Katalog źródeł

Król Zygmunt III Waza nakazuje burmistrzowi i radzie Lwowa wyznaczenie rozjemców spośród rajców w celu doprowadzenia do polubownej zgody w sporze o kontrakty i wzajemne rozliczenia między ormiańskimi mieszczanami: Janem i Awedikiem Bernatowiczami a Zachariaszem Iwaszkowiczem. Ugoda ma zapobiec ruinie majątkowej stron, lecz nie może naruszać mocy dotychczasowych dekretów królewskich.

Król Władysław Jagiełło przenosi wsie Hodowice i Żydatycze, należące do oficjała halickiego i szpitalnika lwowskiego Jakuba, z prawa polskiego na prawo magdeburskie. Nadaje sołtysom pełną jurysdykcję sądową nad mieszkańcami, uwalniając ich spod władzy urzędników królewskich.

Król Władysław Jagiełło na prośbę archidiakona lubelskiego Stanisława Erpisski przenosi wieś Hodowicę, należącą do lwowskiej prebendy św. Jana, z prawa polskiego i ruskiego na prawo niemieckie magdeburskie. Dokument nadaje mieszkańcom immunitet od sądów urzędników ziemskich oraz określa zakres jurysdykcji sołtysa.

Król Jan Kazimierz dziękuje władzom Lwowa za wierność koronie i obiecuje rekompensatę za poniesione straty wojenne. Poleca także zorganizowanie wraz z gubernatorem zimowej odzieży dla stacjonujących żołnierzy, zapewniając o zwrocie wyłożonych funduszy ze skarbu państwa.

Król Jan Kazimierz nakazuje władzom Lwowa zorganizowanie transportu trzystu pozostawionych w mieście kopii i dostarczenie ich do Lublina. Szczegółowych informacji w sprawie przewozu broni oraz przynależnych do niej proporców ma udzielić Krzysztof Bernatowicz.

Wojewoda ruski Andrzej Odrowąż i starosta śniatyński Michał Buczacki zakazują samowolnego tamowania przejazdu kupców wożących bydło i towary między Wołoszczyzną a Lwowem. Wszelkie spory i roszczenia o zajęte zwierzęta nakazano kierować do rozstrzygnięcia przed sąd rady miejskiej w Kołomyi.

Armand dziękuje za list i życzliwość. Królowa, po rozmowie z nim o małżeństwie pana Staniroffskiego [?], napisała do pani Kazmirienskiej [?], aby mu pomogła. Autor donosi o niepomyślnych wiadomościach z Rosji i Litwy dotyczących spraw królowej oraz przytacza listy z Paryża o dobrym przyjęciu książąt przez gubernatorów na trasie podróży. Przekazuje pozdrowienia królowej, omawia korespondencję z księciem Aleksandrem i zapewnia o usługach wobec córki adresata.

De Baluze uspokaja adresata w sprawie pogłosek dotyczących propozycji we Francji. Uzgadnia zapłatę długów paryskich i gratuluje zdrowia wojewodziny oraz nowo narodzonej córki. Relacjonuje wypuszczenie wojsk holenderskich z twierdz hiszpańskich i dementuje pogłoski o zmianach gubernatorów.

Wyciąg gazetowy opisuje oczekiwania pokojowe, wyprawę de Pointisa, zgony i nominacje urzędników, satyrę karnawałową, publikacje przeciw Spinozie oraz odpowiedź jezuitów na listy Pascala.

Autor przypomina rady dotyczące podróży, informuje o weselu kanclerzówny i poleca młodego szlachcica rekomendowanego przez markizę de Béthune. Ponawia niepotwierdzone doniesienie o egzekucji Vaudémonta.

De Baluze nie otrzymał nowej poczty, przekazuje więc niepotwierdzone wiadomości o zawieszeniu broni w Holsztynie i losie Vaudémonta. Omawia planowany ślub córki kanclerza i zaprasza adresata do Warszawy.

Rękopiśmienne nowiny przedstawiają działania wojsk francuskich w Niderlandach, nad Renem i w Piemoncie. Zawierają pogłoski o śmierci królowej wdowy hiszpańskiej oraz tajnych rokowaniach Callières’a; autor wyraźnie rozróżnia pogłoski i informacje, które uważa za pewne.

Autor relacjonuje hetmanowi Jabłonowskiemu przebieg działań wojennych w Europie, w tym sukcesy wojsk francuskich w Katalonii i korsarza Jeana Barta na morzu, manewry w Niderlandach oraz sytuację pod Turynem i Temeszwarem. Opisuje także wrażenia dyplomatów papieskich z wizyty w Wersalu oraz donosi o śmierci hiszpańskiej królowej wdowy.

Benedykt Bernatowicz usprawiedliwia swoją nieobecność przed burmistrzem i rajcami lwowskimi chorobą, obiecując po wyzdrowieniu przedstawić prywatne listy na obronę swojej dobrej reputacji. Z obawy przed powierzeniem poufnej korespondencji pośrednikom wstrzymuje się z natychmiastowym przesłaniem dokumentów.

Arcybiskup lwowski Bernard Wilczek zatwierdza nadanie kanonii i prebendy kaznodziejskiej mistrzowi Stanisławowi z Krakowa oraz włącza do jej uposażenia 300 florenów z zapisu mieszczanina Piotra Stryczka. Akt szczegółowo reguluje obowiązki kaznodziejskie, warunki egzaminowania i rezydencji oraz zakazuje zamiany tego beneficjum na inne.

Król Zygmunt I Stary nadaje Stanisławowi z Chodcza, marszałkowi Królestwa Polskiego, działy we wsiach Żydatycze i Maleczkowice, skonfiskowane kanonikom lwowskim za niewypełnienie obowiązku wyprawy wojennej przeciw hospodarowi wołoskiemu. Nadanie stanowi nagrodę za zasługi wojskowe marszałka wyświadczone w tejże wyprawie.

Król Zygmunt I rozstrzyga spór między radą miejską Lwowa a starostą Stanisławem z Chodcza, zakazując prowadzenia karczem na przedmieściach i ograniczając dozwoloną liczbę rzemieślników na Przedmieściu Krakowskim do dwóch krawców, dwóch szewców, dwóch kowali oraz garbarzy.

Rafał Bojm relacjonuje trudności związane z konwojowaniem miejskich pieniędzy przez Jarosław do Rzeszowa oraz informuje o konieczności wręczenia podarunku pułkownikowi Hornowi w zamian za eskortę chroniącą przed Wołochami. Zapowiada dalszą drogę do Rzeszowa w celu uzyskania dyspozycji i glejtu od generała Stenbocka, dodając bieżące pogłoski o ruchach wojsk.

Rafał Boym donosi władzom Lwowa o przybyciu do obsadzonego przez Szwedów Jarosławia i zatrzymaniu miejskiego posłańca przez podpułkownika Horna. Informuje o bezowocnych rokowaniach w sprawie kontrybucji oraz o wysłaniu kuriera do generała Stenbocka po zgodę na rozliczenie pieniędzy na miejscu.

Jakub Bączyński informuje syndyka Lwowa o podjętych u instygatora koronnego krokach w sprawie procesu sejmowego miasta z panem Bernatem i wpisaniu sprawy na wokandę. Donosi również o przedłużających się obradach sejmu, opóźnieniu sądów sejmowych oraz wstrzymaniu działalności sądów asesorskich.

Arcybiskup lwowski Bernard Wilczek na prośbę altarysty Stanisława Vitelliusa ponawia i zatwierdza erekcję oraz uposażenie ołtarza śś. Mikołaja, Stanisława, Krzysztofa i Jerzego w katedrze lwowskiej, transumując dawniejszy dokument Spytka z Jarosławia, który ufundował czynsz z cła jarosławskiego na mocy zapisu mieszczanina Leonarda. Arcybiskup potwierdza prawo patronatu dziedziców Jarosławia oraz precyzuje obowiązki mszalne każdorazowego altarysty.

Zaproszenie na naradę obejmuje Boże Ciało, komisję i sejm warszawski, miejskie finanse, kontrakt na Skniłówek, postrzelenie czeladzi przez podoficera, zalegające sądy oraz sprawy jezuitów i kamienicy.

Król Zygmunt I Stary nadaje kapitule metropolitalnej we Lwowie wieś Honiatycze prawem dziedzicznym wraz ze szczegółowym wytyczeniem jej granic. Ponadto zwalnia wieś i jej mieszkańców ze wszelkich ciężarów ziemskich oraz wypraw wojennych, poddając ją immunitetowi kościelnemu.

Król Zygmunt I Stary, zważywszy na położenie Lwowa na zagrożonym pograniczu oraz zasługi tamtejszych rzemieślników w obronie murów miejskich, wyłącza lwowskie cechy z ogólnego nakazu kasacji bractw w Koronie i uroczyście potwierdza wszystkie ich dotychczasowe prawa, statuty i przywileje.

Król Zygmunt II August dokonuje transumptu trzech wcześniejszych przywilejów monarszych dla Lwowa: Kazimierza Wielkiego z 1368 r. (potwierdzonego w 1389 r.) na 100 łanów frankońskich, Władysława Jagiełły z 1415 r. na tzw. obszary i Krzywylas oraz Władysława Warneńczyka w sprawie zagospodarowania nadwyżek łanowych nad Brzuchowicką. Dokument nadaje wpisanym aktom pełną i niewątpliwą moc prawną równą oryginałom.

Król Zygmunt August potwierdza w formie transumptu vidimus dwa wcześniejsze przywileje królów Władysława Jagiełły (1415) i Władysława Warneńczyka (1444), dotyczące nadania oraz użytkowania przez miasto Lwów podmiejskich gruntów i nadwyżek łanowych, tzw. obszarów. Dokument gwarantuje transumowanemu wypisowi taką samą moc prawną i wiarygodność, jaką posiadały dokumenty oryginalne.

Biskup warmiński Andrzej Chryzostom Załuski pisze do wojewody ruskiego, tłumacząc brak świeżych wiadomości regułą zapożyczoną z Cycerona. W dopisku porusza kwestię opóźnionej korespondencji z Litwy i Wielkopolski oraz zawiłe rozliczenia finansowe.

Mikołaj Narajowski, sędzia, oraz Jan Brzozdowski, podsędek ziemski lwowski, poświadczają przebieg procesu i przyznanie intromisji w dobra Glinna i Zimna Woda Baltazara Leśniowskiego na rzecz Andrzeja, karczmarza ze wsi Basiówka.

Franciszek Zaorliczny informuje Stanisława Suńskiego o kończeniu przez stolarza prac nad szafą dla wojewody ruskiego, wyjaśniając, że opóźnienie wynikło z ciężkiej choroby rzemieślnika. Prosi o decyzję w sprawie odbioru mebla przed Wielkanocą oraz przekazuje prośbę wykonawcy o dosłanie brakujących elementów.

Król Stefan Batory rozstrzyga spór pomiędzy gminą ormiańską a magistratem miasta Lwowa, przyznając Ormianom równe z pozostałymi mieszczanami prawa w zakresie handlu, rzemiosła i korzystania z wolności miejskich. Dokument gwarantuje jednocześnie zachowanie odrębnych praw zwyczajowych oraz własnego sądownictwa społeczności ormiańskiej.

Kanclerz wielki koronny Stefan Koryciński zawiadamia magistrat Lwowa o skierowaniu do miasta piechoty pod komendą starosty lwowskiego i zwolnieniu mieszczan z ciężaru jej utrzymania. Porusza również kwestię asekuracji sumy siedmiu tysięcy złotych z dochodów miejskich.

Król Zygmunt III Waza objaśnia przywilej Stefana Batorego, precyzując zasady handlu suknem, szynkowania trunków oraz limit dopuszczonych ormiańskich rzemieślników we Lwowie. Dokument potwierdza prawa obu nacji do handlu, wyznaczając Ormianom ramy działalności krawieckiej, szynkarskiej i rzemieślniczej pod groźbą kary finansowej.

Król Zygmunt III Waza rozstrzyga spór między władzami miejskimi a gminą ormiańską we Lwowie, ustalając limit dziedzicznych domów ormiańskich na siedemdziesiąt trzy i wyłączając z tego rachunku budynki kościelne oraz szpital. Nakazuje ponadto Ormianom odsprzedanie w ciągu roku domów przy Rynku oraz kramu na rzecz katolików za zwrotem wyłożonych sum, zakazując im dalszych transakcji w obrębie Rynku.

Andrzej Kupiński donosi z Turynki o spotkaniu wojsk moskiewskich jadących do Lwowa jedynie po chorych, co wskazuje na nikłe szanse na odsiecz dla zagrożonego miasta. Przestrzega adresata, zaleca czujność, zabezpieczenie dobytku oraz prosi o opiekę nad swoją żoną.

Rada miasta Lwowa, pod przewodnictwem burmistrza Erazma Syxta, zatwierdza i odnawia zbiór czternastu artykułów porządkowych dla cechu szewców lwowskich, opierając się na dawnych przywilejach królewskich i prawie krakowskim. Statut reguluje m.in. wymogi mistrzowskie, zakaz partactwa, relacje z garbarzami i kordybanikami, kwestie jatek oraz obowiązki religijno-cechowe braci cechowych.

Król Władysław IV rozpatruje spór o niespłacony dług między gdańszczaninem Maciejem Fikiem a lwowskim Ormianinem Gabrielem Bernatowiczem i potwierdza przywilej Zygmunta Augusta zwalniający Ormian od odpowiadania przed sądami komisarskimi. Na tej podstawie monarcha przekazuje sprawę do rozpatrzenia właściwemu sądowi ormiańskiemu we Lwowie.

Król Władysław IV wydaje autentyczny wypis dekretu z 1634 roku w sporze pomiędzy lwowskim magistratem a reprezentującym pospólstwo Kolegium Czterdziestu Mężów. Sprawa dotyczyła zaniechania składania sprawozdań finansowych z dochodów i wydatków miejskich oraz zaniedbania naprawy murów obronnych.

Król Władysław IV nakazuje kupcom lwowskim uiszczanie cła granicznego od wwożonych towarów, znosząc ormiański ryczałt dwunastu kóp, jednocześnie uwalniając mieszczan od dotychczasowych zaległości i podtrzymując ich zwolnienie z ceł wewnętrznych.

Król Jan Kazimierz potwierdza ogół praw, wolności, immunitetów i nadań miasta Lwowa, transumując przywilej generalny króla Władysława IV z 1633 roku. Wystawca dokumentu nagradza w ten sposób wierność i poświęcenie mieszczan wykazane podczas niedawnego buntu kozackiego oraz najazdu tatarskiego pod mury miejskie.

Król Jan Kazimierz przyznaje społeczności Ormian lwowskich pełną swobodę prowadzenia handlu wszelkimi towarami, w tym suknem i korzeniami, oraz prawo do warzenia i szynkowania napojów alkoholowych na równi z innymi mieszkańcami miasta. Przywilej ten stanowi wynagrodzenie za wierność i ofiary poniesione przez lwowskich Ormian w czasie niedawnego oblężenia Lwowa przez wojska kozacko-tatarskie.

Aleksander Mienszykow zwalnia posiadłości Lwowa ze świadczeń i zimowych leż wojskowych, obiecując przydział straży ochronnych i nakazując oficerom powstrzymanie nadużyć. Jednocześnie zobowiązuje władze miejskie do prowadzenia targów oraz nakazuje mieszkańcom bezwzględne przyjmowanie rosyjskich kopiejek od carskich żołnierzy.

Dokument upamiętnia przywrócenie na wieżę lwowskiego ratusza blaszanego wiatrowskazu w postaci lwa, herbu miasta, zrzuconego podczas burzy w okresie wojennych zawieruch. Przedstawia zarys dramatycznych oblężeń i klęsk Lwowa, dziękczynienie za ocalenie oraz szczegółowy spis ówczesnych władz miejskich, cechów i duchowieństwa.

Samuel z Obodna Obodziński zwraca się do lwowskiego rajcy Macieja Hajdera z prośbą o pomoc w sprawach związanych ze złożeniem rekognicji przez Teodora Mirowickiego przed sądem we Lwowie. Powołując się na znaczną odległość dzielącą Białą Cerkiew od Lwowa, zabiega o dotrzymanie przewidzianych terminów prawnych i łaskawe załatwienie sprawy.

Konstanty Mrozowicki, administrator sede vacante archidiecezji lwowskiej, zatwierdza donację wsi Wołosów i Cucyłów dokonaną przez Aleksandra i Kazimierza Kuropatwów na rzecz kapituły metropolitalnej. Na uposażeniu tych dóbr eryguje nowy kanonikat fundacji Kuropatwów herbu Jastrzębiec, określając obowiązki mszalne kanonika oraz prawo patronatu dla rodziny fundatorów.

Władze miejskie Lwowa, duchowieństwo oraz kapituła sporządzają pamiątkowy memoriał upamiętniający klęski wojenne, pożary, zarazy i nawałnice nękające miasto w latach 1672–1708. Dokument poświadcza gruntowną renowację hełmu wieży ratuszowej i figury lwa, przeprowadzoną pod kierunkiem rajcy Tomasza Gordona, zawierając spis ówczesnych urzędników i modlitwę o ocalenie Lwowa.

Król August II potwierdza i ratyfikuje na prośbę starszyzny i cechu piekarzy miasta Lwowa przywileje oraz artykuły cechowe nadane przez poprzednich królów polskich (m.in. Michała Korybuta Wiśniowieckiego, Jana III Sobieskiego, Jana Kazimierza, Władysława IV, Zygmunta III, Stefana Batorego, Zygmunta Augusta, Zygmunta I i Kazimierza Jagiellończyka) wraz z uchwałami rady miejskiej Lwowa, regulującymi m.in. zasady wypieku, skupu zboża i wyłączności sprzedaży chleba.

Książę Józef Poniatowski prosi hrabiego de Brigido o wydanie paszportu oraz dyspozycji dla galicyjskich komór celnych na przewóz piętnastu zakupionych w Galicji koni do Warszawy w celu ujeżdżenia, a następnie do armii cesarskiej.

Dokument przedstawia historię utworzenia Zakładu Głuchoniemych we Lwowie, stan jego finansów oraz skład władz, a także upamiętnia rozpoczęcie budowy nowej siedziby instytutu na Łyczakowie w 1840 roku.

Generał Potocki gratuluje władzom Lwowa zażegnania sporów i przywrócenia pomyślności w zarządzaniu miastem. Informuje również, że lwowski urząd burgrabiowski ogłosi w jego imieniu nominację na urząd proconsula królewskiego spośród przedstawionych kandydatów.

Podkanclerzy Andrzej Trzebicki dziękuje władzom Lwowa za niezłomną postawę w czasie oblężenia oraz lojalność wobec gubernatora Krzysztofa Grodzickiego. Ostrzega mieszczan przed knowaniami stronników szwedzkich i apeluje o wytrwanie w wierności prawowitemu monarsze, obiecując w zamian zachowanie oraz poszerzenie przywilejów miejskich.