Potwierdzenie statutu cechu chirurgów miasta Lwowa przez króla Zygmunta III Wazę

ZYGMUNT [Z]ygmunt Trzeci, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, a także z tejże łaski wyznaczony król Szwecji, dziedzic Wielkiego Księstwa Finlandii. Oznajmiamy niniejszym pismem naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy: Iż gdy przedłożono nam prośbę w imieniu chirurgów lwowskich, abyśmy pewne artykuły dla należytego porządku ich bractwa, przez magistrat miejski lwowski prawnie ustanowione, a następnie także przez świętej pamięci króla Stefana potwierdzone, również zatwierdzić i umocnić raczyli, które to [artykuły] brzmią następująco: Pierwszy. Towarzysz, który chciałby zostać wykreowany na mistrza, przybywając tu skądinąd, skoro uprzednio u któregoś z mistrzów cechowych przez słuszny czas pracował, winien okazać listy poświadczające jego prawe pochodzenie oraz gdzie uczył się tego kunsztu, przyjąć prawo miejskie przed magistratem tego miasta i do wspólnej kasy cechowej z tytułu pierwszego wstąpienia złożyć jedną grzywnę pieniędzy. Następnie specjalnie temuż cechowi na sprawienie wspólnego uzbrojenia ma wyłożyć dziesięć florenów, licząc po trzydzieści groszy każdy; wtedy dopiero ma wykonać i pokazać próby czyli popisy swego kunsztu w obecności mistrzów całego tegoż cechu, wedle rodzajów rzeczy, jak tu opisano, z których pierwsza zwie się Gratia Dei, druga Emplastrum Galmeiense, trzecia Unguentum fuscum, czwarta Pulvis ossium, piąta Emplastrum [...]sanum, szósta zaś, siódma i ósma: igła, nożyczki, kleszczyki[...], [...] zdatne do należytego owijania, owe woskiem, te zaś [...], i ma to wszystko gładko wywieść i zaostrzyć. Na wykonanie i dopełnienie tego wyznaczony jest stały dzień: wtorek przypadający bezpośrednio po święcie Najświętszego Ciała Chrystusa, a wszelki materiał zostanie dostarczony przez bractwo. A po takim ustanowieniu [...], czy to we wszystkim, czy w jakiejś części tych prób zadośćuczynił, [jeśliby odszedł] jedynie gwoli lepszego swego wyćwiczenia [...], i gdyby w takim czasie potem powrócił, to z pewnością te próby swego kunsztu na nowo, jak należy, wykona; albo też gdyby chciał udać się w taką podróż, wówczas od owych niedobrze dopełnionych swoich prób zapłaci do cechu po pięć florenów pieniędzy. I dopiero wtedy, gdy po przedłożonych jego dowodach we wszystkim zadość się stanie, przygotuje dla mistrzów tegoż cechu poczęstunek, który kolacją zowią, starym zwyczajem i obyczajem. Drugi artykuł. Jeśli któryś z mistrzów przybywając skądinąd do tego miasta chciałby uzyskać członkostwo w cechu, niechaj nie wywiesza miednicy przed swym domem pierwej, aż w tej mierze porozumie się z mistrzami cechu. Trzeci artykuł. Nikt niech nie waży się parać ich rzemiosłem, jeśli uprzednio w całości nie wypełni tego, czego wymagają ich ordynacje i zwyczaje. Czwarty artykuł. Żaden z towarzyszy cechowych niechaj nie trzyma u siebie sługi ani czeladnika skażonego jakąkolwiek infamią i niegodnego tego rzemiosła. Jak długo bowiem ktoś takiego będzie trzymał, tak długo niech nie waży się wystawiać miednicy przed swym domem, a nawet już wystawioną winien jest zdjąć. Piąty artykuł. Na schadzkę cechową, ilekroć przypadnie, ktokolwiek z mistrzów lub towarzyszy się nie stawi, albo przez swego posłańca nie doniesie o swej jakiejś prawnej przeszkodzie, zapłaci funt wosku. Szósty artykuł. Każdy uczeń niech uczy się tego kunsztu i ćwiczy w nim przez trzy ciągłe lata, a przy prezentacji niech ofiaruje do cechu piętnaście groszy. Jakakolwiek zaś suma pieniędzy byłaby od niego pobrana, niech jego mistrz uiści i połowę tych pieniędzy zawsze odda do cechu; a przecież ów uczeń po upływie lat swej nauki nie może odejść od owego mistrza, dopóki przez pół roku w charakterze pół-towarzysza nie przepracuje w tymże warsztacie swego mistrza. Siódmy artykuł. Gdy umrze któryś z mistrzów, pozostała po nim żona wdowa ma mieć wolne wykonywanie rzemiosła z jednym czeladnikiem tak długo, jak długo przyzwoicie zachowywać się będzie we wdowieństwie; w przeciwnym razie, jeśliby żyła mniej przyzwoicie [albo] z kimś [...] została przyłapana, taka zostanie pozbawiona rzemiosła. Kiedy zaś któraś z tych przyzwoicie zachowujących się wdów zawrze uczciwe małżeństwo z kimś z nich, jak również gdy któryś z towarzyszy pojmie za żonę córkę któregoś z mistrzów tego rzemiosła, albo też syn mistrza wyćwiczony w tymże rzemiośle [...] zapragnie zostać wykreowany na mistrza, każdy taki z racji szczególnego przywileju winien będzie wykonać tylko cztery próby kunsztu, wyznaczone przez cech, a od pozostałych innych powinności będzie wolny. Ósmy artykuł. Żaden z mistrzów niech nie rozwiązuje opatrunku innego mistrza przy leczeniu, dopóki ów pacjent nie zapłaci w całości zapłaty pierwszemu mistrzowi i swojemu lekarzowi, pod karą jednego kamienia wosku na rzecz cechu. Dziewiąty artykuł. Jeśli kiedykolwiek przy leczeniu zdarzy się komukolwiek ciężki i śmiertelny przypadek, ten, kto leczy, niech przywoła do niego jednego lub dwóch starszych mistrzów i wyjawi im swój sposób kuracji. Dziesiąty artykuł. Iż ze względu na obronę, ozdobę i bezpieczeństwo tegoż miasta Lwowa, ilekroć przy jakiejś naglącej potrzebie publicznej burmistrz [albo rajcy] [...], powinni ze swego bractwa stawić pod ratuszem jednego dobrze wyposażonego zbrojnego, a to dopóty, dopóki owo ich bractwo nie stanie się liczniejsze i bogatsze. Także gdyby strażnikom miejskim [...] zadane zostały rany w [...] dla dobra publicznego miasta, ci sami mistrzowie cechowi z urzędu i po kolei przeprowadzą staranne leczenie i zawsze świadczyć je będą darmo dla Rzeczypospolitej. My przeto, [Najjaśniejszy Król, zważywszy na słuszność tych próśb, przedłożone] artykuły wszystkie i poszczególne powagą naszą królewską i z pewnej naszej wiedzy aprobujemy, ratyfikujemy i potwierdzamy, oraz chcemy, aby zyskały moc należnej trwałości [...] ze szczególnej naszej łaski, aby rzeczeni chirurdzy lwowscy nie byli pozbawieni prerogatyw nadanych pozostałym mieszczanom i tym bardziej [...] w sztuce swej zabiegali: chcemy oraz burmistrzom i rajcom miasta naszego Lwowa nakazujemy, aby [...] na przyszłość, gdy zdarzy się zgromadzać i zwoływać pospólstwo miasta Lwowa na wyznaczone miejsca, dbali także o zwoływanie owych chirurgów na narady publiczne, dopuszczając ich wraz z pozostałymi mieszczanami i cechami rzemieślniczymi, pod utratą naszej łaski i karą pięciuset florenów w monecie i liczbie polskiej, do ściągnięcia przez starostę naszego lwowskiego obecnego i na dany czas urzędującego, ilekroć zaniedbaliby to uczynić, a kara ma przypaść naszemu skarbowi. Na czego wiarę niniejsze pismo własnoręcznie podpisaliśmy [i] pieczęcią naszego Królestwa opatrzyć rozkazaliśmy. Dan w Krakowie, dnia trzeciego miesiąca września, Roku Pańskiego tysiąc pięćset osiemdziesiątego ósmego, panowania naszego roku pierwszego. Zygmunt, król [Nota kancelaryjna / podpis:] L. Gembicki, zastępca [Pieczęć:] [Pieczęć mniejsza koronna Zygmunta III Wazy wyciśnięta w czerwonym wosku w misce z wosku naturalnego, zawieszona na jedwabnym, wielobarwnym sznurze; w otoku tytulatura królewska, w polu tarcza herbowa z Orłem, Pogonią, Snopkiem Wazów etc.] [Grzbiet / Verso:] [Zapiski archiwalne z XVIII–XIX w.: m.in.] Przywilej Zygmunta Trzeciego [...] Nr 728 [oraz inne sygnatury i noty regestowe].

SIGISMVNDVS [S]igismundus Tertius Dei gratia Rex Poloniae, Magnus Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masouiae, Samogitiae, Liuoniaeq[ue], nec non eadem gratia designatus Rex Sueciae, Magnus Ducatus Finlandiae Haeres. Significamus praesentibus literis n[ost]ris quorum interest uniuersis et singulis. Quod cum supplicatum nobis esset Chyrurgorum Leopolien[sium] nomine, ut certos articulos ad rectum ordinem fraternitatis ipsorum, a Magistratu ciuili Leopoli[ensi] legitime constitutos, deinde etiam a D[iuo] Stephano Rege confirmatos, nos quoq[ue] comprobare, confirmareq[ue] dignaremur, qui quidem ij sunt. Primus. Socius qui in Magistrum creari uoluerit, aliunde huc ueniens, dum prius apud aliquem ex Magistris Contubernalibus iusto tempore laborauerit, literas comprobat[i]onis ortus sui legittimi, ac ubi artificium hoc didicit, opus est ut exhibeat, Ius Ciuile apud Magistratum eius ciuitatis suscipiat, et ad commune Contuberniu[m] depositorium pro primo ingressu marcam unam pecuniae reponat. Deinde specialiter etiam eidem Contubernio pro comparanda communi armatura florenos decem grossis triginta singulos computari impendat, tum demum experimenta seu specimina eius artificij in praesentia Magistrorum totius eiusdem Contubernij conficiat atq[ue] commonstret, per eas ut hic descriptae sunt rerum species, quarum Prima uocatur Gratia Dei, Secunda Emplastrum Galmeien[se], Tertia Unguentum fuscum, Quarta Puluis ossium, Quinta Emplastrum [...]sanum, Sexta uero, septima, et octaua Aguaculam, forsiculus, Polegolo[...], [m]inum, illas quidem cerinibus, hoc autem uemis bene inuoluendis apta, eaq[ue] uana omnia subduceret et acuere. Quibus conficiendis et exequendis stata est dies, feria tertia Sacratissimi Corporis Christi festum proxime succedens, ubi materia omnis ex fraternitate suppeditabitur. Et his quidem ita constitutis [...], uel in omnibus, uel in aliqua eorum experimenti parte satisfecerit, sua tantum disciplinae melioris causa [...], tog[ue] tali tempore si postea redierit, hac utiq[ue] artis sua[e] experimenta deuuo, prout par est, elaborabit, aut etiam ubi tali itineri dare se se forte uoluerit, tunc ab illis non bene perfunctis suis experimentis singulos quinos florenos pecuniae ad Contuberniumq[ue] soluet. Ac ita demum postquam ab eo probantiijs ipsius praemissis per omnia satis fuerit factum: iam tum symbolon, quod collationem uocant, more et consuetudine ueteri, pro eadem Contubernij Magistris comparabit. Secundus Articulus. Si quis ex Magistris aliunde in eam ciuitatem ueniens Contubernium obtinere uoluerit, is peluim ante suas aedes non prius exponat, donec eo nomine cum Magistris Contubernij composuerit. Tertius Articulus. Nullus artificio eorum operando se se ingerat, nisi prius ea, quae ipsorum ordinationes et consuetudines exigunt, in toto suppleuerit. Quartus Articulus. Seruum uel socium aliquem infamia quacunq[ue] notatum artificioq[ue] indignum nemo Contubernalium apud se foueat. Talem enim quamdiu quis habuerit, tamdiu peluim exponere aedibus suis non praesumat, imo etiam expositam deponere teneatur. Quintus Articulus. Ad Conuocationem autem Contubernalem quoties euenerit, quisquis Magistrorum, uel sociorum se se non sisterit, uel per nuncium suum de suo legali aliquo impedimento non denunciauerit, libram una[m] cerae fumiatur. Sextus Articulus. Discipulus quisq[ue] hoc artificium discat, ac exerceat annis tribus continuis, et ad Contubernium praesentationis grossos quindecim offerat. Quicquid uero pecuniae ab eodem exactum sit, Magister suus persoluat, eius pecuniae partem dimidiam in Contubernium semper tradat, neq[ue] tamen discipulus ille post exactos institutionis suae annos, ab eodem Magistro mousquam discedat, donec per anni dimidium uice medij socij in eadem ipsa Magistri sui officina laborauerit. Septimus Articulus. Mortuo aliquorum Magistro uxor eius uidua superstes usum artificij, cum uno socio liberum habeat, quoad usq[ue] decenter se se in uiduitate gesserit, secus enim si minus decenter uixerit, [uel] se alicuius medijs uisperta fuerit, talis artificio priuabitur. Quando uero ex eisdem uidua decenter se se gerentis matrimonium honeste ijsdem contraxerint, ac similiter ubi aliquis sociorum filiam alicuius Magistri artis eiusdem in uxorem acceperit, uel etiam Magistri filius in eadem arte exercit[us] [...] creari in Magistrum affectauerit, talis quisq[ue] ex singulari praerogatiua quatuor tantum per Contubernium assignan[da] artis specimina efficere, et a caeteris reliquis officialibus liber esse debebit. Octauus articulus. Nemo Magistrorum alterius Magistri ligationem in curatione soluat, donecusq[ue] patiens ille priori Magistro, et curatori suo mercedem integram persoluerit, sub poena unius lapidis cerae, ad Contubernium succumbenda. Nonus articulus. Si quando in curatione accidat, grauis aliqua et letalis cuiusquam ligatio, ad eam ille qui curat, aduocet unum aut duos ex Senioribus Magistris, eisq[ue] modum suum curationis manifestet. Decimus Articulus. Quod propter defensam, ornamentum, et praesidium eiusdem ciuitatis Leopolien[sis] quotiescunque publica aliqua ingruente necessitate Proconsul [aut Consules] [...] Armatum unum bene instructum ex fraternitate sua ad Praetorium statuere debent, et hoc quoad usq[ue] eadem ipsorum fraternitatis fiat auctior, ac locupletior. Famulorum item custodiae [...] vulnera in [...] pro publico ciuili inflicta fuerint, Magistri ijdem Contubernales curationem diligentem facient suo ordine, ac eam gratis semper causa Reipub[licae] praestabunt. Nos itaq[ue] [Serenissimus Rex supplicationibus istius aequitatem perpendentibus praemissos] articulos omnes et singulos, auctoritate n[ost]ra Regia et ex certa scientia n[ost]ra comprobamus, ratificamus, et confirmamus, roburq[ue] debitae firmitatis obtinere uolu[mus] [...] speciali gratia n[ost]ra, qua praedicti Chyrurgi Leopolien[ses] donatorum caeterorum ciuium praerogatiuis ne careant, tantoq[ue] [...] in arte sua uersentur: uolumus atq[ue] Praeconsulibus, et Consulibus ciuitatis n[ost]rae Leopolien[sis] mandamus, ut [...] de caetero cogi et conuocari plebem ciuitatis Leopolien[sis] ad loca deputata contigerit, ipsos etiam Chyrurgos uocandos in consultationes publicas, una cum caeteris ciuibus, et Contuberniorum collegijs adhibendos curent, sub gratia n[ost]ra et poena quingentorum florenorum pec[uniae] monetae et numeri polonicalis per Capitaneum n[ost]rum Leopolien[sem] modernum, et pro tempore existentem, quoties id facere neglexerint mulctan[da], et fisco n[ost]ro poena applican[da]. In cuius rei fidem praesentis subscrips[i] [et] Sigillo Regni n[ost]ri consignari iussimus. Dat[um] Cracouiae die tertia mensis Septembris, Anno Domini Millesimo, quingentesimo, octogesimo, octauo, Regni n[ost]ri anno Primo. Sigismundus Rex [Nota kancelaryjna / podpis:] L. Gembicki s[ubstitutus] [Pieczęć:] [Pieczęć mniejsza koronna Zygmunta III Wazy wyciśnięta w czerwonym wosku w misce z wosku naturalnego, zawieszona na jedwabnym, wielobarwnym sznurze; w otoku tytulatura królewska, w polu tarcza herbowa z Orłem, Pogonią, Snopkiem Wazów etc.] [Verso:] [Zapiski archiwalne z XVIII–XIX w.: m.in.] Privilegium Sigismundi Tertii [...] N[ume]ro 728 [oraz inne sygnatury i noty regestowe].