianin lub duchowny, bądź człowiek obcej jurysdykcji – czy to drogą sukcesji, czy spadkobrania, prawem zastawu bądź zapisu, czy też jakimkolwiek innym sposobem – obowiązany będzie sprzedać je w przeciągu roku człowiekowi jurysdykcji lwowskiej, a to z tej przyczyny, że zanim dobra te zostaną obciążone zastawem lub długiem, magistrat miasta Lwowa winien pod złożoną do urzędu przysięgą prawdziwie, sprawiedliwie i prawnie [prawami?] dobra te otaksować i oszacować. I wedle takiego oszacowania obowiązani będą sprzedać je w przeciągu roku albo krewnym, albo innym ludziom jurysdykcji lwowskiej. Jeśli zaś ani krewny, ani nikt z jurysdykcji lwowskiej tychże dóbr w przeciągu roku nie kupi, wówczas dopiero posiadaczowi ich – szlachcicowi, ziemianinowi czy duchownemu – wolno będzie spokojnie je posiadać, wszakże nie na większą sumę, niż na jaką zostały otaksowane, i tak długo je użytkować, dopóki albo krewny, albo mieszczanin jurysdykcji lwowskiej za tę samą sumę pieniędzy ich nie odkupi. Na świadectwo tego pisma, do którego zawieszona jest nasza pieczęć. Dane w Lublinie na zjeździe walnym, w poniedziałek po niedzieli Jubilate, Roku Pańskiego tysiąc pięćset pięćdziesiątego czwartego, panowania zaś naszego roku piętnastego. W obecności ojców w Chrystusie, wielmożnych, urodzonych i czcigodnych: Andrzeja Zebrzydowskiego krakowskiego, Jana Dziaduskiego włocławskiego, Jakuba Uchańskiego chełmskiego kościołów biskupów; Stanisława hrabiego w Lublinie [Tęczyńskiego], sandomierskiego, lubelskiego, bełskiego; Mikołaja Tarły z Chorzelowa kaliskiego, szydłowieckiego, opatowieckiego; Andrzeja z Kościelca łęczyckiego, bydgoskiego; Andrzeja hrabiego z Tęczyna lubelskiego wojewodów, oraz rohatyńskiego, szamotulskiego; Władysława Maciejowskiego sandomierskiego, marszałka Królestwa naszego, a lubomelskiego, zawichojskiego; Erazma z Kretkowa gnieźnieńskiego a lądzkiego; Floriana Zebrzydowskiego lubelskiego; Filipa z Brzezin rawskiego; Spytka Jordana z Zakliczyna sandomierskiego, podskarbiego Królestwa naszego, [...] kamienieckiego; Sebastiana z Mielca wiślickiego; Marcina Dembińskiego bieckiego; Jana Lutosławskiego brzezińskiego, podskarbiego dworu naszego, burgrabiego krakowskiego; Jana z Przedborza radomskiego, łęczyckiego; Jana z Ocieszyc, kanclerza wielkiego Królestwa naszego, krakowskiego, sądeckiego i olsztyńskiego starosty, podkomorzego i burgrabiego krakowskiego; Jana Przerębskiego, podkanclerzego Królestwa naszego, krakowskiego, gnieźnieńskiego i św. Floriana za murami Krakowa prepozyta; Jerzego Podosowskiego, kanonika krakowskiego, kanclerza najjaśniejszej pani Katarzyny, królowej, małżonki naszej najmilszej; Jana Strokowskiego, wojskiego sieradzkiego, referendarzy dworu naszego, oraz wielu innych dostojników i urzędników naszych, świadków przy powyższym. Dane przez ręce tegoż wielmożnego Jana z Ocieszyc, kanclerza wielkiego Królestwa Polskiego, krakowskiego, sądeckiego i olsztyńskiego starosty, podkomorzego i burgrabiego krakowskiego. [Nota kancelaryjna z lewej:] Jan Ocieski, kanclerz Królestwa Polskiego, podpisał własnoręcznie. [Nota kancelaryjna z prawej:] Relacja wielmożnego Jana z Ocieszyc, kanclerza wielkiego Królestwa Polskiego, krakowskiego, sądeckiego i olsztyńskiego starosty, podkomorzego i burgrabiego krakowskiego. [Verso:] [Nota 1:] Władysława Warneńczyka i Zygmunta Augusta o taksowaniu domów dziedzicznych... 1444 i 1554 [Nota 2:] Rubryka trzecia, litera C, nr 72. Skrzynia 1., nr 25. [Znak własnościowy / monogram:] CH [Inne dawne sygnatury:] 197 f. 7., Nro 66., 8. C. 12.

IN NOMINE DOMINI AMEN Ad perpetuam rei memoriam. Nos SIGISMVNDVS AVGVSTVS Dei gratia Rex Poloniae, magnus Dux Lithuaniae, necnon terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Cuiaviae, Lanciciae, Russiae, Prussiae, Masoviae, Samogitiae, Culmensis, Elbingensis, Pomeraniaeq[ue] etc. Dominus et Haeres. Significamus praesentibus literis nostris vniversis et singulis tam praesentibus quam futuris harum notitiam habituris. Exhibitas esse nobis per certos Consiliarios nostros, nomine famosorum proconsulis et Consulum Civitatis n[ost]rae Leopolien[sis] literas pergamineas serenissimi Wladislai Regis super immunitatem non obtinendorum bonorum immobilium in Civitate Leopoliensi per nobiles, terrigenas vel spirituales personas, post mortem et decessum alienitus, integras omniq[ue] prorsus suspitionis nota carentes. Supplicatumq[ue] nobis fuisse, vt eas authoritate n[ost]ra Regia confirmare dignaremur. Quarum quidem literarum verba sunt haec: In nomine Domini amen. Ad perpetuam rei memoriam. Nos VLADISLAVS Dei gratia Hungariae, Poloniae, Dalmatiae, Croatiae, Rasciae etc. Rex, necnon terrarum Cracoviae, Sandomiriae, Siradiae, Lanciciae, Cuiaviae, Lithuaniae Princeps Supremus, Pomeraniae, Russiaeq[ue] Dominus et Haeres. Significamus praesentibus tenore quibus expedit vniversis praesentibus et futuris harum notitiam habituris. Quomodo oculis nostrae Regiae benignitatis intendentes super nostram Civitatem Leopoliensem, qua hostium paganorum alijs vicinior est, taliter de eadem curam gerere instituimus, vt in nulla sui parte aliquam patiatur pressuram, per quam desertaretur. Et quam saepius occurrit, vt per mortem et decessum Civitatis incolarum, haereditates, domus et alia huiusmodi bona immobilia, propinquitatis iure, vel quavis successione alia, Nobilibus, terrigenis, vel etiam Spiritualibus personis cedunt, et in vsum veniunt, vnde talibus in casibus omnino volumus, vt Nobiles, terrigenae, et spirituales personae, tales haereditates, domus, et alia bona immobilia, sub iure Civitatis constituta, ne ipsos quacunq[ue] successione devoluta vel devolvenda, siue pro propinquitatis successione, siue per testamentariam legationem, illa infra vnius anni cursum sub iuris Civitatis vendere teneantur, et omnino sint astricti, ne haereditates huiusmodi, vel bona immobilia ad Nobiles terrigenas vel spirituales personas devoluta, in Civitate, vel sub iure Civili constituta, corrumpentur, annihilarentur, vel aliquam maiorem destructionem, per quam Civitas desertaretur, et immutaretur in sua perfectione. Erectum tamen talibus Nobilibus, terrigenis, vel spiritualibus personis licebit pro huiusmodi bonis immobilibus, per eos venditis vel vendendis, iuxta ipsorum arbitrium convertere, prout ipsis melius videbitur expedire, et hanc observantiam volumus et praesentibus ipsis Civibus et Civitati n[ost]rae Leopoliensi perpetuis temporibus tenere, et per nostros Successores observare firmiter et illibate. Harum quibus sigillum vnum est subappensum testimonio literarum. Actum Buda sabbato proximo post festum Divisionis Apostolorum, Anno Domini Millesimo Quadringentesimo Quadragesimo quarto. Praesentibus ibidem Magnificis, Venerabilibus et Generosis Laurentio de Haderwara Regni Hungariae Palatino, Nicolao Laszoczki Cracovien[si] Canonico, Luca de Gorka Palatino, Ioanne Gruszczinski Canonico, Bieniak Bandlewski Vexillifero Posnanien[si], Petro de Szamotuli et alijs pluribus. Dat[um] per manus Venerabilis Ioannis Retszuczski Michaelis in Castro Cracovien[si] Praepositi, pro[notarii] futuri nostri sigilligeri nobis syncere dilecti. R[elatio] Venerabilis Ioannis Retszusch Michaelis in Castro Cracovien[si] Praepositi praefati. Nos vero SIGISMVNDVS AVGVSTVS Rex praeinsertas literas Vladislai Regis in omnibus conditionibus, clausulis et articulis, approbamus, ratificamus et confirmamus. Decernentes, neminem ex Nobilibus, terrigenis, et spiritualibus, domos, siue quaecunq[ue] bona mobilia in Civitate n[ost]ra Leopoliensi, sub iurisdictioneq[ue] Civitatis illius, vbiuis locorum consistentia possidere et obtinere, sed illa diuendere, non alijs, quam iurisdictioni Civitatis Leopoliensis hominibus, intra spacium vnius anni post adeptionem eiusmodi bonorum immobilium debere et astringi, hisse perpetuis temporibus. Et in acum[...] Quoniam vero plerunq[ue] vsu venire solet, quosdam Civium Leopolien[sium] ad extremam egestatem redigi, ac are alieno implicari, Creditoresque eorundem [...] illud ius illorum, solutionem debitorum suorum repetere, atq[ue] saepius debita valorem bonorum illorum immobilium excedere. Quosdam autem huiusmodi debitorum in bo[...] bonorum quadruplo augere, ne eo praetextu bona a propinquoribus, vel ab ipsis Civibus Leopoliensibus redimi possint. Itaq[ue] ratione alienae iurisditionis homines sese in possessiones bonorum et immobilium Civitatis [...] intra Leopoliensem ingereret. Quare statuimus deinceps perpetuis temporibus observandum, et nemini Civium Leopoliensium seu incolis iurisditionis illorum, deinceps liceat valorem i[...]rum suorum immobilium in maiori summa pecuniarum obligare, seu quocunq[ue] modo inscribere. Quod si aliquando alicuius Civis Leopoliensis bona immobilia, quispiam Nobilis, terrigena, vel spiritualis, seu extraneae iurisditionis, siue per successionem, aut devolutionem, siue iure obligationis, aut inscriptionis, siue etiam quocunq[ue] alio modo adeptus fuerit, ea infra anni spacium vendere homini iurisditionis Leopolien[sis] tenebitur, idq[ue] ea ratione, quod priusq[ue] bona illa obligata fuerint seu onerata, debuerit Magistratus Civitatis Leopolien[sis] sub iuramento ad officia praestitis vera, iusta, legitimaq[ue] [iura?] eadem taxare et estimare debet. Ac secundum eiusmodi taxationem, vel propinquioribus, vel alijs iurisditionis Leopolien[sis] vendere infra anni spacium illa tenebuntur, Si vero neq[ue] propinquus neq[ue] quisquam iurisditionis Leopolien[sis], haec ipsa bona infra anni spacium emerit, tum demum possessori eorum Nobili, terrigenae, siue spirituali, quiete possidere eadem licebit, non tamen in maiori summa q[uam] qua ea taxa fuerint, tantisperq[ue] illis vtifrui, donec vel propinquior, vel iurisditionis Leopoliensis Civis, illa eadem summa pecuniarum emerit. Harum testimonio literarum quibus sigillum nostrum subappensum est. Dat[ae] Lyblini in Conventione generali feria secunda post Dominicam Iubilate, Anno Domini millesimo quingentesimo quinquagesimo quarto, Regni vero nostri anno decimo quinto. Praesentibus In Christo patribus, Magnificis, Generosis et Venerabilibus Andrea Zebrzidowski Cracovien[si], Ioanne Dziaduski Vladislauien[si], Jacobo Vchanski Chelmensi Ecclesiarum Episcopis, Stanislao Comite in Lyblin, Sandomirien[si], Lyblien[si], Belzen[si], Nicolao Thartho Chorowski Calissiensi, Schidlowiecz, Opathowiecz, Andrea de Koscielecz Lanciciensi, Bydgostiensi, Andrea Comite a Thenczin Lybliensi Palatinis, ac Rogatinen[si], Szamutulen[si], Wlad[islao] Maczieiowski Sandomiriensi Regni nostri Marschalco, ac Lyboulensi, Zawichost[ensi], Erasmo de Kretzkow Gneznen[si] ac Ladensi, Floriano Zebrzidowski Lublinen[si], Philippo de Brezina Rawen[si], Spitcone Jordan de Zakliczim Sandomirien[si] Regni n[ost]ri Thesaurario, [...] Camionacen[si], Sebastiano a Mielecz Vislicien[si], Martino Dembienski Biecen[si], Joanne Lutoszarski Bzezinensi Curiae n[ost]rae Thesaurario, Burgrabio Cracoviensi, Joanne de Przedborz Radomien[si], Lanciciensi, Joanne de Oczieszino Regni n[ost]ri Cancellario generali Cracovien[si], Sandeczen[si], Olsztinensiq[ue] Capitaneo, Succamerario et Burgrabio Cracoviensi, Joanne de Przebanth Regni nri Vicecancellario, Cracovien[si], Gneznen[si] et Sanch[?] Florian[ensi] extra muros Cracoviae Praeposito, Georgio Podosowski Canonico Cracovien[si] Serenissimae Dominae Catherinae Reginae Coniugis n[ost]rae charissimae Canc[ellario], Joanne Strakowski Tribuno Siradiensi Curiae n[ost]rae Referendarijs, ac alijs q[uam] plurimis Dignitarijs et Officialibus nostris testibus circa praemissa. Dat[ae] per manus eiusdem Magnifici Joannis de Oczieszino, Regni Poloniae Cancellarij generalis Cracovien[sis], Sandecen[sis], Olsztinensisq[ue] Capitanei, Succamerarii et Burgrabij Cracoviensis. [Nota kancelaryjna z lewej:] Joannes ocieszki R[egni] P[oloniae] Canc[ellarius] ss [Nota kancelaryjna z prawej:] Relatio Magnifici Joannis de Oczieszino Regni Poloniae Cancellarij generalis Cracovien[sis], Sandecen[sis], Olstinensisq[ue] Capitanei, Succamerarij et Burgrabij Cracoviensis. [Verso:] [Nota 1:] Vladislai Varn[ensis] et Sigism[undi] Augusti De Taxandis domis haeredit[ariis]... 1444 et 1554 [Nota 2:] Rubrica Tertia Litt. C. Nro 72. Arca Ima N. 25. [Znak własnościowy / monogram:] CH [Inne dawne sygnatury:] 197 f. 7., Nro 66., 8. C. 12.