Zatwierdzenie statutu cechu chirurgów przez rajców miasta Lwowa

RAJCY MIASTA LWOWA Czynimy wiadomo mocą niniejszego pisma wszystkim, tak teraźniejszym, jak i przyszłym, iż przed naszym pełnym posiedzeniem radzieckim sławetni i uczciwi Jerzy Borek, Dominik Heppener, Jan Somenbergk i Wojciech Mularzowicz (Architectoris), chirurdzy, starsi mistrzowie, obywatele lwowscy, przedłożyli, że ich [...] stanowi i zarządowi, a bardziej jeszcze pilnym działaniom i ćwiczeniom ich kunsztu w tym mieście wielce ubywa przez to, iż przeciwko licznym niewprawnym i nieuznanym ludziom, którzy sztukę chirurgiczną zbyt swobodnie i powszechnie sobie przywłaszczają, oraz przeciwko pewnej swawoli czeladników przybywających z zewnątrz do tego miasta, dotąd niczego u siebie nie mieli ustanowionego i uporządkowanego. Z tego powodu prosili nas, abyśmy owe prawa bractwa i pewne artykuły ich chwalebnych zwyczajów i praktyk, obyczajem i przykładem innych miast, zarówno obcych, jak i przedniejszych w tym Królestwie, przede wszystkim na chwałę Boga Najlepszego i Najwyższego, a następnie dla wspólnego pożytku wszystkich oraz dla szczególnej ozdoby, obrony i chluby tego miasta, dla nich samych oraz dla każdoczesnych mistrzów, czeladników i uczniów ustanowili, uporządkowali i pewnym przywilejem obwarowali. Spośród tych artykułów przedłożonych nam przez nich, PIERWSZY jest taki: Jeśli ktokolwiek chciałby zostać mianowany mistrzem, przybywając tu skądinąd, po tym jak uprzednio u któregoś z mistrzów cechowych przez pewien słuszny czas pracował, winien przedłożyć świadectwo swego prawego urodzenia oraz dowód, że tego kunsztu się wyuczył. Prawo miejskie przed magistratem tego miasta niech przyjmie i do wspólnej skrzynki cechowej za pierwszy wstęp jedną grzywnę uiści. Następnie także temuż cechowi na sprawienie wspólnego uzbrojenia niech wyłoży dziesięć florenów, licząc po trzydzieści groszy za każdy; wtedy dopiero próby czyli sztuki majsterskie swego kunsztu w obecności mistrzów lub przez nas do tego [...] niech wykona i ukaże wedle tych rodzajów rzeczy, jak tu opisano, z których: Pierwsza zwie się Gratia Dei [łaska Boża]. Druga: Emplastrum Galmeien [plaster galmanowy]. Trzecia: Unguentum fuscum [maść brunatna]. Czwarta: Pulvis ossium [proszek kostny]. Piąta: Emplastrum cerevisiae [plaster piwny]. Szósta zaś, siódma i ósma: bańkę [vacuola], kleszczyki [fersicitas?] i lancet do puszczania krwi [phlebotomum] – owe do wszelkich zabiegów, ten zaś zdatny do sprawnego nacinania żył – i wszystkie te narzędzia nowe oprawić i naostrzyć. Na ich sporządzenie i wykonanie wyznaczony jest wtorek przypadający bezpośrednio po święcie Najświętszego Ciała Chrystusa [Bożego Ciała], a wszelki materiał dostarczony zostanie z bractwa. Gdy to tak postanowiono, ów zdający próbę, jeśli w całości lub w jakiejś części tych prób sprosta zadaniu, winien ostatecznie dla doskonalenia swej nauki udać się gdzie indziej na półrocze, czyli na pół roku; a po upływie tego czasu, gdy powróci, ponownie i kunsztownie sztuki mistrzowskie należycie wypracuje, a gdyby nie zechciał się poddać [...], wówczas za te niewykonane należycie próby zapłaci do cechu po pięć florenów gotówką za każdą. I dopiero wtedy, gdy zdający próbę w zupełności zadośćuczyni wszystkim wyżej wymienionym wymogom, wyprawi mistrzom tegoż cechu jeden poczęstunek, który kolacją zwą, wedle dawnego obyczaju i zwyczaju. DRUGI artykuł: Jeśli ktokolwiek z mistrzów przybywający skądinąd do tego miasta chciałby wstąpić do cechu, niechaj miednicy przed swym domem wcześniej nie wystawia, dopóki osobiście nie ułoży się z mistrzami cechowymi. TRZECI artykuł: Nikt niech się nie waży wykonywać ich rzemiosła, chyba że wcześniej w pełni dopełni wszystkiego, czego wymagają ich porządki i zwyczaje. CZWARTY artykuł: Żaden z braci cechowych niech nie trzyma u siebie sługi ani czeladnika dotkniętego jakąkolwiek infamią albo oskarżonego i osądzonego. Jak długo bowiem ktoś takiego trzymać będzie, tak długo niech nie waży się wystawiać miednicy przed swym domem, a owszem, jeśli była wystawiona, winien ją zdjąć. PIĄTY artykuł: Na zebranie cechowe, ilekroć nastąpi, ktokolwiek z mistrzów lub czeladników nie przybędzie i przez posłańca nie powiadomi o swej prawnej przeszkodzie, niech będzie ukarany jednym funtem wosku. SZÓSTY artykuł: Każdy uczeń niechaj uczy się i ćwiczy w tym kunszcie przez trzy kolejne lata, a przy prezentacji w cechu niech złoży piętnaście groszy [...] cechu zawsze odda; niechaj jednak uczeń ów po odbyciu lat swej nauki nie odchodzi od swego majstra [...], lecz przez kolejne dwa lata niech pracuje w warsztacie u mistrza. SIÓDMY artykuł: Gdy umrze któryś z mistrzów, pozostała po nim żona wdowa niech ma swobodę uprawiania rzemiosła z jednym czeladnikiem, dopóki godnie zachowuje się we wdowieństwie. W przeciwnym razie, jeśliby żyła nieobyczajnie i była podejrzana o jakiś zły czyn, zostanie pozbawiona tego kunsztu. Jeśli zaś czeladnik i ta wdowa, postępując oboje uczciwie, zawrą ze sobą małżeństwo, a podobnie gdy któryś z czeladników pojmie za żonę córkę mistrza tegoż rzemiosła lub też syn mistrza wyćwiczony w tej sztuce będzie ubiegał się o mistrzostwo, wówczas każdy taki winien wykonać jedynie cztery sztuki majsterskie wyznaczone przez cech spośród wyżej przepisanych, a od wykonania pozostałych będzie wolny. ÓSMY artykuł: Żaden z mistrzów niech nie zdejmuje opatrunku nałożonego w leczeniu przez innego mistrza, dopóki owemu pierwszemu mistrzowi i opiekunowi nie zostanie w całości wypłacona zapłata, pod karą jednego kamienia wosku na rzecz cechu. DZIEWIĄTY artykuł: Jeśli kiedykolwiek podczas leczenia zdarzy się ciężki i śmiertelny przypadek u kogoś, ten, kto leczy, niech przywoła jednego lub dwóch spośród starszych mistrzów i wyjawi im swój sposób leczenia. DZIESIĄTY artykuł: Iż dla ozdoby i obrony tegoż miasta Lwowa, ilekroć w obliczu naglącej potrzeby publicznej burmistrz przez sługę miejskiego ich powiadomi, winni z bractwa swego stawić pod ratuszem jednego dobrze uzbrojonego zbrojnego, a to dopóki bractwo ich nie stanie się liczniejsze i bogatsze. Podobnie sług, stróżów i strażników miejskich, jeśli kiedykolwiek wedle ich relacji odniosą rany w publicznej służbie miejskiej, owi mistrzowie cechowi winni pilnie leczyć według swego porządku i to zawsze bezpłatnie ze względu na Rzeczpospolitą świadczyć. MY TEDY, rzeczeni rajcy, zważywszy na powyższy porządek na prośbę wspomnianych mistrzów chirurgów, o których znajomości sztuki nam i wielu innym wiadomo, oparty na słusznych i prawych podstawach, w którym nie znajduje się nic, co byłoby sprzeczne z publicznym i powszechnym pożytkiem tego miasta, z prawdą i uczciwością; pragnąc zaś wedle najwyższej zasady praw i ustaw innych rzemieślników i cechów, aby w swej sztuce chirurgicznej mistrzowie, czeladnicy i uczniowie trwali we wszelkiej pobożności, w uczciwych obyczajach oraz w należytej powinności – z tych przyczyn, wezwawszy imienia Boga Wszechmogącego, mocą praw i przywilejów naszych cech i bractwo im ufundowaliśmy, jako i niniejszym fundujemy, a artykuły wyżej spisane wszystkie i poszczególne zatwierdziliśmy i ratyfikowaliśmy, jak i niniejszym zatwierdzamy i ratyfikujemy, z tym jednak zastrzeżeniem, że stosownie do przyszłych wymagań rzeczy i czasów nam i naszym następcom przysługiwać będzie wolne prawo ich poszerzania, umniejszania, poprawiania, objaśniania lub zmieniania. Na świadectwo tego pisma, do którego przywieszona została pieczęć naszego urzędu radzieckiego. Działo się i dano we Lwowie, dnia dwudziestego miesiąca sierpnia, Roku Pańskiego tysiąc pięćset siedemdziesiątego ósmego. [Pieczęć: woskowa w misce woskowej na sznurze jedwabnym czerwono-białym, pieczęć miejska Lwowa z wyobrażeniem muru miejskiego z trzema wieżami i lwem w bramie] [Na odwrocie:] [Nota archiwalna:] Przywilej miasta Lwowa dla chirurgów [...] / Litera B / Nr 849

CONSVLES CIVITATIS LEOPOLIEN[SIS] Notum facimus tenore praesentium universis tam praesentibus quam futuris. Exposuisse coram nostra plenaria Consulari residentia Famosos et Honestos Georgium Borek, Dominicum Heppener, Joannem Somenbergk, et Albertum Architectoris Chirurgos Magistros Seniores Cives Leopolienses bene ipso[rum] [...] / suum statui ac regimini magisque industrijs Artificij eorum operationibus et exercitionibus in ea Civitate eo decedere plurimum, quod contra imperitos et improbatos plerosque artem Chirurgicam liberius et passim sibi vendicantes, atque contra sociorum aliunde in eam Civitatem venientium solutam quandam licentia[m] / nihil adeo apud se constituti et ordinati hucusque haberent, eamque ob rem postulasse a nobis, uti tas leges fraternitatis certosque articulos consuetudinum et observantiarum suarum laudabilium, more et exemplo aliarum tam exterarum quam etiam Regni huius praecipuarum Civitatum ad DEI Opt[imi] Max[imi] cum prim[is] / laudem deinde ad communem omnium utilitatem atque ad Civitatis huius singulare decus, praesidium et ornamentum sibi ac pro tempore existentibus Magistris, socijs et discipulis institui ordinari, Privilegioque certo circumscribi. Quorum Articulorum per eos nobis porrectorum. PRIMUS / is est: Si quis qui Magistrum creari voluerit, aliunde huc veniens, dum prius apud aliquem ex Magistris Contubernalibus iuste aliquo tempore laboraverit, litteras comprobatorias ortus sui legitimi, acque ob artificium hoc didicerit, opus est ut exhibeat. Jus Civile apud Magistratum huius Civitatis suscipiat / et ad commune Contubernij depositorium pro primo ingressu marcam unam persolvat. Deinde speciale[m] etiam eidem Contubernio pro comparanda communi armatura florenos decem grossis triginta singulo computati unpendat, tum demum experimenta seu Specimina eius artificij in praesentia Magistro[rum] / vel a nobis ad id [...] fieri. Contubernij conficiat atque commonstret per tas uthic descriptae sunt rerum Species quarum: PRIMA vocatur gratia DEI. SECUNDA. Emplastrum Galmeien. TERTIA Vnguentum fuscum. QUARTA. Pulvis ofssium. QUINTA Emplastrum Cerefisae. / SEXTA vero SEPTIMA et OCTAVA, Vacuolam, fersicitas, Phlebotomum. Illas quidem omnibus, hoc autem venis bene incidendis apta, eaque nova omnia subducere et acuere. Quibus conficiendis et exequendis statuta est dies feria tertia Sacratissimi Corporis Christi festum proxime succeden[s] / ubi materia omnis ex fraternitate suppeditabitur. Et his quidem ita constitutis probans illem[?] si vel in omnibus vel in aliqua eorum experimetur parte satisfacerit: sua tandem disciplina melioris causa alioquepiam pro semestri seu dimidia parte anni sese conferre debet, exspiratoque eo tempore si postea redi / erit, iterat atque artissu[?] experimenta denuo prout par est elaborabit, aut etiam ubi sculteri[?] dare sese forte noluerit, tunc ab illis non bene perfunctis suis experimentis singulis quinos florenos pecuniae ad Contubernium persolvet. Ac ita demum postquam ab eo probante ijs ipsis praemissis per omnia satis fuerit / factum, unum symbolon quod collationem vocant, more et consuetudine vetere eiusdem Contubernij Magistris comparabit. SECUNDUS articulus. Si quis ex Magistris aliunde in eam civitatem veniens, Contubernium obtinere voluerit, is pelvim ante suas aedes non prius exponat donec / se coram cum Magistris Contubernij composuerit. TERTIUS articulus. Nullus artificio eorum operando sese misceat, nisi prius ea quae ipsorum ordinationes et consuetudines exigunt, in toto suppleuerit. QUARTUS Articulus. Servum vel socium quem infamia quacumque / notatum aut affecto[?] et iudicatum, nemo Contubernalium apud se foveat. Tale[m] enim quamdiu quis habuerit, tamdiu pelvim exponere aedibus suis non praesumat, imo etiam expositam deponere teneatur. QUINTUS Articulus. Ad convocationem autem Contubernalem quoties evenerit, quisquis / Magistrorum vel Sociorum se non venerit vel per mortium[?] suum de suo legali aliquo impedimento non denunciaverit, libra una cerae puniatur. SEXTUS articulus. Discipulus quisque hoc artificium discat ac exerceat Annis tribus continuis, et ad Contubernii praesentationis grossos quindecim offerat / [...] tanta ob [...] Contubernij semper tradat, neque tamen discipulus ille post exactos in seruitio suo annos, a Custore suo usque discedat [...] tandem per alios duos annos apud Magistrum officina / laboretur. SEPTIMUS articulus. Mortuo aliquorum Magistro, uxor eius vidua superstes, usum artificij cum uno socio liberum habeat, quoad usque decenter sese in viduitate gesserit. Secus enim si minus decenter vixerit, et facti alicuius mali suspecta fuerit, tali artificio privabitur. / Quando vero socius et eadem Vidua decenter sese utringque gerentes, matrimonium inestrum[?] secum contraxerint, ac similiter ubi aliquis sociorum filiam alicuius Magistri artis eiusdem in uxorem acceperit, vel etiam Magistri filius in eadem arte exercitatus, creari in magistrum affectaverit, talis quisque / ex singulis praescripta quatuor tantum per contubernium assignanda areis Specimina efficere, et a caeteris aliquis efficiendis liber esse debebit. OCTAVUS articulus. Nemo Magistrorum alterius Magistri ligationem in curatione solvat, donec usque potius ille prior magister et cura / tor suo mercedem integram persolverit sub poena unius lapidis cerae ad Contubernium succumbenda. NONUS articulus. Si quando in curatione accidat gravis aliqua et letalis cuiusquam ligatio ad eam ille qui curat aduocet unum aut duos ex Senioribus Magistris eisque medium suum cu[rationis?] / rationis manifestet. DECIMUS articulus. Quod propter alios[?] ornamentum et praesidium eiusdem Civitatis Leopolien[sis] quoties de publico aliqua ingruente necessitate Proconsul per famulum eos certiores reddiderit, Armatum unum bene instructum ex fraternitate sua ad Praetorium / statuere debeat et hoc quoad usque eodem ipsorum fraternitas fiat auctior ac locupletior. Famulorum item Custodum et Vigilium Civilium si quando eis relationi eorum vulnera in obsequio Civili publico inflicta fuerint Magistri ijdem Contubernales curationem diligentem facient suo ordine, ac eam gra[tis?] / tis semper causa Reipublicae praestabunt. NOS ITAQUE praefati consules considerantes praemissam eorum ordinationem memoratorum Chirurgorum petitioni Magistrorum de qua re ex eorum artis peritia nobis atque multis alijs opinione huiusque constat fuisse ac iusta et legitima ratione / subnixa et proinde, nec in ea reperiri quicquam, quod non cum publicis et communibus commodis Civitatis veritati ac honestati remota etiam effe[?] videatur, volentesque pro summo instituto legibus et institutis maritimis[?] / sed refida, nec in ea reperiri quicqua[m] quod non cum publicis et communibus huiusce Civitatis utilitati ac honestati remotiuum esse videatur. Volentesque pro summo instituto legibus et institutis maritorum artificum et Contuberniorum, ijs quoque in arte sua Chirurgica Magistri socij ac discipuli / in omni pietati atque in moribus honestis, et in officio debito sese retineant, et celebrent, ob eas causas invocato Dei Omnipotentis nomine, vigore Jurium et Privilegiorum nostrorum, Contubernium et fraternitatem eis fundavimus prout quidem hisce praesentibus fundamus, articulosque praescriptos omnes ac singu / los approbavimus et ratificavimus, approbamusque et ratificamus per praesentes, ita tamen, quod iuxta rerum et temporum postea exigentiam eos augendi, minuendi, corrigendi, declarandi, aut immutandi nobis et successoribus nostris libera debebit esse facultas. Harum testimonio litterarum qui / bus sigillum officij nostri consularis est appensum. Actum et Datum Leopoli die Vigesima Mensis Augusti. Anno DOMINI Millesimo Vingentesimo[!] Septuagesimo Octavo. [Pieczęć: woskowa w misce woskowej na sznurze jedwabnym czerwono-białym, pieczęć miejska Lwowa z wyobrażeniem muru miejskiego z trzema wieżami i lwem w bramie] [Verso:] [Nota archiwalna:] Privileg[ium] civitatis Leopolien[sis] chirurgis [...] / Lit[tera] B / Nro 849