Podróż do Rzymu i prośba markizy de Béthune o przyjęcie młodego szlachcica

29 lipca 1700 roku. Wielmożny Panie! Potwierdziłem odbiór listu, którym zaszczycił mnie Pan w zeszłym tygodniu, i odpowiedziałem obszernie, z głębi serca, na temat ważnej sprawy Pańskiej podróży do Rzymu. Ponieważ w liście otrzymanym dzisiaj Wasza Ekscelencja poleca mi przesłać krótką notatkę, której ode mnie pragnął, mam zaszczyt powiedzieć, że powinien Pan był otrzymać ją wczoraj albo przedwczoraj. Ponownie proszę nie zaniedbać punktu, który uznałem za potrzebne wskazać jako zasadniczy. Osoba, której dotyczy, nie będzie mogła przyczynić się do Pańskiego zadowolenia, ponieważ nie znajduje się na miejscu. Napisałbym do niej w tej sprawie, gdybym znał zdanie Waszej Ekscelencji i mógł być pewny wykonania tego, co miałem zaszczyt doradzić. Nadal mam nadzieję zobaczyć Waszą Ekscelencję tutaj na weselu panny kanclerzówny. Właśnie powiedziano mi, że pan wielki podskarbi litewski przybył. Skoro tak, wesele odbędzie się bez opóźnienia, chyba że uzgodni się ślub we wtorek zamiast w niedzielę z powodu wigilii świętego Wawrzyńca. Nie wiem nawet, czy ten list zastanie Waszą Ekscelencję jeszcze we Lwowie. Otrzymałem list pani wojewodziny, która oczekiwała Pańskiego powrotu wieczorem w dniu wysłania swego listu. Nie otrzymałem żadnych listów ani wiadomości zagranicznych, co bardzo mnie martwi, gdyż pozbawia mnie przyjemności przesłania Panu nowin. Wciąż mówi się o aresztowaniu i straceniu w więzieniu pana de Vaudémont, gubernatora Mediolanu. Oto list, który pani markiza de Béthune skierowała do mnie dla Pana. Zapewne prosi w nim, aby przyjął Pan do siebie młodego szlachcica, dobrze się prezentującego, bardzo rozważnego, o wielkich zaletach. Zna między innymi doskonale matematykę i fortyfikacje. Jest przy tym synem sąsiadki i dobrej przyjaciółki pani des Oulles [?], która gorąco go polecała. Chcę powiedzieć pani markizie, że Wasza Ekscelencja wyświadczyłby jej prawdziwą przysługę i przyjemność, udzielając temu szlachcicowi łaski, o którą prosi dla niego; również przesyłając mu około stu écu na podróż, ponieważ jego matka nie jest zamożna. Danie tej sumy byłoby bardzo uprzejme i wyraźnie pokazałoby chęć sprawienia jej przyjemności. Miałem zaszczyt poinformować ją o Pańskim zamiarze podróży do Rzymu. Proszę jednak Waszą Ekscelencję o szybką odpowiedź na załączony list oraz na to, co przekazuję o młodym szlachcicu. Tymczasem napiszę jej o mojej prośbie do Pana i potwierdzę Pański zamiar szybkiego wyjazdu, aby zobaczyć stolicę chrześcijaństwa. Powiadomię ją także, że pragnie Pan podarować jej dwa piękne tureckie kobierce stołowe ze złotem i jedwabiem. Z przywiązaniem i szacunkiem pozostaję najpokorniejszym i najposłuszniejszym sługą Waszej Ekscelencji.

29 juillet 1700. J'ay accusé la reception, Monseigneur, de la lettre dont vous m'avez honnoré la semaine passée et j'y ay respondu amplement et de l'abondance de mon cœur sur ce qui regarde l'importante affaire de vostre voyage de Rome; et comme celle que je reçois aujourd'huy de la part de vostre Excellence m'ordonne de luy envoyer la petite memoire qu'elle a desiré de moy, j'ay l'honneur de luy dire qu'elle doit l'avoir receu hyer ou avant-hyer, et de la supplier encore de ne pas negliger un article que j'ay trouvé à propos de luy marquer comme essentiel. La personne qui regarde ne pourra pas contribuer pour sa satisfaction, puisqu'elle ne se trouve pas sur les lieux, et je luy escrirois là-dessus si je sçavois les sentimens de V.E. et si je pouvois m'assurer de l'execution de ce que j'ay eu l'honneur de luy conseiller. J'espere toujours que j'auray l'honneur de voir encore icy V.E. à la noce de Mademlle la chancelliere. On vient de me dire que Mr le G. tresorier de Lithuanie est arrivé; cela estant, la noce se fera sans retardement, à moins que l'on convienne de faire le mariage le mardy au lieu du dimanche, à cause de la vigile de St Laurent. Je ne sçay même si cette lettre cy trouvera V.E. encore à Leopol. J'ay receu une lettre de Made la palatine qui attendoit le retour de V.E. le soir du depart de sa lettre. Je n'ay eu aucunes lettres ny nouvelles estrangeres, de quoy je suis bien fasché, parce que cela me prive du plaisir de luy mander des nouvelles. On dit toujours l'arrest et l'execution dans la prison de Mr de Vaudemont, gouverneur du Milanois. Voicy, Monseigneur, une lettre que Made la Marquise de Bethune m'a adressée pour vous. Elle vous prie apparemment de placer auprès de vous un jeune gentilhomme bien fait, tres sage, et qui a beaucoup de merite et de bonnes qualitez; il sçait entr'autres choses les mathematiques et les fortifications parfaitement. Il est outre cela fils d'une voisine et bonne amie de Made des Oulles [?], qui luy a fort recommandé. Je veux dire à Made la marquise à laquelle V.E. feroit un veritable service et plaisir en faisant à ce gentilhomme la grace qu'elle vous demande pour luy, et même en luy envoyant une centaine d'escus pour faire son voyage, Made sa mere n'estant pas riche. Donner cela seroit tres honneste et marqueroit bien vostre envie qu'elle auroit de luy faire plaisir. J'ay eu l'honneur de luy mander le voyage que vous meditez de faire à Rome; je supplie cependant V.E. de me donner une prompte response sur la lettre cy jointe et sur ce que j'ay l'honneur de luy mander au sujet de ce jeune gentilhomme. Je manderay cependant ce que je vous luy demande et je confirmeray la resolution que vous faites de partir bientost pour voir cette ville capitale de la chrestienté. Je luy feray sçavoir aussy que V.E. a envie de luy faire present de deux beaux tapis de table de Turquie, or et soye. Je suis avec attachement et respect, Monseigneur, de vostre Excellence le tres humble et tres obeissant serviteur.