Potwierdzenie praw i przywilejów cechu krawców lwowskich przez króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego

[Rysunek: Orzeł Biały z herbem Korybut na piersi pod koroną zamkniętą] MICHAŁ z Bożej łaski KRÓL Polski, Wielki Książę Litewski, Ruski, Pruski, Mazowiecki, Żmudzki, Inflancki, Wołyński, Smoleński, Siewierski i Czernihowski. Oznajmiamy niniejszym Listem Naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy, że przedłożono przed Nami dwoje pism: jedno pergaminowe, podpisane ręką Najjaśniejszego Jana Kazimierza, Naszego Poprzednika, i opatrzone pieczęcią zawieszoną Kancelarii Większej Koronnej, zawierające w sobie potwierdzenie przywilejów służących Cechowi Krawców Lwowskich; drugie papierowe, wydane również pod imieniem Najjaśniejszego Jana Kazimierza, Naszego Poprzednika, i pod pieczęcią Kancelarii Większej Koronnej, podpisane ręką Najprzewielebniejszego w Chrystusie Ojca, Pana Mikołaja Prażmowskiego, obecnie arcybiskupa gnieźnieńskiego, podówczas kanclerza wielkiego koronnego, zawierające w sobie dekret, czyli wyrok w sporze między wspomnianymi braćmi krawcami a partaczami [szewskimi/sullanos], całe, nienaruszone i bez uszczerbku, wolne od wszelkiego podejrzenia i wady. [s. 3] I uproszono Nas, abyśmy raczyli te pisma powagą Naszą Królewską zaaprobować, ratyfikować i potwierdzić. Pierwszego zaś z tych pism osnowa, wiernie słowo w słowo przepisana, brzmi następująco: JAN KAZIMIERZ, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, smoleński i czernihowski, a także dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wandalów. Oznajmiamy niniejszym Listem Naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy. Przedłożyli Nam pewni Nasi doradcy w imieniu i ze strony Cechu Krawców Miasta Naszego Lwowa, jakoby wbrew prawom i przywilejom łaskawie nadanym temuż cechowi przez Najjaśniejszych Naszych Poprzedników oraz dawnemu zwyczajowi, Żydzi Miasta Naszego Lwowa i niektórzy inni, będący poza bractwem i cechem krawców, ośmielali się wykonywać rzemiosło krawieckie, szyć rozmaitego rodzaju szaty służące do ozdoby i odzienia ludzkiego oraz uszyte wystawiać na sprzedaż, odbierając i tamując krawcom możliwość zarobkowania na życie. I uproszono Nas, abyśmy w tej mierze z Naszej łaskawości królewskiej raczyli poczynić zarządzenie. Przeto My, nie tylko przychylając się łaskawie do owej prośby, lecz także mając wzgląd na Miasto Nasze Lwów, jako pograniczne i narażone na najazdy wrogie, oraz pragnąc, aby to miasto i osadzeni w nim rzemieślnicy byli jak najlepiej zorganizowani, z dnia na dzień osiągali większy wzrost i mogli dochodzić do lepszych środków do życia, skąd staliby się zdatniejsi i ochotniejsi do wszelkich posług dla Miasta Naszego Lwowa oraz ponoszenia ciężarów w czasie pokoju i wojny, a wspomniane bractwo i cech owego miasta Lwowa były kierowane dobrym porządkiem i rządem ku pomnożeniu i ozdobie tegoż miasta; opierając się na prawach, przywilejach i ordynacjach nadanych mu najpierw przez Znakomity Magistrat rzeczonego miasta w roku 1528, a przez Najjaśniejszego niegdyś Władysława Czwartego, Naszego najukochańszego brata, w roku 1634 zaaprobowanych i potwierdzonych, tudzież dwóch przywilejach Najjaśniejszego niegdyś Zygmunta Pierwszego, łaskawie danych: pierwszym w Krakowie w poniedziałek po uroczystości Najświętszej Trójcy w roku 1533, drugim w Krakowie w poniedziałek po niedzieli Przewodniej w roku 1543, a także Najjaśniejszego niegdyś Zygmunta Augusta w Warszawie na Zjeździe Generalnym Koronnym dnia jedenastego czerwca roku 1570, wreszcie Najjaśniejszego niegdyś Stefana w Toruniu na Sejmie Walnym Koronnym dnia piątego listopada łaskawie i dobrotliwie danych – uznaliśmy, że należy ustanowić i postanowić poniższe artykuły; i mocą niniejszego pisma ustanawiamy i postanawiamy, aby żaden [s. 4] z Żydów, tak w mieście, jak i poza nim mieszkających, ani inni ludzie nienależący do Bractwa Krawców, nie ważyli się i nie ośmielali na zgubę i szkodę rzeczonych krawców Miasta Naszego Lwowa uprawiać rzemiosła krawieckiego, szyć, przysposabiać i wyrabiać z jakiegokolwiek sukna szat, sukien, czapek i innych rzeczy należących do odzienia ludzkiego, jakkolwiek by się one zwały i które należą i przynależą do rzemiosła owych krawców, ani też uszytych, przygotowanych i wyrobionych wystawiać na sprzedaż, zamieniać i handlować nimi po miastach, miasteczkach, wsiach, jarmarkach i targach, tak tygodniowych, jak i codziennych, i w jakimkolwiek czasie odbywających się w województwie ruskim, jawnie bądź też potajemnie i skrycie, ani też mieszać się, wciskać i wdzierać w ich rzemiosło. Kramarze zaś [institores seu aliàs kramarze] niechaj nie ważą się sprzedawać w swych kramach uszytych i sporządzonych szat, opończy [opończe] z jakiegokolwiek sukna, jedwabiu, materii tureckiej i rozmaitego innego materiału, oraz innych rzeczy należących do kunsztu krawieckiego (zważywszy, że rzeczeni krawcy takie szaty przez siebie wykonane sami na rynku publicznym na sprzedaż wystawiają, a także z samego tego rzemiosła, a nie z innych kupiectw, czerpią środki na swe utrzymanie). Krawcy zaś rannym kramarzom i Żydom takich rzeczy szyć niech się nie ważą ani nie zamierzają, pod karą utraty rzemiosła przez tych pierwszych, a owych rzeczy przez tych drugich. Aby zaś to postanowienie i przywilej mogły być tym dogodniej i skuteczniej wykonane, Urodzonym Staroście Lwowskiemu i Podwojewodziemu Ruskiemu, teraz i na przyszłość będącym, oraz ich namiestnikom i zastępcom, jak również Burmistrzom, Rajcom i Urzędom całego miasta Lwowa oraz innych miast i miasteczek, surowo nakazujemy i polecamy: ilekroć rzeczeni krawcy lwowscy wskażą wszystkich i poszczególnych przestępców niniejszego Naszego rozporządzenia oraz tych, którzy w Naszym mieście Lwowie, na jego przedmieściach, w miasteczkach i wsiach, nie wstąpiwszy ani nie zawarłszy z nimi bractwa, uprawiali rzemiosło krawieckie, szyli szaty i tak uszyte osobiście lub przez innych na sprzedaż nosili – abyście ich wraz z owymi zakazanymi rzeczami, gdziekolwiek się znajdują, tak na gruntach i pod jurysdykcją świecką, jak i szlachecką przebywających i mieszkających, chwytali, a do ich ujęcia stosownej pomocy i pachołków udzielali i dostarczali. Połowa tych rzeczy przypadnie ich cechowi na jego potrzeby, druga zaś połowa przypaść winna urzędowi, do którego się uciekną. A ponieważ kuśnierze Naszego miasta bronili się i zasłaniali przywilejami, prawami i powagą nadanymi cechowi krawców i wspólnie cech posiadali, obecnie zaś mają własną skrzynkę i szyją oraz wyrabiają z sukna czapki należące do kunsztu krawców, i uszyte oraz sporządzone wystawiają na sprzedaż, przez co uszczupla się prawa i przywileje krawców – przeto My oświadczamy, że owi kuśnierze do tych praw i przywilejów krawców zgoła nie powinni należeć, i tak często wspomnianym kuśnierzom surowo zakazujemy i nakazujemy, aby takich czapek [s. 5] należących do kunsztu krawieckiego więcej nie ważyli się szyć ani uszytych sprzedawać, chyba że wprzódy zostaną uszyte przez krawców. W przeciwnym razie, jeśliby postąpili inaczej, Znakomitemu Magistratowi Miasta Naszego Lwowa nakazujemy, aby ilekroć zostanie wezwany przez starszych cechmistrzów ich cechu, tylekroć udzielał i dostarczał stosownej pomocy i takich kuśnierzy, którzy by czapki przez siebie z sukna uszyte sprzedawali, karał utratą owych wystawionych na sprzedaż czapek bez żadnej zwłoki. Ponadto przywileje i reskrypty na rzecz cechu kuśnierzy lwowskich w sprawie szycia czapek, wyszłe z Kancelarii Naszej bądź przeciwne przywilejom danym i nadanym cechowi krawców przez Najjaśniejszych Naszych Poprzedników, odwołujemy i unieważniamy, oświadczając i orzekając, że rzeczony cech kuśnierzy lwowskich nie może się nimi cieszyć ani zasłaniać. Oprócz tego na usilną prośbę i błaganie poczynione w imieniu rzeczonych krawców lwowskich przez pewnych Naszych doradców, czynimy ich wolnymi i wolnymi ogłaszamy od odprowadzania i straży ludzi skazanych na śmierć na jakiekolwiek miejsce, gdzie miałaby być wykonana na nich egzekucja. Z tego względu nakazujemy Znakomitemu Magistratowi Lwowskiemu, aby rzeczonego, tylekroć wspomnianego Cechu Krawców, tak zwolnionego przez Najjaśniejszych Poprzedników Naszych, w tej mierze nie obciążał ani nie przymuszał. Wreszcie wyżej wyszczególnione przywileje i prawa (które tu chcemy mieć za włączone i wyrażone) we wszystkich i poszczególnych ich punktach, klauzulach, artykułach i warunkach uznaliśmy za godne aprobaty, potwierdzenia i ratyfikacji, jakoż zaiste aprobujemy i potwierdzamy, o ile nie sprzeciwiają się prawu pospolitemu, a ich treść pozostawia nienaruszone Nasze Prawa Królewskie, Rzeczypospolitej i Kościoła Katolickiego. Postanawiając, że wszystko wyżej napisane i w rzeczonych przywilejach zawarte winno zawsze mieć moc i wagę należytej i wieczystej trwałości. Nakazujemy przeto wyżej wymienionym Urzędom, aby niniejszy Nasz przywilej we wszystkim utrzymywały i zachowywały, a przez innych pilnie przestrzegać kazały, wszystko zlecone należytemu wykonaniu powierzając. Pod łaską Naszą i obowiązkiem urzędowym postąpią, inaczej nie czyniąc. Na czego wiarę i bardziej oczywiste świadectwo niniejszy list ręką Naszą podpisany kazaliśmy opatrzyć Pieczęcią Koronną. Dan w Samborze dnia 31 miesiąca sierpnia roku Pańskiego 1660, panowania Naszego: w Polsce dwunastego, w Szwecji zaś trzynastego roku. Jan Kazimierz, król. Miejsce zawieszonej pieczęci Kancelarii Większej Koronnej. Stefan Hankiewicz, sekretarz Jego Królewskiej Mości, ręką własną. Drugiego zaś pisma osnowa jest następująca: Jan Kazimierz, z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, smoleński, czernihowski, a także dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wandalów. Oznajmiamy niniejszym Listem Naszym wszystkim i każdemu z osobna, kogo to dotyczy. Wezwani zostali przed Nas i Nasz Sąd listami Naszego pozwu Sławetni Cechmistrzowie i cały Cech Krawców Lwowskich osobiście (co do niżej opisanych spraw i generalnie wszelkich swych dóbr). Na instancję Niewiernych Marka Menocali i Jurda, oraz Izraela Moszka Popowicza, Żyda, oraz drugiego Moszka, mieszkającego u Jola Józefowicza, Zelika, i wszystkich innych Żydów lwowskich uprawiających krawiectwo, powodów wnoszących o przywrócenie [s. 6] i wymieniających pewien Nasz dekret zaoczny, wydany na podstawie pewnych ich dowodów we Lwowie w poniedziałek po niedzieli Przewodniej najbliższej roku bieżącego, a to w sprawie wszczętej przez tychże obecnych i pierwotnych powodów Żydów z tego powodu: iż chociaż ordynacjami, przywilejami, dekretami i innymi prawami cechu pozwanych surowo zakazano, aby ktokolwiek z ludzi, a żaden z Żydów w Mieście Naszym Lwowie i na jego przedmieściach oraz w innych miejscach opisanych w tychże prawach cechowych, nie ważył się poza cechem rzemiosła krawieckiego uprawiać i cechowych mistrzów lwowskich w ich rzemiośle krępować; to oni niemniej wbrew prawom i przywilejom pozwanych, nie bojąc się kar nałożonych w tychże prawach cechowych, nie tylko przedtem uprawiali rzemiosło krawieckie i [naruszali prawa] cechowych mistrzów pozwanych oraz ich cechu, lecz także całkiem niedawno uzyskali pewien przywilej Nasz na wolne uprawianie tegoż kunsztu krawieckiego w Naszym mieście Lwowie i na jego przedmieściach wskutek błędnej informacji Kancelarii Naszej, przeciwko przepisom Praw Koronnych i z uszczerbkiem dla przywilejów cechowych, i z mocy tegoż przywileju przeszkadzają i przeszkadzali pozwanym w uprawianiu rzemiosła krawieckiego, wpędzili ich w straty podlegające wykazaniu przed Naszym Sądem, naruszyli przywileje i prawa pozwanych, oraz podlegli karom prawem w tym względzie ustanowionym, a także innym karom zapisanym w prawach pozwanych przeciwko sprawcom przekroczeń. Zostali tedy zapozwani co do kar mających zapaść na nich z racji wspomnianych czynów oraz aby widzieli zakaz, by na przyszłość nie ważyli się uprawiać rzemiosła krawieckiego tak prywatnie, jak publicznie w Mieście Naszym Lwowie i na jego przedmieściach, a także co do tego, co sprawa i wymogi terminu przeciwko nim nakażą rozsądzić i orzec. Gdy jednak krawcy domagali się egzekucji tegoż zaocznego dekretu i wszczęli proces egzekucyjny, obecni powodowie wnieśli sprzeciw pozwem zmierzającym do uznania wspomnianego dekretu zaocznego za sprzeczny z prawem, jego skasowania, zniweczenia i przywrócenia sprawy do stanu pierwotnego. Jak szerzej o tym dysponują i świadczą sporządzony dekret oraz pozew. Na dzisiejszym tedy terminie, z tegoż podwójnego pozwu na nowo się rozpoczynającym i dotąd prowadzonym, gdy wymienione wyżej strony – powodowie, to jest Niewierni Żydzi przez Niewiernego Jakuba Izraela Moszka i innych, pozwani zaś krawcy lwowscy przez Sławetnych Tomasza Kniaziewicza i Kazimierza Poznańczyk – stawiły się przed Nami i Naszym Sądem, przystępując do terminu i wchodząc prawnie w spór co do możliwości uchylenia Naszego dekretu zaocznego, My wraz z Naszymi Doradcami i Biegłymi w prawie, zawiesiwszy po sporach stron rozpoznanie samego dekretu zaocznego, nakazaliśmy stronom rozprawić się co do sprawy głównej. Gdy tedy strony rozprawiały i prawnie ze sobą spierały, krawcy lwowski, jako strona powodowa w sprawie głównej, przedłożyli przywilej swego cechu z roku 1543 (którym zakazano wszelkich prac szycia szat Żydom lwowskim), tudzież inne przywileje przez Najjaśniejszych Królów w kolejnych latach aprobowane, [s. 7] a także dekret Sądu Wojewodzińskiego Lwowskiego, dowodząc, że przywileje te zostały od dawna naruszone, co poparli relacją woźnych przysięgłych wyznaczonych przez Urząd Burmistrzowski Lwowski oraz dwóch sług miejskich, którzy osobiście znaleźli uszyte szaty w domach żydowskich. Strona przeciwna zaś zarzucała, że uzyskany przywilej dotyczy jedynie samodzielnej sprzedaży odzieży używanej i w żaden sposób nie przynosi uszczerbku cechowi ani prawom i przywilejom powodów, krawcy zaś żydowscy nie należą do [...], albowiem nie są objęci tym przywilejem, ani też nie są obowiązani odpowiadać obecnie z tytułu czynu im zarzucanego, jako że pozew wniesiono jedynie o wzruszenie przywileju; oświadczając zarazem, że nowe szaty chcą oddawać do szycia krawcom cechowym zgodnie z brzmieniem owego przywileju. My wraz z tymiż Naszymi Doradcami i Biegłymi w prawie, wysłuchawszy sporów obu stron, prawnych wywodów i obron, a także dojrzale je rozważywszy i zbadawszy: ponieważ przywilej łaskawie nadany Żydom przez Nas dla zdobywania utrzymania nie przynosi uszczerbku prawom i ordynacjom Cechu Krawców Lwowskich, skoro powszechnym zwyczajem jest wszędzie sprzedawanie przez Żydów odzieży używanej, uznaliśmy powództwo za niezasadne, i za takie je uznajemy, a rzeczonych Żydów przy stanie ich przywileju zachowujemy i utrzymujemy; niemniej jednak postanawiamy, że jeśli ciż Żydzi zechcą sprzedawać nowe tańsze szaty oraz inne rzeczy służące do odzienia ludzkiego, obowiązani będą oddawać je do uszycia krawcom cechowym, z zachowaniem na przyszłość tej zasady, że każdy z krawców cechowych szyjąc szaty dla Żydów obowiązany będzie dołączyć pewien znak z podpisem własnego imienia w tym celu, aby było wiadomo, że tego rodzaju szaty zostały uszyte u krawców cechowych. Jeśliby zaś kiedykolwiek takiego znaku na szatach nie znaleziono, wolno będzie krawcom cechowym przy pomocy pachołków ratuszowych i grodzkich lwowskich owe szaty odebrać i obrócić na pożytek cechu. Przeciwko zaś Żydom, którzy rzemiosło krawieckie uprawiają, zastrzegamy krawcom nienaruszone prawo skargi. Rozstrzygając wreszcie zawieszoną wyżej kwestię dekretu zaocznego, uznajemy, że ów dekret uzyskany wskutek niestawiennictwa strony pozwanej podlega uchyleniu, i znosimy go oraz kasujemy mocą niniejszego Naszego dekretu. Na czego wiarę do niniejszego przyłożono Pieczęć Koronną. Działo się we Lwowie w środę po uroczystych świętach Zesłania Ducha Świętego najbliższą, Roku Pańskiego 1661, [s. 8] panowania Naszego w Polsce dwunastego, a w Szwecji jedenastego roku. Z relacji Jaśnie Oświeconego i Najprzewielebniejszego w Chrystusie Ojca, Pana Mikołaja z Prażmowa Prażmowskiego, biskupa łuckiego i brzeskiego, prepozyta warszawskiego, łowickiego etc., Kanclerza Koronnego etc. Mikołaj Prażmowski, biskup łucki, Kanclerz Wielki Koronny. Miejsce zawieszonej pieczęci Kancelarii Większej Koronnej. Jan Franciszek Jurkowski, sprawca pieczęci, notariusz koronny. MY tedy, MICHAŁ KRÓL, łaskawie przychylając się do wspomnianej prośby krawców, uznaliśmy, że wpisane wyżej dwa pisma należy zaaprobować, zatwierdzić i ratyfikować, jakoż w istocie, na ile są zgodne z prawem, we wszystkich ich punktach, klauzulach, artykułach, warunkach, węzłach i postanowieniach aprobujemy, zatwierdzamy i ratyfikujemy niniejszym Listem Naszym. Postanawiając, że winny one mieć moc i powagę wieczystej trwałości, i oświadczamy, że nikomu – ani Ormianinowi, ani Żydowi, ani kuśnierzom czy ich żonom – nie godzi się dawać [...] szyć szat i czapek z sukna i jedwabiu, ani tak w Naszym mieście Lwowie, jak i na jego przedmieściach, skrycie bądź jawnie ich sprzedawać. Na czego wiarę niniejsze pismo podpisane ręką Naszą kazaliśmy umocnić Pieczęcią Koronną. Dan we Lwowie dnia 26 miesiąca października, Roku Pańskiego 1671, panowania Naszego roku trzeciego. [Podpis:] Michał Król [z ozdobną parafą] [Nota kancelaryjna po prawej:] Potwierdzenie Praw i Przywilejów Cechu Krawców Lwowskich. [Nota kancelaryjna w prawym dolnym rogu:] Stanisław Bąklandzki (?) własną ręką / Regens Kancelarii Koronnej [s. 9 – Verso arkusza 4: widoczne przebicie/odbicie atramentu podpisu Michael Rex oraz ślady dawnych zgięć pergaminu]

[Rysunek: Orzeł Biały z herbem Korybut na piersi pod koroną zamkniętą] MICHAEL Dei gratia REX Poloniæ, Magn[us] Dux Lituæ, Rufsiæ, Pruſsiæ, Masouiæ, Samogitiæ, Liuoniæ, Volhy[ni]æ, Smolenſciæ, Seueriæ, Czerniechoviæq[ue]. [S]ignificamus præsentibus Literis Nostris quorum interest uniuersis et sin=gulis. Reproductas coram Nobis efse Literas binas, alteras Pergamenæas manu Serenissimi Joannis Casimiri Anteceſsoris N[ost]ri subscriptas, & Sigillo Maioris Cancellariæ Regni pensili communitas, Confirmationem Priui=legiorum Contubernio Sartorum Leopolien[sium] seruien[tium] in se continentes, al=teras papyraceas, sub titulis itidem Serenissimi Joannis Casimiri Antecessoris N[ost]ri, & Sigillo Maioris Cancellariæ Regni emanat[as], manu R[evere]nd[issi]mi in Chr[ist]o P[at]r[i]s D[omi]ni Nicolai Prazmo=wski ad p[ræse]ns Archiepiscopi Gnesnen[sis], pr[eti]unc Supremi Cancellarii Regni subscriptas, Decretum seu sententiam Partium controuertentiū inter edictos Sartores Contubernales et Suto=res sullanos latam in se continen[tes], sanas, saluas et illæsas, omniq[ue] suspicione et vicio nota [s. 3] carētes. Supplicatumq[ue] Nobis est, easdem Authoritate N[ost]ra Regia approbare, ratificare et confir=mare dignaremur. Primarum verò L[ite]rarum is est, qui de verbo ad verbum fideliter descriptus sequitur tenor: IOANNES CASIMIRUS Dei gratia Rex Poloniæ, Magnus Dux Li=thuania, Russiæ, Prussia, Masovia, Samogitia, Livonia, Smolenscia, Czerniechoviaque, necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumque Hæreditarius Rex. Significamus præsen=tibus L[ite]ris Nostris quorum interest universis & singulis. Expositum esse coram Nobis per certos Consiliarios N[ost]ros nomine & ex parte Contubernii Sartorum Civitatis N[ost]ræ Leopolien[sis], qualiter contra Jura et Privilegia à Serenissimis Prædecessoribus N[ost]ris eidem Contubernio benignè concessa, & antiquam consuetudinem, Judæi Civitatis N[ost]ræ Leopolien[sis] et non=nulli alii extra Fraternitatem et Contubernium Sartorum existen[tes], artem Sartoriam exerce=re, vestesq[ue] varii generis ad ornamentum & vestitum humanum spectan[tes] consuere, consutas venum exponere audent, facultatem victus quærendi Sartoribus adimendo et intercipien[do]. Supplicatumq[ue] Nobis est, quatenus in præmissis de Nostra Regia clementia providere di=gnaremur. Nos itaq[ue] non solùm huiusmodi Supplicationi benignè annuen[tes], verùm etiam Ci=vitatis N[ost]ræ Leopolien[sis] finitimæ incursionibus hostilibus expositæ rationem haben[tes], cupienq[ue] ut ea ipsa civitas et artifices in ea locati quoad fieri potest meliùs instituantur, maiusq[ue] indies capiant incrementum, ac ad meliorem vivæ frugem pervenire possint, unde et ad quævis obsequia Civitati N[ost]ræ Leopolien[si] oneraq[ue] pacis et belli tempore sustinen[da] aptiores promptioresq[ue] reddantur, prædictaq[ue] Fraternitas et Contubernium Civitatis illius Leopolien[sis] pro augmento et ornamento eiusdem Civitatis bono ordine et regimine dirigatur, inhærendo Juribus, Privilegiis et Ordina=tionibus primò per Spectabilem Magistratum dictæ Civitatis in Anno Millesimo Quingentesimo Vigesimo octavo ipsi dat[is], et per Serenissimum olim Vladislaum Quartum fratrem N[ost]r[u]m desi=deratissimum in Anno Millesimo Sexcentesimo Trigesimo Quarto approbat[is] et confirmat[is], tum Privilegiis binis à Serenissimo olim Sigismundo Primo Cracoviæ Feria Secunda post Festum S[anctissimæ] Trinitatis Anno Millesimo Quingentesimo Trigesimo Tertio, Secundo Cracoviæ Feria Secunda post Dominicam Misericordia in Anno Millesimo Quingentesimo Quadragesimo Tertio, nec=non Serenissimi olim Sigismundi Augusti Varsaviæ in Conventione G[e]n[er]ali Regni Die undecima Junii Anno Millesimo Quingentesimo Septuagesimo, deniq[ue] à Serenissimo olim Stephano Thoruni in Comitiis G[e]n[er]alibus Regni Die Quinta Novembris benignè et gratiosè concessis, dariq[ue] infrascripta statuenda et decernen[da] esse duximus; statuimusq[ue] et decernimus tenore præsentium, Ut nullus [s. 4] Judæorum tam in Civitate quàm extrà habitan[tium], aliiq[ue] homines non habitæ Fraternitatis Sartorum Artem Sartoriam in destructionem & detrimentum prædictorum Sartorum Civitatis N[ost]ræ Leo=polien[sis] exercere, vestes, tunicas, pileos, aliasq[ue] res ad vestitum humanum pertinen[tes], quocunq[ue] censen=tur nomine, & quæ ad ipsorum Sartorum artificium pertinent ac spectant, de qualicunq[ue] panno consuere, parare, elaborare, illasq[ue] consutas, paratas, et elaboratas, per Civitates, oppida, villas, nundinas, fora[que], tàm septimanalia quàm quotidiana, et quolibet tempore in Pal[ati]natui Rus=siæ celebran[da], venum exponere, permutare, & commutare, quàm etiam tacitè et occultè, aut se in eorum artificia immiscere, ingerere, et intrudere audeant & præsumant. Institores verò seu aliàs Kramarze, vestes nebulas, aliàs Opończe, in suis Institutis ex qualicunq[ue] panno, sericea, Turcica, variaq[ue] materia, aliasq[ue] res ad Sartorum Artificium spectan[tes] consutas et elaboratas (stan=te eo quòd p[re]fati Sartores eiusmodi vestes per se confectas in Foro publico venum exponent, tùm q[uo]d ex solo artificio illo, non ex aliis negotiationibus rationem sui victus procurent) divendere. Sartores verò dictis Institoribus et Judæis res eiusmodi consuere sub amissione hi quidem arti=ficii, illi verò talium rerum non audeant nec intendant. Quò quidem Ordinatio et Privilegium eo commodiùs et effectualiter ad Executionem deduci possit, Ingris Cap[itaneo] Leopolien[si], Vice Pa=latino Russiæ nunc et pro tempore existen[tibus], eorumq[ue] locatenen[tibus] et Vicegerentibus, nec non Toti Civitatis Leopolien[sis] et aliarum Civitatum et Oppidorum Proconsulibus, Consulibus et Officiis seriò mandamus et iniungimus, ut cùm dicti Sartores Leopolien[ses] omnes et singulos præsen=tis N[ost]ræ Ordinationis transgressores, et eos quicunq[ue] in N[ost]ra Civitate Leopolien[si], eiusq[ue] suburbiis, Oppidis et villis, non suscepta neq[ue] inita cum illis Fraternitate, Artem Sartoriam exercuerint, vestes consuerint, consutas tam per se quàm per alios venum exponen[das] detulerint, ipsos cum eiusmodi rebus interdictis ubicunq[ue] locorum tàm in fundis et sub Jurisdictione sæculari et No=bilium manentes et inhabitantes capiatis, et ad illos capiendos subsidia opportuna et fa=miliam præbeatis et præstetis. Quarum rerum medietas Contubernio illorum pro necessitatibus Contubernii cedet, altera verò Officio ad quod confugerint cedere debebit. Et quoniam Pelliones Civitatis N[ost]ræ Privilegiis, Juribus, et authoritatibus Contubernio Sartorum datis sese tuebantur et defendebant, insimulq[ue] Contubernium habebant, nunc verò tam habent scorinium, pileosq[ue] ex panno ad artificium Sartorum spectan[tes], consuunt, et elaborant, consu=tosq[ue] et elaboratos venum exponunt, per quod Juribus et Privilegiis Sartorum derogatur. Ideò Nos prædictos Pelliones ad eadem Jura et Privilegia Sartorum minimè pertinere debere de=claramus, atq[ue] toties dictis Pellionibus seriò inhibemus et præcipimus, ne ipsi tales pileos [s. 5] ad artificium Sartorum spectantes ampliùs consuere, neq[ue] consutos divendere nisi priùs per Sartores consuti fuerint audeant. Alioquin sin secùs fecerint Spectabili Magistratui Civitatis N[ost]ræ Leopolien[sis] iniungimus, quatenùs quoties per Magistros Seniores Contubernii sui requisiti fuerint, toties auxilium opportunum præstet et præbeat, atq[ue] tales Pellifices qui pileos per se ex panno con=sutos divenderint, amissione talium pileorum venum expositor[um] sine omni dilatione puniat. Insuper Privilegia Rescriptaq[ue] pro Contubernio Pellionum Leopolien[sium] ratione consuendorum pileorum ex Cancellaria N[ost]ra emanata, vel contraria Privilegiis Sartorum Contubernio à Serenissimis Prædecessoribus N[ost]ris datis & concessis revocamus et invalidamus, præfatumq[ue] Contubernium Pellionum Leopolien[sium] iisdem non posse gaudere et defendi declaramus et pronunciamus. Præterea ad petitionem, suppli=cationemq[ue] diligentem nomine præfatorum Sartorum Leopolien[sium] per certos Consiliarios N[ost]ros facta à dedu=ctione et custodia hominum morte damnatorum ad locum quemcunq[ue] ubi supplicium de illis su=mendum esset, liberos ac immunes facimus et pronunciamus. Quâ de re Spectabili Magistratui Leo=polien[si] iniungimus, ne dictum toties Contubernium Sartorum taliter per Serenissimos Antecessores N[ost]ros exemptum, eo in passu onerent et compellant. Ad extremum Privilegia, Jura supraspecificata (quæ hîc pro insertis et expressis haberi volumus) in omnibus et singulis eorum punctis, clausulis, articulis, et conditionibus approband[a], confirman[da], et ratifican[da] esse duximus, uti quidem approbamus, con=firmamusq[ue] in quantum Juri communi non repugnant, et vnus earum habetur Juribus N[ost]ris Rega=libus et Reip[ubli]cæ Ecclesiæq[ue] Catholicæ salvis manentibus. Decernen[tes] omnia suprascr[ip]ta et in dictis Privilegiis contenta, vim et robur debitæ et perpetuæ firmitatis semper obtinere debere. Mandamus itaq[ue] supraspecificatis Officiis ut hoc N[ost]rum Privilegium in omnibus manuteneant et observent, ab a=liisq[ue] manuteneri et observari diligenter curent, omnia c[o]mmissa debitæ Executioni demandan[do]. Pro Gr[ati]a N[ost]ra effeceruntq[ue] suor[um] debito secùs non facturi. In cuius rei fidem et evidentius testimonium p[ræsen]ti ma=nu N[ost]ra subscr[ip]tas Sigillo Regni communiri iussimus. Datum Samboriæ Die XXXI Mensis Augusti, Anno Domini MDCLX, Regnorum N[ost]rorum: Poloniæ XII, Sueciæ verò XIII Anno. Joannes Casimirus Rex. Locus Sigilli pensilis Maioris Cancellariæ Regni. Stephanus Hankiewicz Secr[eta]r[iu]s Regiæ M[aiesta]tis m[an]u p[ro]p[ri]a. Alterarum verò L[ite]rarum is est qui sequitur tenor. Joannes Casimirus Dei gratia Rex Poloniæ, Magnus Dux Lithuaniæ, Russiæ, Pruſsiæ, Masoviæ, Samogitiæ, Livoniæ, Smolensciæ, Czerniechoviæq[ue] necnon Suecorum, Gottorum, Vandalorumq[ue] Hæreditarius Rex. Significamus p[ræse]ntibus L[ite]ris N[ost]ris quor[um] interest universis et singulis. Fatos fuisse ad Nos et Judicium N[ost]r[u]m L[ite]ris Citationis N[ost]ræ Famosos Cechmagistros totumq[ue] Contubernium Sartorum Leopolien[sium] de personis (quoad infrascr[ip]ta, bonisq[ue] ipsi[us] gen[er]al[ite]r omnibus. Ad Instantiam Infidelium Marci Menocali et Jurdi Israelisq[ue] Morzko Popowicz Judæi, et alterius Morzko apud Jolem Josephovic degentem Zelik, et alior[um] Judæor[um] omnium Leopolien[sium] artem Sartoriam exercentium. Actorum pro re po= [s. 6] nen[te] et nominen[te] certum Decretum Nostrum Contumaciale, stantibus certis ips[is] Legalitatibus Leopoli Feria Secun=da post Dominicam Misericordia proximâ Anno ad p[ræse]ns curren[ti] latum, idq[ue] in causa per ipsamet m[o]dernos & originali Actores Judæis instituta, pro eo: Quòd licèt ordinationibus, Privilegiis, Decretis et aliis Con=tubernii Delatorum Juribus seriò inhibitum sit, ne quisquam hominum, nullusq[ue] Judæorum in Civitate N[ost]ra Leopolien[si] et in suburbiis ips[ius] aliiq[ue] in locis in iisdem Juribus Contubernalibus descriptis, extra Contu=bernales Artem Sartoriam exercere, et Contubernales Magistros Leopolien[ses] in arte ips[orum] præpedire audeat. Ipsi nihiloniinus in convulsionem Jurium et Privilegiorum Delatorum, non metuendoq[ue] pœnas in iisdem Juribus Contubernalibus iniunctas, non tantùm antehac artem Sartoriam exercere, et Contubernales Ma=gistros Delatorum Juriumq[ue] Contubernii illorum exercuerunt, verùm et recentissimè Privilegium certum N[ost]rum super liberum exercitium eiusdem Artis Sartoriæ in Civitate N[ost]ra Leopolien[si] et illius suburbiis ad malam Cancellariæ N[ost]ræ informationem contra præscriptum Legum Regni et in derogationem Privilegiorum Contubernalium obtinuerunt, vigoreq[ue] eiusdem Privilegii Delatores in exercitio Artis Sartoriæ impedi=unt et impediverunt, in damna illos coram Judicio N[ost]ro liquiden[tia] induxerunt, Privilegia et Jura Dela=torum convulserunt, pœnasq[ue] Legum eo nomine sanctas, tùm et alias pœnas in Juribus Delatorum contra contraventores iisdem sancitas succubuerunt. Citati sunt itaq[ue] pro pœnis super ipsis ratione præ=missorum decernendis, et ad videndum ne in posterum Artem Sartoriam tàm privatim quàm pu=blicè in Civitate N[ost]ra Leopolien[si] eiusq[ue] suburbiis exercere præsumant inhiberi. Ceterumq[ue] prout Causa et Termini exigentia contra ipsos statui et sententiari. Cuius quidem Decreti N[ost]ri cōnserti Contumacialis du=tamen Sartores Executionem urgerent, ac Processum Executorium instituerent, In oppositum moderni Actores Literis Citationis ipsi[us] ad viden[dum] nimirum et audien[dum] Decretum præcensitum Contumaciale iuris=rupile esse adinueniri, illudq[ue] tolli, cassari, et annihilari, Cauram in integrum restitui opposuerant. Aliàs prout Decretum f[act]um Citatioq[ue] latiùs de p[ræ]missis disponunt et testificantur. In Termino itaq[ue] hodierno ex eadem Cit[ati]one binnè ad p[ræ]sens incipiente, et hucusq[ue] continuato, Partibus supranominatis, Actorum quid[em] reponentidi Infidelibus Judæis per Infidelem Jacobum Israelem Moszko et alios, Citata verò Sartorib[us] Leopolien[sibus] per Famosos Thomam Kniazewic et Casimirum Poznańczyk coram Nobis Judicioq[ue] N[ost]ro com=paren[tibus], eumq[ue] terminum attentan[tibus] et in Controversias suas de reponibilitate Decreti N[ost]ri Contumacialis Jure mediante inter se descenden[tibus]. Nos cum Consiliariis et Jurisperitis N[ost]ris post Partium Controversias suspensa cognitione Decreti t[am]en Contumacialis, Partibus de negotio principali inter se experiri mandavimus. Experientibus itaq[ue] Partibus et iuridiciè secum controversientibus. Et Actora principalis negotii verè Sartoribus Leopolien[sibus] Privilegium Contubernii sui in Anno Mille=simo Quingentesimo Quadrag[esi]mo Tertio (quo interdicta sunt omnes operæ consuendarum vestium Judæis Leopolien[sibus], tum et alia Privilegia per Serenissimos Reges subsequentibus annis approbata, [s. 7] nec non Decretum Judicii Palatinalis Leopolien[sis] producentibus ac quòd iisdem Privilegiis dudum sit contraventum deportatorum Jurisidelium relatione ab Officio Proconsulari Leopolien[si] afsignatorum, et Ministerialium duorum qui de facto vestes consutas in domibus Judæorum deprehenderunt allegantibus, In oppositum f[ac]ta Parte excipiente impetratum esse Privilegium ratione tantùm divendendæ per se vestium unitam attri=tarum et nullatenùs se per hoc præiudicare Contubernio ac Juribus et Privilegiis A=ctorum a[s]serente, Sartores autem Judæos non pertinere ad Kettichem (?) [del?], nam in hoc Privilegio non sunt inclusi, nec etiam ratione facti quod contra ipsos proponitur ad præsens tenentur respondere: siquidem Actio tantum ra[ti]o[n]e reponendi Privilegii intentata est allegante, novas autem vestes se velle Sartoribus in Contubernio exi=sten[tibus] iuxta contenta eiusdem Privilegii ad consuendum dare declarante. Nos cum iisdem Consiliaris et Jurisperitis N[ost]ris auditis Partium amban[dum?] Controuersiis, Jurium allegationibus et defensis iisdemq[ue] maturè discussis ac ruti=natis, Quandoquidem Privilegium Judæis per Nos victus quærendi gratiâ beni=gnè concessum non præiudicat Juribus et Ordinationibus Contubernii Sartorum Leo=polien[sis], siquidem vestes non attritas moris est ubiq[ue] per Judæos vendi, ideò incompe=tentem esse Actionem adinueniendam esse duximus, præstitiq[ue] adinuenimus, et præfatos Judæos circa statum Privilegii conservamus ac manutenemus, nihi=lominùs decernimus quòd si vestes novas viliores prout et alias res amictui hum[ano] servientes iidem Judæi vendere voluerint, tenebuntur eas Sartoribus Contubernali=bus ad consuen[dum] dare, hąc regula in posterum observata, ut unusquisq[ue] ex Sartoribus Contubernalibus vestes Judæis conficiendo teneatur signum aliquod cum sub=scriptione nominis proprii adiungere in eum finem, ut constet vestes cuiusmodi apud Contubernales esse consutas, si autem signum hoc circa vestes aliquando non reperiatur, licitum erit Sartoribus Contubernalibus easdem vestes cum admi=niculo familiæ Prætoria[n]æ et Castren[sis] Leopolien[sis] recipere et in usum Contu=bernii convertere. Contra hoc autem Judæos qui artem Sartoriam exercent, salvam Actionem Sartoribus reservamus. Expediendo deniq[ue] suspensam ratione Decreti Contumacialis superiùs præhabitam Decretum hoc idem in Contumaciam Partis Citata obtentum reponibile esse adinvenimus, illudq[ue] tollimus et cafsemus, Decreti N[ost]ri p[ræse]ntis vigore. In cuius rei fidem p[ræ]=sentibus Sigillum Regni est appofsum. Actum Leopoli Feria Quarta post Festa Solennia Sacri Pentecostes proximâ Anno D[omi]ni Millesimo Sexcente= [s. 8] simo Sexagesimo Primo, Regnorum N[ost]rorum Poloniæ et Sueciæ Duodecimo, Vndecimo Anno. Relatio Ill[ustrissi]mi et R[evere]nd[issi]mi in Christo Patris D[omi]ni Nicolai in Prazmow Prazmo=wski Ep[iscop]i Luceorien[sis] et Bresten[sis], Varsoviensis, Loviciensis etc. Præpositi, Regni Cancellarii, etc. Nicolaus Prażmowski Ep[iscop]us Luceorien[sis] Cancellarius Regni Supremus. Locus Sigilli pensilis Maioris Cancellariæ Regni. Joannes Franciscus Jurkowski Decern[ens] Sig[illi] Regni Not[a]r[iu]s. NOS itaq[ue] MICHAEL REX, Supplicationi p[re]fata Sartorum benignè annuen[tes], p[re]insertas L[ite]ras duasq[ue] approban[das], confirman[das] et ratifican[das] esse duximus, uti quidem in quantum de Jure sunt in omnibus earum punctis, clausulis, articulis, conditionibus, nexibus et ligamentis approbamus, confirmamus et ratificamus, Præsentibus Literis N[ost]ris. Decernentes easdem vim et robur perpetuæ firmitatis valorem obtinere debere, neminiq[ue] neque Armeno, neque Judæo, nec Pellionibus aut eorum uxoribus vestes et pileos ex panno et sericeo dare[?] consuere, et tàm in Civitate N[ost]ra Leopolien[si] quàm in suburbiis eiusdem divendere clàm et palàm, licere de=claramus. In cuius rei fidem Præsentes manu Nostra subscr[ip]tas Sigillo Regni com=muniri iussimus. Datum Leopoli Die XXVI Mensis Octobris, Anno Domini MDCLXXI, Regni N[ost]ri III-tio Anno. [Podpis:] Michael Rex [z ozdobną parafą] [Nota kancelaryjna po prawej:] Confirmatio Jurium et Privi=legiorum Contubernii Sartorum Leopolien[sium]. [Nota kancelaryjna w prawym dolnym rogu:] Stan[islau]s Bonklandtki (?) m[anu] p[ro]p[ri]a / Regens Cancell[ariæ] Regn[i] [s. 9 – Verso arkusza 4: widoczne przebicie/odbicie atramentu podpisu Michael Rex oraz ślady dawnych zgięć pergaminu]