Katalog źródeł

Wezwanie do podporządkowania się miasta i odmowa przekazania zakładników zabezpieczających podróż jego delegacji. Obietnica zachowania życia i zdrowia po okazaniu pokory.

Przychylne przyjęcie delegacji miasta, ustna pierwsza odpowiedź oraz wezwanie przedstawicieli do powrotu następnego dnia rano. Rozbieżność nagłówka daty w edycji została oznaczona.

Odłożenie odpowiedzi do następnego dnia po nocnej naradzie z całą starszyzną wojsk; wezwanie delegacji miasta do ponownego przybycia jak najwcześniej rano.

Potwierdzenie dotrzymania obietnic i wezwanie do wysłania posłów następnego dnia.

Zdziwienie przerwaniem rokowań i prośba o jasną odpowiedź, czy miasto chce nadal rozmawiać.

Odesłanie chwilowo zatrzymanych posłów i zaproszenie ich następnego dnia po ostateczną odpowiedź.

Wiadomość o zdobyciu Krakowa przez Szwedów; zapewnienie o sojuszu Kozaków, Moskwy i Szwedów oraz informacja o wysłaniu Mikołaja Grodzickiego do rozmów.

Zygmunt III poleca władzom Lwowa przekazać Jakubowi Pretficowi, staroście trembowelskiemu, zgromadzone na ratuszu pieniądze kwarciane na żołd Kozaków Niżowych. Żąda pomocy w szybkiej odprawie i dostarczenia koni do przewozu pieniędzy do Trembowli.

Król wysyła Jakuba Pretficza, starostę trembowelskiego, aby omówił z władzami Lwowa pilne sprawy królewskie i Rzeczypospolitej. Poleca uwierzyć wysłannikowi i zastosować się do przekazanej przezeń woli króla. Treść pilnych spraw nie została w liście ujawniona.

Po skardze członków wspólnoty i wyjaśnieniach magistratu król nakazuje usuwać spory, przestrzegać przywilejów, dekretów i rozstrzygnięć polubownych. Dochody przyznane miastu świeżym przywilejem mają służyć dobru publicznemu, a nie prywatnym korzyściom.

Król ocenia skargę mieszczan na władze jako niewystarczającą do dalszego konfliktu i zaleca porozumienie. Zarazem pisze do urzędu, aby przestrzegał przywilejów, wyroków, ugód i dawnych zwyczajów.

Król otrzymuje częste skargi mieszczan Lwowa na starostę Stanisława Bonifacego Mniszka. Zanim przystąpi do wykonania dekretów sejmowych i zadwornych, prosi biskupa Achacego Grochowskiego o upomnienie starosty i doprowadzenie do zgody z miastem, z zachowaniem oraz pomnożeniem miejskich wolności według świeżo nadanego przywileju.

Król nakazuje magistratowi Lwowa pilnie przestrzegać uniwersałów monetarnych. Wymienia Żydów, Szkotów i innych trudniących się pieniądzem, którym nie wolno wbrew prawom obracać czerwonymi złotymi i talarami ani skupować ich na wywóz. Zakazuje przywożenia oraz zbywania wskazanej obcej monety. Urząd ma bezzwłocznie karać sprawców; za zaniedbanie lub tolerowanie naruszeń grozi odpowiedzialnością samym władzom miasta.

Na prośbę Rusinów unickich i nieunickich król wyznacza generalny synod we Lwowie na 28 października 1629. Władze miasta mają zapewnić uczestnikom bezpieczeństwo, zapobiegać zamieszkom, współpracować z królewskim posłem i pomagać metropolicie kijowskiemu. Powinny wcześnie wyznaczyć kwatery oraz miejsca pobytu duchownych i pozostałych uczestników.

Królewicz przyjmuje płatnerza Stanisława Sołtysowicza do swoich sług. Prosi o życzliwość władz miasta, swobodę dodatkowego utrzymania z szynku i obniżenie czynszu za miejską szlifiernię, której pracę przerywają spusty stawu, brak wody i naprawy wału.

Król zatwierdza trzyletni kontrakt dotyczący Tłumaczek, dopuszcza zastępcę Baydułtowicza na czas jego wyjazdu w służbie królewskiej i przyznaje pierwszeństwo na kolejne trzy lata. Przeciwne reskrypty uznaje za nieważne.

Król powierza pełną komendę nad miastem i zamkiem lwowskim Olewińskiemu, wojskiemu lwowskiemu. Magistrat ma porozumiewać się z komendantem w sprawach bezpieczeństwa, stosować się do przekazywanej przez niego woli króla i okazywać mu posłuszeństwo.

Król wyraża żal z powodu niepomyślnych rokowań mających odwrócić zagrożenie od ziem ruskich. Zapowiada zgromadzenie pospolitego ruszenia i własną wyprawę. Do przybycia pomocy żąda od Lwowa odważnej i czujnej obrony, wspominając także szybkie wsparcie piechotą.

Król informuje magistrat o pozostawieniu Eliasza Łąckiego na stanowisku komendanta i o nakazie nieobciążania mieszkańców oraz przybyszów nienależnymi świadczeniami, z wyraźnym uwzględnieniem Żydów.

Król nakazuje obu komisjom współdziałać w odzyskaniu sreber kościoła żółkiewskiego, zabranych z depozytu w katedrze lwowskiej podczas oblężenia tureckiego. Należy odzyskać przedmioty lub ich sprawiedliwy ekwiwalent i osądzić osoby winne bezprawnego handlu nimi.

Król gani zaniedbania opieki nad sierotami i nakazuje wybrać opiekunów Teresy po Bartłomieju Zimorowiczu, sporządzić inwentarz, sprawdzić rachunki, spłacić udowodnione długi oraz zachować majątek i zapewnić dziewczynce utrzymanie i wychowanie.

Król żąda ukarania Wacława Lanckorońskiego i jego wspólnika za samowolne porwanie dwóch piekarzy z przedmieścia Lwowa w związku z roszczeniem o dług. Ewentualne roszczenia mają być dochodzone przed właściwym sądem lwowskim.

Jerzy Ghica prosi rajców Lwowa, by ogłosili kupcom cudzoziemskim i mieszkańcom miasta zbliżający się jarmark w Jazłowcu. Powiadamia o obawach kupców przed nowymi opłatami i o otrzymanym zapewnieniu ochrony, po którym polecił swoim kupcom wyruszyć. Prosi też o potwierdzenie i zachętę ze strony Lwowa.

Wskutek wstawiennictwa w sprawie Lwowa król zgadza się uwolnić miasto od różnego rodzaju obciążeń i nakazuje wszystkim zainteresowanym zastosować się do rozporządzenia oraz nie niepokoić miasta. Miejscowe niepewności pozostają w formule wykonawczej.

Władze Starej Warszawy deklarują solidarność z innymi magistratami w obronie praw i sprawiedliwości. Informują, że sejmik ziemi warszawskiej zakończył się już na etapie wyboru marszałka. Zapewniają o próbie pozyskania innych ziem i województw dla postulatów adresatów.

Magistrat Warszawy zachęca Lwów do wysłania delegatów na zbliżający się sejm nadzwyczajny. Proponuje wspólne uzgodnienie postulatów i obronę praw miejskich, powołując się na oczekiwaną pomoc króla i większą skuteczność zgodnego działania wszystkich miast.

Władze Gdańska ponownie proszą Lwów o pomoc Janowi Gulińskiemu, związanemu z ich gimnazjum, w odzyskaniu należnego mu spadku po ojcu. Większa część majątku znajduje się u jego szwagra Jana Bulcza. Proszą o zwrot nadmiernie przejętych udziałów bez procesu oraz o szybką odpowiedź na wcześniejsze wstawiennictwo sprzed blisko czterech miesięcy.

Gdańsk współczuje lwowskiemu magistratowi krzywdy wyrządzonej burmistrzowi. Wątpi, czy przedstawienie sprawy na przyszłym sejmie przyniesie pożądany skutek, ale pozostawia wybór Lwowowi. Nie mógł wpisać sprawy do instrukcji na sejm, ponieważ 27 sierpnia zerwano sejmik w Starogardzie. Poleca sekretarzowi w Warszawie zabiegać u dostojników, zwłaszcza kanclerza koronnego, o zadośćuczynienie i przyszłe bezpieczeństwo honoru magistratów.

Burmistrz i rajcy Gródka poświadczają, że do ich rąk doręczono królewski uniwersał nakładający na miasto donatywę. Nie podają kwoty ani nie potwierdzają zapłaty. Dokument uwierzytelniono pieczęcią urzędową.

Rajcy Doliny potwierdzają odbiór uniwersału10IV1629. Na miasteczko przypada30 zł donatywy; mieszkańców poinformowano, a termin przekazania pieniędzy do urzędu radzieckiego Lwowa ustalono na15V. Nie jest to pokwitowanie dokonanej wpłaty.

Władze Zamościa przekazują doniesienia o zarazie w Niemirowie, okolicach Pikowa i w głębi Ukrainy. Opisują ogłaszany przy dźwięku trąby zakaz przyjmowania ludzi bez sprawdzenia oraz wymóg paszportu dla przyjezdnych. Proszą Lwów o podobne środki ochrony.

Magistrat Kamieńca poświadcza, że Szymon Łaminoty [?], sługa miejski Lwowa, przywiózł na podwodach pakunki związane z podkomorzym litewskim Mniszkiem, posłem Rzeczypospolitej do Porty. Potwierdza ich odbiór i uwierzytelnia dokument pieczęcią; niepewną część wykazu pozostawiono z lukami.

Magistrat Krakowa zawiadamia o wieściach z Węgier o silnej zarazie za Cisą i Myszkolcem [?]. Prosi Lwów o rozesłanie listów do miast pogranicznych, kontrolę paszportów i świadectw przybyszów oraz zalecenie wart i zapór na drogach.

Kraków ostrzega, że zaraza na Węgrzech przybliża się do polskiej granicy i według świeżych wiadomości wystąpiła w miastach Orawy. Niepokój budzi przemieszczanie się Węgrów, polskich robotników z winnic, rzemieślników i dezerterów. Magistrat podaje też, że w Białym Dunajcu w dwóch domach zmarło osiem osób po przybyciu kopacza, ale od pięciu tygodni nie odnotowano tam dalszych zgonów. Zaleca Lwowowi ostrożność i ostrzeżenie miast przygranicznych.

Kraków powołuje się na pogłoskę o pojawieniu się zarazy na pograniczu tureckim, w miejscowości o niepewnie odczytanej nazwie. Prosi Lwów o rzetelną wiadomość. Zapowiada dla bezpieczeństwa kontrolę osób przybywających lub przechodzących z tamtej strony i wymaganie autentycznego paszportu potwierdzającego pochodzenie ze zdrowej okolicy.

Magistrat prosi swych posłów o interwencje i poradę w sprawie miejskich lasów, powinności, Rusinów prowadzących wyszynk, zabranych ryb, nieruchomości, pastwisk, podwód, dochodzenia dotyczącego długów wobec gdańszczan i pogłosek tatarskich. Druga część relacjonuje spór o wykonanie orzeczenia dotyczącego młyna, złożenie sumy 1500 i sprzeciwy Hinków oraz Sieradzkiego. Autorzy skarżą się na postępowanie podstarościego i brak stałej pomocy prawnej; zapowiadają dalsze dokumenty i przesyłają odpis pisma sejmiku wiszeńskiego.

Magistrat relacjonuje, że Mikołaj Wilczek ciężko zranił cyrulika Lorenca, co wywołało wzburzenie mieszczan. Opisuje niechęć podstarościego do pomocy w zatrzymaniu sprawcy, wsparcie szlachty dla Wilczka i próbę uspokojenia sytuacji. Prosi o przedstawienie sprawy królowi. Dalej omawia niewydanie akt procesu o młyn, cztery protestacje, spór o prawidłowy tryb egzekucji i zasięganie kolejnej porady prawnej. Wspomina szkody w stadach i gruntach, komisję długów gdańskich oraz śmierć starego pisarza Jana.

Magistrat Rohatyna wysyła przedstawicieli na sejm do Krakowa, prosząc Wojciecha Zimnickiego o wsparcie potwierdzenia dawnych przywilejów oraz zwolnienia z myt w Koronie. Dopuszcza ograniczenie zasięgu ulgi, gdyby zwolnienie ogólne okazało się niemożliwe. Obiecuje wynagrodzenie pracy i zwrot kosztów.

Na wniosek Krzysztofa, szklarza i mieszczanina lwowskiego działającego jako pełnomocnik rajców i pospólstwa Lwowa, odnotowano zeznanie woźnego o ogłoszeniu kupcom przyjezdnym rozkazu podstarościego. Ogłoszenie powołuje mandat królewski, konstytucję koronną i uniwersał dotyczące lwowskiego handlu. Zabrania kupowania towarów i wołów z pominięciem przepisów oraz omijania zwykłej drogi lwowskiej, pod groźbą konfiskaty dóbr po połowie na rzecz króla i Lwowa.

Rajcy Stryja zaświadczają, że9 kwietnia otrzymali uniwersał królewski i przypomnienie magistratu Lwowa o donatywie100000 zł. Na Stryj jako miasto kupieckie przypada200 zł, które mają zostać odesłane do Lwowa na15 maja. Potwierdzają ogłoszenie obowiązku mieszkańcom, nie jego opłacenie.

Burmistrz i rajcy Jaworowa poświadczają otrzymanie od władz Lwowa królewskiego uniwersału z Warszawy, datowanego 20 marca 1629, nakazującego przekazanie miejscowej kwoty odczytanej roboczo jako 500 złotych na donatywę. Suma ogólna uchwalona przez sejm dla miast koronnych wynosi 100 tysięcy złotych. Dokument nie poświadcza dokonania wpłaty.

Władze Jazłowca poświadczają skargi kupców wschodnich na ciężary narzucane przez lwowskich tłumaczy. Według kupców opłaty wykraczają poza wpisane do rejestru cła, a kontrola jest powtarzana. Magistrat Jazłowca prosi władze Lwowa o powstrzymanie nadużyć, argumentując, że szkodzą również samemu miastu, i potwierdza pismo pieczęcią oraz podpisami.

W aktach sądu ławniczego Jarosławia zapisano relację woźnego o ogłoszeniu na czterech narożach rynku nakazu przyprowadzania towarów przez zwykłe drogi do Lwowa i respektowania prawa składu. Nakaz ogłoszono w czasie jarmarku na żądanie władz Lwowa, z upoważnienia stanów koronnych i Mikołaja Herburta z Fulsztyna. Przewiduje on zatrzymanie osób obchodzących prawo i zajęcie ich towarów.

Autor dziękuje za otrzymany list, opisuje koszty sprawy ormiańskiej i wydany dekret, prosi o pieniądze, w tym zwrot pożyczonego tysiąca złotych. Wspomina chorobę Samuela i podróż na jarmark w Jarosławiu. Końcowy dopisek planuje poufne spotkanie i zawiera prośbę o spalenie listu.

Autor składa życzenia świąteczne i noworoczne. Pisze o przedłużającym się pobycie przy królu w Ukrainie, po czym omawia nie w pełni czytelne sprawy arend i pieniędzy miasta oraz zastępstwo w obowiązkach burmistrzowskich.

Autor skarży się na nierozliczenie wydatków poniesionych dla miasta i na postępowanie magistratu. Żąda zwrotu 420 florenów oraz pozostałych należności, odnosi się do dekretu i terminu 20 sierpnia, a na końcu pisze o zdrowiu i ograniczeniu dalszych podróży.

Anczewski opisuje zabiegi o rozpatrzenie sprawy, oskarża przeciwników ormiańskich o dary i przekupstwo, skarży się na drożyznę w Warszawie. Podaje ceny owsa i siana, zamierza pożyczyć 200 czerwonych złotych, wspomina także 4000 florenów do zwrotu. Prosi o szybkie oddanie pieniędzy i troskę o jego domowników.

Armand dziękuje za list i życzliwość. Królowa, po rozmowie z nim o małżeństwie pana Staniroffskiego [?], napisała do pani Kazmirienskiej [?], aby mu pomogła. Autor donosi o niepomyślnych wiadomościach z Rosji i Litwy dotyczących spraw królowej oraz przytacza listy z Paryża o dobrym przyjęciu książąt przez gubernatorów na trasie podróży. Przekazuje pozdrowienia królowej, omawia korespondencję z księciem Aleksandrem i zapewnia o usługach wobec córki adresata.

Armand zapewnia o służbie i o przekazaniu królowej treści listu. Przypomniał jej, że wojewoda był wśród pierwszych proszących o miejsce w domu królowej we Lwowie. Trwa pakowanie przed podróżą; autor podkreśla niebezpieczeństwo, powołując się na pogłoski o Tatarach nad Dniestrem. Ma nadzieję spotkać adresata i jego rodzinę.

Armand przedstawił królowej list adresata i jego zamiar uczczenia pamięci zmarłego króla. Królowa podziękowała za jego oddanie jej synom. Korespondent relacjonuje bardzo dobre przyjęcie książąt w Paryżu przez Monsieur i zapewnia adresata o gotowości do usług.