Katalog źródeł

Król Kazimierz Wielki potwierdza dzieciom zmarłego wójta lwowskiego Macieja prawo dziedziczne do młyna pod Lwowem oraz wsi Małe Winniki wraz z folwarkiem, nadanych pierwotnie ich dziadowi Bertoldowi przez księcia Lwa. Dokument wyjmuje ludność majątku spod jurysdykcji sędziów ziemi ruskiej, nakładając obowiązek wystawiania jednego kusznika na wyprawy wojenne.

Król Kazimierz Wielki zatwierdza uchwalony przez rajców i ławników lwowskich statut porządkowy i karny, regulujący m.in. kwestie zabójstwa po ugodzie, pomocy przy gaszeniu pożarów, noszenia broni podczas zwad oraz podziału majątku po zmarłym mężu.

Król Kazimierz Wielki nadaje młynarzowi Konradowi z Prus i jego prawowitym sukcesorom trzecią część wzniesionego przez niego młyna pod Lwowem wraz z trzecią częścią dochodów, regulując zarazem proporcje ponoszenia kosztów napraw oraz poddając go prawu miejskiemu Lwowa.

Zdziwienie przerwaniem rokowań i prośba o jasną odpowiedź, czy miasto chce nadal rozmawiać.

Książę Władysław Opolczyk dokonuje z mieszczaninem lwowskim Grzegorzem Stecherem wymiany gruntów we wsi Małe Winniki, znosząc uciążliwości wynikające z ich rozdrobnienia według prawa ruskiego. W zamian za działki Grzegorza położone na górze i pod górą książę przekazuje mu swoje role, łąki oraz sądownictwo za rzeką z prawem dziedzicznego posiadania.

Nakaz przekazania Janowi Tarnowskiemu trzech falkonetów spośród dziesięciu królewskich dział przechowywanych we Lwowie. Działa odkształcone w pożarze mają być rozpoznane przez puszkarzy.

Król Władysław Jagiełło potwierdza i transumuje dokument króla Kazimierza Wielkiego z 1368 roku, nadający Lwowowi sto frankońskich łanów prawa niemieckiego oraz młyn nad rzeką Pełtwią. Ponadto potwierdza wolności sądownicze mieszczan lwowskich oraz prawo do polowania w granicach nadanych gruntów.

Papież Bonifacy IX poleca biskupowi przemyskiemu wyegzekwowanie sankcji i powstrzymanie arcybiskupa halickiego Bernarda przed bezprawnym nękaniem władz i mieszkańców Lwowa w sporze majątkowym. Zezwala również na zdjęcie nielegalnego interdyktu i rozgrzeszenie lwowskich mieszczan z nałożonych przez arcybiskupa kar kościelnych.

Nakaz niezwłocznego wykonania rozstrzygnięcia na rzecz mieszczan lwowskich w sprawie wykupu trzeciej miary młyna zimnowódzkiego oraz związanych z nią nieruchomości. Król zakazuje dalszego odwlekania egzekucji przez apelacje; dochód ma służyć umacnianiu obrony miasta.

Król Władysław Jagiełło przenosi wsie Hodowice i Żydatycze, należące do oficjała halickiego i szpitalnika lwowskiego Jakuba, z prawa polskiego na prawo magdeburskie. Nadaje sołtysom pełną jurysdykcję sądową nad mieszkańcami, uwalniając ich spod władzy urzędników królewskich.

Dokument zawiera uwierzytelniony transsumpt akt procesowych dotyczących apelacji i adhezji wniesionej przez pełnomocników rajców oraz rolników miasta Lwowa od wyroku Kurii Rzymskiej nakazującego uiszczanie dziesięcin plebanowi Janowi Rusinowi. Arcybiskup Jakub Strepa poświadcza autentyczność przedłożonych instrumentów i wydaje ich odpis wraz z wnioskiem o wydanie apostołów.

Król Władysław Jagiełło nadaje Janowi z Byrawy i jego prawowitym dziedzicom wieś Zubrza w ziemi lwowskiej na prawie wieczystym. W zamian odbiorca nadania zobowiązany zostaje do służby wojennej z jedną kopią i dwoma łucznikami, a poddani do uiszczania dotychczasowych danin.

Król nakazuje magistratowi Lwowa pilnie przestrzegać uniwersałów monetarnych. Wymienia Żydów, Szkotów i innych trudniących się pieniądzem, którym nie wolno wbrew prawom obracać czerwonymi złotymi i talarami ani skupować ich na wywóz. Zakazuje przywożenia oraz zbywania wskazanej obcej monety. Urząd ma bezzwłocznie karać sprawców; za zaniedbanie lub tolerowanie naruszeń grozi odpowiedzialnością samym władzom miasta.

Król Władysław Jagiełło nadaje miastu Lwowowi oraz jego mieszczanom rozciągające się wokół łanów miejskich ziemie i lasy, zwane obszarami, wraz z wszelkimi przynależnościami i pożytkami. W zamian mieszczanie zostają zobowiązani do stałego dbania o rozbudowę, umacnianie i upiększanie miasta.

Król Władysław Jagiełło na prośbę archidiakona lubelskiego Stanisława Erpisski przenosi wieś Hodowicę, należącą do lwowskiej prebendy św. Jana, z prawa polskiego i ruskiego na prawo niemieckie magdeburskie. Dokument nadaje mieszkańcom immunitet od sądów urzędników ziemskich oraz określa zakres jurysdykcji sołtysa.

Król Władysław Jagiełło darowuje miastu Lwowu zniszczoną łaźnię królewską z placem w zamian za coroczny czynsz w wysokości 20 grzywien. Ponadto zezwala rajcom i miastu na wznoszenie kolejnych łaźni na prawie własności bez obowiązku uiszczania z nich żadnych opłat na rzecz monarchy.

Król Władysław Jagiełło na prośbę Włodka przenosi jego wieś Werbiż w powiecie szczerzeckim z prawa polskiego i ruskiego na prawo niemieckie średzkie. Dokument uwalnia mieszkańców wsi spod jurysdykcji urzędników królewskich i nadaje sołtysowi pełnię władzy sądowniczej.

Król Władysław Jagiełło nadaje mieszczaninowi lwowskiemu i poborcy podymnego Janszkowi Tołmaczowi oraz jego sukcesorom komorę sukienniczą we Lwowie z prawem handlu i postrzygania sukna. Kram zostaje zwolniony z opłacania corocznego czynszu do skarbu królewskiego.

Król Władysław Jagiełło zatwierdza przywilej starosty generalnego Rusi Spytka z Jarosławia zezwalający lwowskiemu Ormianinowi Atabemu na przeniesienie i wzniesienie nowej drewnianej łaźni w fosie miejskiej przy murach Lwowa. Dokument określa warunki budowy i funkcjonowania łaźni z osobnymi wejściami dla mężczyzn i kobiet oraz wysokość opłat uiszczanych zamkowi i radzie miejskiej.

Król Władysław Jagiełło nadaje swemu celnikowi Wołczkowi Żydowi ze Lwowa dziedziczne sołectwo we wsi Werbiż wraz z dwoma wolnymi łanami, karczmą i młynem. Dokument przenosi ponadto całą wieś z prawa polskiego i ruskiego na prawo niemieckie (średzkie), wyjmując jej ludność spod jurysdykcji sądów ziemskich.

Król Władysław Jagiełło eryguje dziesięć prebend kanonickich przy kościele katedralnym we Lwowie, zobowiązując ich beneficjentów do stałych modlitw za pomyślność monarchy i zmarłych królowych. Na ich utrzymanie zapisuje roczny dochód w wysokości 100 grzywien, płatny w kwartalnych ratach po połowie z żup solnych w Drohobyczu i z cła lwowskiego.

Jan Ubaldini reprezentował miasto na sejmie poza własną kolejnością, zastępując Bartłomieja Zimorowicza na jego prośbę. Król poleca władzom Lwowa dopomóc mu w uzyskaniu należnego wynagrodzenia od zastępowanego kolegi.

Wojewoda wołoski Wład II zezwala kupcom ze Lwowa oraz innych miast ziem ruskich, polskich i mołdawskich na bezpieczny i wolny handel w swoich posiadłościach po uiszczeniu ustalonego cła. Od każdego wozu kupieckiego ustanowiono opłatę w wysokości dwóch florenów węgierskich.

Dokument znosi nowo wprowadzone, bezprawne cło w Kołomyi dla mieszczan lwowskich oraz innych kupców, a zarazem reguluje i potwierdza tradycyjne stawki celne pobierane w Śniatyniu. Jan z Czyżowa nakazuje staroście kołomyjskiemu i śniatyńskiemu Michałowi Myszle bezwzględne przestrzeganie tych postanowień.

Władze Starej Warszawy deklarują solidarność z innymi magistratami w obronie praw i sprawiedliwości. Informują, że sejmik ziemi warszawskiej zakończył się już na etapie wyboru marszałka. Zapewniają o próbie pozyskania innych ziem i województw dla postulatów adresatów.

Prowincjał karmelitów Jan Wolin, pragnąc rozwiać obawy rajców oraz mieszczan lwowskich i doprowadzić do pomyślnej fundacji klasztoru przez króla Władysława, nakazuje braciom lwowskiego konwentu powstrzymanie się od wszelkiego warzenia i szynkowania piwa oraz innych trunków. Dokument wydano pod rygorem posłuszeństwa zakonnego, aby obecność zakonników nie godziła w interesy gospodarcze miasta Lwowa.

Kardynał Dominik Capranica, działając jako sędzia i komisarz apostolski wyznaczony przez papieża Eugeniusza IV, ogłasza wszczęcie postępowania w sporze pomiędzy władzami i gminą miasta Lwowa oraz klasztorami dominikanów i franciszkanów a arcybiskupem lwowskim Janem Odrowążem o dobra z zapisu testamentowego zmarłego mieszczanina Piotra Czanszera.

Jan z Sulikowa, starosta gródecki i szczerzecki, oraz Piotr z Hrumna poświadczają dokonanie pomiaru łanów i usypanie kopców granicznych we wsi Wierbiż należącej do kapituły lwowskiej. Rozgraniczenie przeprowadzono według prawa niemieckiego na polecenie wojewody ruskiego Andrzeja Odrowąża działającego z nakazu króla Kazimierza Jagiellończyka.

Książęta mazowieccy Siemowit VI i Władysław II nadają ojcu Stanisławowi, kapelanowi opuszczonego kościoła św. Ducha na przedmieściu Buska, uposażenie w postaci rocznej sumy pieniężnej z cła buskiego, futra, drewna oraz zwolnień celnych. Dokument nakazuje lokalnym urzędnikom respektowanie i terminowe wypłacanie wyznaczonych świadczeń.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk rozstrzyga spór pomiędzy rajcami Lwowa a mieszczanami Halicza, Kołomyi i Stryja, nakazując tym ostatnim bezwzględne przestrzeganie lwowskiego powszechnego prawa składu i zakazując omijania Lwowa w drodze do innych miast. Dokument potwierdza prawo lwowian do konfiskaty towarów kupców łamiących przymus drożny i odnotowuje podporządkowanie się temu prawu przez mieszczan Kamieńca Podolskiego.

Kraków ostrzega, że zaraza na Węgrzech przybliża się do polskiej granicy i według świeżych wiadomości wystąpiła w miastach Orawy. Niepokój budzi przemieszczanie się Węgrów, polskich robotników z winnic, rzemieślników i dezerterów. Magistrat podaje też, że w Białym Dunajcu w dwóch domach zmarło osiem osób po przybyciu kopacza, ale od pięciu tygodni nie odnotowano tam dalszych zgonów. Zaleca Lwowowi ostrożność i ostrzeżenie miast przygranicznych.

Hospodar mołdawski Stefan Wielki potwierdza kupcom lwowskim oraz kupcom ziem ruskich i podolskich dawne swobody handlowe i ustala szczegółowe taryfy celne w komorach na terenie Mołdawii. Dokument przyznaje im także prawo do prowadzenia domu kupieckiego w Suczawie oraz gwarantuje ochronę towarów przed konfiskatą.

Ławnicy miasta Lwowa zaświadczają, że po unieważnieniu wcześniejszego zapisu na rzecz wnuków, Dorota Kaffoffen przekazała połowę swojej kamienicy w Rynku Annie, żonie Szymona Kuśnierza. Drugą połowę nieruchomości darczyńca zachowała na własne dożywotnie utrzymanie.

Mikołaj, Piotr, Ścibor, Andrzej i Jan, synowie zmarłego podkomorzego lwowskiego Piotra Wnuczka, nadają prepozytowi katedralnemu chełmskiemu i plebanowi w Bóbrce Maciejowi miejsce na staw z groblą we wsi Strzelków na rzecz tamtejszego kościoła. W zamian duchowny i jego następcy zostają zobowiązani do odprawiania mszy za dusze darczyńców i ich zmarłych przodków.

Magistrat prosi swych posłów o interwencje i poradę w sprawie miejskich lasów, powinności, Rusinów prowadzących wyszynk, zabranych ryb, nieruchomości, pastwisk, podwód, dochodzenia dotyczącego długów wobec gdańszczan i pogłosek tatarskich. Druga część relacjonuje spór o wykonanie orzeczenia dotyczącego młyna, złożenie sumy 1500 i sprzeciwy Hinków oraz Sieradzkiego. Autorzy skarżą się na postępowanie podstarościego i brak stałej pomocy prawnej; zapowiadają dalsze dokumenty i przesyłają odpis pisma sejmiku wiszeńskiego.

Magistrat relacjonuje, że Mikołaj Wilczek ciężko zranił cyrulika Lorenca, co wywołało wzburzenie mieszczan. Opisuje niechęć podstarościego do pomocy w zatrzymaniu sprawcy, wsparcie szlachty dla Wilczka i próbę uspokojenia sytuacji. Prosi o przedstawienie sprawy królowi. Dalej omawia niewydanie akt procesu o młyn, cztery protestacje, spór o prawidłowy tryb egzekucji i zasięganie kolejnej porady prawnej. Wspomina szkody w stadach i gruntach, komisję długów gdańskich oraz śmierć starego pisarza Jana.

Dokument poświadcza oświadczenie arcybiskupa lwowskiego Grzegorza z Sanoka o nadaniu podsędkowi halickiemu Piotrowi z Dobiewa i jego żonie Helenie dożywotniego prawa do wsi Międzyhorce i Siemikowce. Po ich śmierci obie wsie mają w pełni powrócić pod zarząd arcybiskupa i kapituły lwowskiej.

Sędzia lwowski Piotr z Branic i podsędek Jan z Wąsosza zaświadczają o wyroku królewskim zakazującym nieletnim synom zmarłego Procia z Wasiuczyna pobierania myta w Wasiuczynie pod karą wadium w wysokości 16 grzywien. Kwestia legalności poboru cła została odłożona do czasu osiągnięcia przez dzieci pełnoletności na skutek skargi Mikołaja Brzymuchy.

Ratno otrzymało od lwowskiego posłańca uniwersał królewski nakazujący przekazanie donatywy do Lwowa na 15 października. Autorzy podają, że uniwersał dotarł właśnie tego dnia, a oni natychmiast, pracując dzień i noc, wysłali świadczenie przez swojego sąsiada. Proszą o przychylne przyjęcie i potwierdzenie odbioru; tłumaczą opóźnienie późnym doręczeniem uniwersału, a nie niedbalstwem.

Król Kazimierz IV Jagiellończyk zwalnia Lwów oraz jego mieszkańców ze wszelkich podatków i poborów na okres ośmiu lat. Zaoszczędzone środki miasto zobowiązane jest przeznaczyć na naprawę i wzmocnienie murów, wałów oraz fos w obliczu zagrożenia tatarskiego i tureckiego.

Sędzia ziemski lwowski Gunter z Sieniawy i podsędek Jan z Wiszni poświadczają, że Jan Kocierzyński z żoną Magdaleną zastawili swój dziedziczny dział we wsi Soroki Janowi Łancy za kwotę pięćdziesięciu grzywien. Akt określa warunki posiadania dóbr, zamieszkania we dworze oraz zasady i terminy wykupu zastawionego majątku.

Sędzia Gunter z Sieniawy i podsędek Jan z Wiszni poświadczają, że Jan z Zimnej Wody uznał dług wobec Jerzego, syna zmarłego Fryderyka, i zapisał mu pod zastaw połowę wsi Zimna Woda wraz z młynem i karczmą na okres sześciu lat. Dokument ustala warunki użytkowania posiadłości, termin i zasady zwrotu sumy pieniężnej oraz obowiązek obrony praw wierzyciela do zastawionych dóbr.

Wojewoda ruski Jan Odrowąż na zjeździe generalnym we Lwowie, rozpatrując skargę mieszczan i kupców lwowskich, zabrania bezprawnego zatrzymywania i zajmowania na drogach Rusi i Podola bydła zakupionego na dorocznych jarmarkach i opatrzonego ich znakami. Dokument nakazuje urzędnikom i mieszkańcom miast bezwzględne przestrzeganie zakazu aresztowania pędzonych stad pod rygorem surowych kar królewskich.

Arcybiskup lwowski Jan Wątróbka ze Strzelec zatwierdza zobowiązanie kapituły katedralnej we Lwowie do odprawiania wieczystych mszy i nabożeństw w każde Suche Dni za duszę Pawła Jurkowskiego z Czartorii. Zobowiązanie to podjęto w zamian za 150 grzywien wypłaconych przez wykonawcę testamentu, kasztelana i starostę sandomierskiego Rafała z Jarosławia.

Sędzia ziemski lwowski Gunter z Sieniawy i podsędek Judychim z Wysokiego poświadczają wpis z 1473 roku, na mocy którego Elżbieta z Gołogór zastawiła arcybiskupowi lwowskiemu Grzegorzowi z Sanoka swoją wieś Wiciń za sumę 600 grzywien. Zastawczyni zobowiązała się do obrony arcybiskupa przed wszelkimi roszczeniami prawnymi oraz do pokrycia ewentualnych szkód.

Po przeczytaniu urzędowej deklaracji arcybiskupa Antici zaleca ugodę. Twierdzi, że zamierzone przeniesienie obrazu Matki Bożej z kaplicy ma pozostawić prawa patronatu, fundacje i nabożeństwa nienaruszone, a dalszy proces może narazić magistrat na przegraną, ujmę i koszty. Proponuje mediację duchownego uczonego i przyjaznego obu stronom.

Antici zapewnia o zaangażowaniu w sprawy adresatów i uzyskaniu zakazu Świętej Kongregacji Soboru. Prosi o pełnomocnictwo wystawione na siebie, z prawem ustanowienia Franciszka Stefanoniego lub innego zastępcy, oraz o środki na koszty. Oświadcza, że nie zabiega o własne honorarium.

Autor otrzymał dwa listy, dokumenty oraz przekaz z Warszawy mniejszy od zapowiedzianego: 54 dukaty, odpowiadające 27 dukatom węgierskim, zamiast 30. Przekazuje sprawę Stefanoniemu, do którego należy kierować dalszą korespondencję. Wyjaśnia, że kapituła może poprzeć arcybiskupa, oraz wspomina pismo informacyjne złożone do Kongregacji.

Marcin Anczewski donosi ze sejmu warszawskiego o pomyślnym uchwaleniu konstytucji korzystnych dla Lwowa, ostrzega przed kosztownym sporem z Ormianami i nalega na zebranie miejskich funduszy. Prosi również adresata o wyznaczenie zastępcy na urzędzie burmistrza oraz o doglądnięcie jego prywatnego majątku, żniw i zakupu konia.

Marcin Anczewski donosi ze zmartwieniem o wydaniu dekretu królewskiego zatwierdzającego przywileje handlowe dla lwowskich Ormian, na co wpływ miały przekupstwa i obojętność magnatów. Omawia ponadto sprawy finansowe miasta i własne, stan zdrowia kupca Samuela oraz koordynuje z Häyderem plany zjazdu w Jarosławiu i poufne zabiegi rodzinno-majątkowe.