Katalog źródeł

List do magistratu i mieszkańców Lwowa. Chmielnicki deklaruje, że nie pragnął rozlewu chrześcijańskiej krwi, wspomina rozbicie wojsk koronnych pod Gródkiem i domaga się szybkiej odpowiedzi oraz podporządkowania. Dokładne brzmienie kilku zdań wymaga dalszego odczytu.

Ponowne wezwanie do deklaracji i poddania się; obietnica zachowania wolności i majątku, wzmianka o moskiewskich wojskach i o wcześniejszych przywilejach.

Wezwanie do podporządkowania się miasta i odmowa przekazania zakładników zabezpieczających podróż jego delegacji. Obietnica zachowania życia i zdrowia po okazaniu pokory.

Przychylne przyjęcie delegacji miasta, ustna pierwsza odpowiedź oraz wezwanie przedstawicieli do powrotu następnego dnia rano. Rozbieżność nagłówka daty w edycji została oznaczona.

Odłożenie odpowiedzi do następnego dnia po nocnej naradzie z całą starszyzną wojsk; wezwanie delegacji miasta do ponownego przybycia jak najwcześniej rano.

Potwierdzenie dotrzymania obietnic i wezwanie do wysłania posłów następnego dnia.

Zdziwienie przerwaniem rokowań i prośba o jasną odpowiedź, czy miasto chce nadal rozmawiać.

Odesłanie chwilowo zatrzymanych posłów i zaproszenie ich następnego dnia po ostateczną odpowiedź.

Odesłanie posłów z pisemnymi warunkami i oczekiwanie odpowiedzi na przekazaną deklarację.

Wysłanie ludzi po umówiony okup („honorarium”); polecenie szybkiej odprawy oraz wysłania przez miasto kilkunastu osób.

Król popiera prośbę Żydów lwowskich o przedłużenie wygasającej ugody z władzami miasta dotyczącej handlu. Według przekazanych mu wiadomości ugoda nie szkodzi miejskim prawom ani dochodom; zaleca jej dalsze utrzymanie i dopuszczanie handlu na dotychczasowych zasadach.

Król gani Lwów za niewysłanie przedstawicieli do sejmowej komisji ustalającej ceny. Argumenty przesłane na piśmie należało przedstawić przez delegatów. Osobno zapewnia o nadzorze komisarzy nad zachowaniem żołnierzy i nakazuje władzom dbać o bezpieczeństwo miasta.

Król zezwala na użycie gotówki z depozytu wojewody kijowskiego do uzupełnienia brakujących pieniędzy na wojsko. Wydanie wymaga zabezpieczenia przez komisarzy i zgody podkomorzego koronnego jako tutora; klejnoty i pozostałe przedmioty mają zostać w depozycie.

Królewicz przyjmuje płatnerza Stanisława Sołtysowicza do swoich sług. Prosi o życzliwość władz miasta, swobodę dodatkowego utrzymania z szynku i obniżenie czynszu za miejską szlifiernię, której pracę przerywają spusty stawu, brak wody i naprawy wału.

Królewicz nakazuje wydać Stanisławowi Kazanowskiemu dwie powierzone miastu armaty, prosi o krótkoterminowe użyczenie 200 kul i potrzebnej ilości prochu oraz o pomoc w transporcie.

Miasto ma wysłać do Warszawy na 27 maja 1643 r. przedstawicieli znających wartość towarów zagranicznych. Wesprą oni komisję sejmową współpracującą z podskarbimi przy ustalaniu cen.

Król potępia finansowanie okupu za miasto majątkami nieobecnych mieszkańców. Nakazuje rozdzielić koszt według zamożności i zwrócić dobra Mikołajowi Boimowi; konfiskatę zastrzega dla sądu królewskiego.

Król krytykuje pośpiech w postępowaniu przeciw staroście łomżyńskiemu. Zapewnia mu glejt i nakazuje wysłać do Lublina pełnomocników, rozliczyć należności oraz po ich zaspokojeniu wydać pokwitowanie.

Dominikanie kupili dom obok klasztoru i chcą połączyć go z murem klasztornym. Król żąda od miasta zgody, argumentując, że dobrowolne przyzwolenie nie naruszy jego przywilejów.

Król nakazuje magistratowi Lwowa rozliczyć z Janem Torosowiczem nieodebrane należności i poniesione przez niego koszty, zgodnie z umową opata wąchockiego, pisarza skarbu koronnego.

Król obejmuje ochroną Marcina Raniszewskiego, który poddał się władzy magistratu Lwowa, i poleca wybór go na miejscowe pisarstwo oraz ławę. Zachowany tekst urywa się przed zamknięciem listu.

Król informuje magistrat o pozostawieniu Eliasza Łąckiego na stanowisku komendanta i o nakazie nieobciążania mieszkańców oraz przybyszów nienależnymi świadczeniami, z wyraźnym uwzględnieniem Żydów.

Król wstawia się za podkuchmistrzem Przemysławem [?] Dziurskim i nakazuje niezwłocznie rozpatrzyć jego roszczenie wobec mieszczki Krauzowej [?].

Król zakazuje komendantowi Eliaszowi Łąckiemu nowych poborów od mieszkańców i przybyszów. Ma on przyjąć ustalone honorarium trzydziestu złotych od miasta oraz respektować sądownictwo miejskie.

Król poleca umożliwić bonifratrom zakup dwóch sąsiednich gruntów dla poszerzenia wcześniej ufundowanego szpitala, po oszacowaniu i z zachowaniem czynszu gruntowego.

Król nakazuje egzekwować wcześniejszy wyrok chroniący lwowskich Żydów. Napastnicy podają się za studentów; magistrat ma zapobiegać rozruchom, zatrzymywać sprawców, sądzić i usuwać ich z miasta.

Król żąda szybkiego sądowego podziału spadku, zarzucając Antoniemu Solskiemu, posiadaczowi całości majątku, unikanie rozstrzygnięcia i nieskuteczność mediacji.

Augustianie za pośrednictwem prowincjała i królewskiego kaznodziei proszą o wznowienie nabożeństw w Lorecie. Król nakazuje miastu nie przeszkadzać w powrocie i posługach.

Król ponawia nieskuteczny nakaz naprawy drogi od Zboisk i mostów. Wysyła nadzorcę, a mieszczanom i mieszkańcom przedmieść nakazuje wspólny udział pracą i środkami.

Uczniowie szkoły farnej napadli według relacji króla na szkołę ruską, niszczyli książki i atakowali opiekunów. Król nakazuje ochronę szkoły i postępowanie wobec przełożonego, jeśli podlega sądownictwu świeckiemu.

Król zawiadamia o zawarciu umowy małżeńskiej córki z elektorem Bawarii i wyznaczeniu uroczystości w Warszawie na 15 sierpnia 1694 r.

Król zakazuje magistratowi samowolnych działań przeciw żydowskim kupcom, których sklepy zamknięto. Spór ma rozstrzygnąć sąd królewski.

August II chwali niezłomną wierność Lwowa wobec nieprzyjaciela, zapowiada gotowość wojsk i nakazuje zastosować należytą sankcję wobec lekarza Altenberka, który z nieznanej przyczyny udał się do króla Szwecji pod mianem poselstwa.

Król kieruje do senatorów, urzędników i szlachty województwa ruskiego nakaz zniesienia podatku szelężnego we Lwowie. Podatek uchwalony początkowo na rok dla fortyfikacji, następnie przedłużony na dwa lata, był nadal pobierany przez kilka lat, mimo małych korzyści dla miasta i innych obciążeń.

Władze Starej Warszawy deklarują solidarność z innymi magistratami w obronie praw i sprawiedliwości. Informują, że sejmik ziemi warszawskiej zakończył się już na etapie wyboru marszałka. Zapewniają o próbie pozyskania innych ziem i województw dla postulatów adresatów.

Warszawa prowadzi przed Trybunałem Radomskim spór przeciw ziemi warszawskiej o nakładane na jej rzecz szelężne i czopowe od win zagranicznych. Prosi Lwów o urzędowe potwierdzenie, czy płaci te podatki i w jakich stawkach od beczki wina węgierskiego, okszeftu francuskiego i innych napojów.

Odpowiedź na pismo z 23 marca 1763 r. o kursie monet. Magistrat Warszawy wyjaśnia, że obowiązuje tabela przeliczeniowa podskarbiego wielkiego koronnego, ogłoszona w grodach i miastach. Miejskie władze nie są uprawnione do samodzielnego ustalania różnic między rodzajami monet.

Magistrat Warszawy zachęca Lwów do wysłania delegatów na zbliżający się sejm nadzwyczajny. Proponuje wspólne uzgodnienie postulatów i obronę praw miejskich, powołując się na oczekiwaną pomoc króla i większą skuteczność zgodnego działania wszystkich miast.

W odpowiedzi na prośbę o wiadomość o wspólnym cechu szklarzy i blacharzy magistrat Starej Warszawy informuje o wydaniu uwierzytelnionego odpisu jego artykułów. Podaje, że statut nadał magistrat, następnie zatwierdzili go królowie polscy, a odpis porównano z oryginałem.

Gdańsk przekazuje skargi własnych kupców handlujących we Lwowie: naruszanie dawnych praw, opłaty, zamykanie magazynów, oskarżenia o niedozwolone umowy i przeglądanie ksiąg mimo braku dowodów. Prosi o usunięcie nadużyć, zastrzegając możliwość zwrócenia się do króla. Prawdziwość skarg przedstawiono warunkowo.

Burmistrz i rajcy Gródka poświadczają, że do ich rąk doręczono królewski uniwersał nakładający na miasto donatywę. Nie podają kwoty ani nie potwierdzają zapłaty. Dokument uwierzytelniono pieczęcią urzędową.

Burmistrz Drohobycza i jego koledzy proszą o zgodę na przysłanie lwowskiego mistrza sprawiedliwości w sprawie uwięzionej kobiety. Wysyłają dwóch mieszczan, którzy mają powrócić z katem, i obiecują ich odesłać po wykonaniu czynności. List nie podaje zarzutu ani rodzaju kary i nie potwierdza wykonanej egzekucji.

Po redukcji wartości monety województwo podolskie ustanowiło komisję do ustalenia cen towarów i sprzętów. Kupcy prosili o odroczenie przedstawienia rejestrów i zamknęli sklepy. Komisja nakazała sprzedaż za połowę wcześniejszej ceny. Magistraty Kamieńca proszą Lwów o informacje o podobnej taryfie; dalsze rozstrzygnięcie pozostaje otwarte.

Kraków twierdzi, że kupcy szkoccy używają królewskich reskryptów i pism ochronnych do naruszania miejskich praw handlowych, uchylania się od ciężarów i jurysdykcji. Opisuje sprawę kupca Rijdta [?] oraz zabranych mu towarów. Prosi Lwów o wspólne działania i przekazanie podobnych rozstrzygnięć sądowych.

Kraków przedstawia starania Akademii Krakowskiej o uznanie Jana Kantego za patrona Królestwa Polskiego, przeniesienie uroczystości i ustanowienie uroczystej oktawy. Prosi Lwów o własną petycję do papieża oraz przesłanie Krakowowi jej kopii, załączając własne wystąpienie jako wzór co do treści.

W odpowiedzi na skargę Lwowa dotyczącą wykluczania magistratu z ustalania cen Kraków opisuje własną praktykę: dwa posiedzenia rocznie z udziałem urzędu wojewodzińskiego, grodzkiego i rady miejskiej. Wyjaśnia kolejność głosów, prowadzenie księgi cen, sporządzanie odpisów i publiczne ogłaszanie taryfy. W postscriptum mówi o karaniu naruszeń, wadze chleba i próbowaniu piwa.

Magistrat Krakowa pyta, czy we Lwowie piwo mogą warzyć wyłącznie członkowie cechu, czy także inni mieszczanie na własne potrzeby i na sprzedaż. Prosi o zasady poboru czopowego oraz kopie praw lub dekretów przyznających wolność warzenia i wyszynku obywatelom, a nie cechowi. Pyta też o możliwość sprowadzania piwa z innych miejsc na potrzeby domowe.

Magistrat Krakowa otrzymał pocztą wiadomość, że w Kamieńcu w ciągu dwóch tygodni w trzech domach zmarło 27 osób. Prosi magistrat Lwowa o potwierdzenie i bliższe informacje o możliwej zarazie. Zamierza szukać sposobów powstrzymania jej szerzenia i zachęca adresatów do podobnej ostrożności.

Kraków potwierdza otrzymanie wcześniejszego pisma Lwowa w innej, częściowo nieodczytanej sprawie. Następnie pyta o pogłoskę o dwóch nagłych zgonach na przedmieściu lwowskim i objawach zarazy u innych osób. Żąda szczerych informacji i zabezpieczenia przed przybyszami, aby zachować zdrowie mieszkańców, wiarygodność miejskich świadectw oraz handel ze Śląskiem.

Magistrat Krakowa zawiadamia o wieściach z Węgier o silnej zarazie za Cisą i Myszkolcem [?]. Prosi Lwów o rozesłanie listów do miast pogranicznych, kontrolę paszportów i świadectw przybyszów oraz zalecenie wart i zapór na drogach.